Aplikacja TwójPsycholog — wsparcie, które masz zawsze pod ręką

📲 Pobierz aplikację i zadbaj o siebie na własnych zasadach

Dostępne w Google PlayPobierz w App Store

Czy lęk społeczny mija sam? Co dwunastoletnia obserwacja mówi o czekaniu

W badaniu, które śledziło osoby z zaburzeniami lękowymi przez dwanaście lat, prawdopodobieństwo wyzdrowienia z fobii społecznej wyniosło 0,37 i było najniższe ze wszystkich badanych rozpoznań. Sprawdź, skąd bierze się ta różnica i co ją zmienia.

Pierwszy mit: z tego się wyrasta

Lęk społeczny zaczyna się wcześnie. Przeglądy danych epidemiologicznych podają, że u około połowy osób pojawia się do 11 roku życia, a u około 80 procent do 20 roku życia. To wiek, w którym trudno oddzielić objaw od charakteru, więc otoczenie i sama osoba zwykle przyjmują opis „taki już jestem".

Co dzieje się dalej, sprawdzono w badaniu, które przez dwanaście lat śledziło dorosłych z zaburzeniami lękowymi. Prawdopodobieństwo wyzdrowienia w tym okresie wyniosło 0,58 dla zaburzenia lękowego uogólnionego, 0,48 dla lęku panicznego z agorafobią i 0,37 dla fobii społecznej. Fobia społeczna miała najniższy wynik ze wszystkich badanych rozpoznań. U osób, u których poprawa nastąpiła, prawdopodobieństwo nawrotu w czasie obserwacji było wysokie.

To była grupa kliniczna, obserwowana w trakcie zwykłej opieki, a nie w warunkach badanego programu leczenia. Liczba 0,37 nie mówi więc, że lęku społecznego nie da się wyleczyć. Mówi, jak wygląda upływ czasu bez ukierunkowanej pracy.

Dlaczego akurat ten lęk trzyma się najdłużej

Większość zaburzeń ma moment, który wypycha do gabinetu. Przy napadach paniki jest to wizyta na oddziale ratunkowym, przy depresji tydzień, w którym nie da się wstać, przy uzależnieniu konsekwencja, której nie da się ukryć.

Lęk społeczny takiego momentu zwykle nie ma. Unikanie działa natychmiast i wygląda jak decyzja: nie idę na to spotkanie, bo mi się nie chce, nie zgłaszam się po awans, bo wolę spokój, wybieram studia zaoczne, bo tak wygodniej. Każdy taki wybór obniża lęk tego dnia i jednocześnie zabiera dowód, że dał_abyś radę. Po latach z tych decyzji składa się życie skrojone tak, żeby lęku nie wzbudzać, i wtedy problem wygląda już nie na zaburzenie, tylko na osobowość.

Ile lat trwa zwłoka

W dużym badaniu na reprezentatywnej próbie sprawdzono, ile czasu mija od początku zaburzenia do pierwszego kontaktu z profesjonalną pomocą. Dla zaburzeń lękowych mediana opóźnienia wyniosła od 9 do 23 lat, zależnie od rozpoznania. To najgorszy wynik ze wszystkich grup zaburzeń, gorszy niż przy zaburzeniach nastroju, gdzie opóźnienie wynosiło od 6 do 8 lat.

Do tego dochodzi drugi filtr. W badaniu epidemiologicznym poświęconym lękom społecznym okazało się, że wśród osób, które trafiły do leczenia, lęk społeczny był przedmiotem uwagi klinicznej tylko mniej więcej w połowie przypadków. Reszta leczyła się z powodu depresji, bezsenności albo problemów z alkoholem, czyli z powodu następstw, nie przyczyny.

Drugi mit: to tylko nieśmiałość

Nieśmiałość jest cechą, lęk społeczny rozpoznaniem, a rozpoznanie stawia się wtedy, gdy lęk przed oceną trwa co najmniej pół roku i realnie zmienia to, co robisz. Skala zjawiska jest przy tym większa, niż wynikałoby z liczby osób w gabinetach: w badaniu na próbie ogólnej rozpowszechnienie fobii społecznej w ciągu życia oszacowano na 12,1 procent.

To samo badanie pokazało, że lęki społeczne nie dzielą się na wyraźne podtypy, tylko układają się w gradient. Im więcej sytuacji budzi lęk, tym większe upośledzenie funkcjonowania i tym częstsze współwystępowanie innych zaburzeń. Pytanie „czy to jeszcze nieśmiałość" jest więc mniej użyteczne niż pytanie „ilu rzeczy nie robię przez ten lęk i od jak dawna".

Trzeci mit: najpierw pewność siebie, potem sytuacje

Ta kolejność brzmi rozsądnie i jest odwrotna do tego, co pokazują badania nad leczeniem. Pewność bierze się z doświadczeń, w których przewidywana katastrofa nie nastąpiła, więc musi być poprzedzona wejściem w sytuację, a nie odwrotnie. Czekanie na moment, w którym poczujesz się gotowy_a, jest w praktyce kolejną formą unikania, tyle że o dobrej nazwie.

Podobnie działa przekonanie „najpierw uporządkuję inne sprawy". Dane o przebiegu pokazują, że współwystępująca depresja oraz problemy z alkoholem obniżają szanse na wyzdrowienie z zaburzenia lękowego i podnoszą ryzyko nawrotu. Odkładanie pracy nad lękiem do czasu, aż reszta się ułoży, zwykle przedłuża oba problemy naraz.

Co realnie poprawia rokowanie

  • Węższy zakres lęku. Im mniej sytuacji obejmuje unikanie, tym mniej trzeba go odkręcać.

  • Krótszy czas trwania. Rok unikania zostawia mniej zaniechanych decyzji niż piętnaście lat.

  • Brak nienazwanych problemów towarzyszących, przede wszystkim depresji i picia w sytuacjach społecznych.

  • Leczenie ukierunkowane na lęk społeczny, a nie na jego następstwa. Przegląd sieciowy badań z randomizacją wskazał terapię poznawczo behawioralną prowadzoną indywidualnie jako metodę o najsilniejszych danych na start leczenia.

Co z tym zrobić w tym tygodniu

Wypisz listę rzeczy, których nie robisz z powodu lęku przed oceną: sytuacji, decyzji, rozmów. Przy każdej pozycji dopisz rok, od którego jej unikasz. Ta lista mówi o nasileniu problemu więcej niż jakikolwiek test przesiewowy i jest jednocześnie gotowym materiałem na pierwszą konsultację.

Jeśli lista ma więcej niż kilka pozycji i ciągnie się dłużej niż rok, umów konsultację, zamiast czekać na moment, w którym lęk sam zelżeje. Dwunastoletnia obserwacja pokazuje, że taki moment przychodzi u mniejszości.

Specjaliści pracujący z osobami mierzącymi się z fobią społeczną

Przedstawiamy wyselekcjonowaną grupę doświadczonych psychologów i psychoterapeutów, którzy specjalizują się w pracy z osobami cierpiącymi na fobię społeczną i stosują sprawdzone metody terapeutyczne w leczeniu tego zaburzenia.

Dowiedz się więcej

Zrozumienie to pierwszy krok do poprawy. Przeczytaj inne, powiązane, merytoryczne artykuły które przygotowaliśmy dla Was wspólnie z naszymi Specjalistami_tkami.

Fobia społeczna - objawy, przyczyny i skuteczne leczenie

Czy paraliżuje Cię strach przed sytuacjami społecznymi i unikasz kontaktów z ludźmi z obawy przed oceną? Możesz cierpieć na fobię społeczną. Dowiedz się, czym jest to zaburzenie, jakie ma objawy, przyczyny oraz jak je skutecznie leczyć.

Czytaj więcej

Fobia społeczna, spektrum autyzmu czy introwertyzm? Jak odróżnić?

Unikanie kontaktów towarzyskich, trudności w nawiązywaniu relacji… Sprawdź, jak rozpoznać, co jest podłożem Twoich trudności społecznych i kiedy warto szukać pomocy.

Czytaj więcej

Lęk społeczny w pracy: awans, którego się nie przyjmuje

Co piąta osoba z lękiem społecznym odmówiła przyjęcia oferty pracy albo awansu z powodu lęku przed sytuacjami społecznymi. Sprawdź, którędy ten lęk wchodzi w karierę i dlaczego sama terapia objawów nie wystarcza, żeby to odkręcić.

Czytaj więcej

Lampka na odwagę: co alkohol robi z lękiem społecznym następnego dnia

U czterech na pięć osób, które mają oba problemy, lęk społeczny pojawia się jako pierwszy, a średni odstęp do uzależnienia od alkoholu wynosi ponad trzynaście lat. Sprawdź, jak wygląda ta droga i gdzie da się z niej zejść.

Czytaj więcej

Randki przy lęku społecznym: chodzisz na nie tyle samo, wracasz z gorszym bilansem

W trzytygodniowym badaniu osoby z lękiem społecznym używały aplikacji randkowych i chodziły na randki tak samo często jak reszta badanych. Różnica dotyczyła tego, co zostawało po spotkaniu. Sprawdź, gdzie gubi się dobra część wieczoru.

Czytaj więcej

Fobia szkolna czy głębszy kryzys? Co naprawdę kryje się pod lękiem przed szkołą

Dlaczego unikanie szkoły rzadko jest kwestią lenistwa i jakie trudności mogą maskować somatyczne objawy u dzieci i młodzieży.

Czytaj więcej

Nieśmiałość - jak ją zrozumieć i siebie wspierać?

Czujesz się niekomfortowo wśród ludzi, trudno Ci nawiązywać znajomości lub wyrażać swoje zdanie? To może być nieśmiałość. Poznaj jej przyczyny, skutki i sposoby przezwyciężania w naszym artykule!

Czytaj więcej

Zaburzenia lękowe - przyczyny, objawy i skuteczne wsparcie

Zaburzenia lękowe, potocznie zwane nerwicą, to powszechny problem zdrowia psychicznego wpływający na jakość życia. Omawiamy objawy, przyczyny i metody leczenia. Sprawdź, jak rozpoznać sygnały ostrzegawcze i znaleźć profesjonalną pomoc.

Czytaj więcej

Niska samoocena - objawy, przyczyny i sposoby na poprawę

Niska samoocena negatywnie wpływa na życie i relacje. Wyjaśniamy jej przyczyny, objawy oraz skuteczne metody radzenia sobie z tym problemem, pomagając zarówno osobom dotkniętym, jak i ich bliskim.

Czytaj więcej

Ataki paniki - jakie są przyczyny, objawy i dlaczego warto szukać pomocy?

Doświadczasz nagłych, silnych ataków lęku bez zrozumiałego dla Ciebie lub otoczenia powodu? Poznaj objawy, przyczyny i skuteczne metody leczenia, które pomogą Ci odzyskać kontrolę nad swoim samopoczuciem.

Czytaj więcej

Czy nieśmiałość kiedyś minie? Jak wspierać rozwój pewności siebie

Zrozumieć nieśmiałość, pokonać jej bariery i budować zdrowe relacje. Sprawdzone metody i wsparcie psychologiczne.

Czytaj więcej

Lęk po sześćdziesiątce: kiedy to tarczyca, serce albo lek, a kiedy zaburzenie lękowe

Lęk, który pojawia się pierwszy raz po 65. roku życia, często ma przyczynę somatyczną albo siedzi w kartce z listą leków. Sprawdź, co wykluczyć najpierw, dlaczego strach przed upadkiem to osobna sprawa i jak mocne są dowody na to, co pomaga.

Czytaj więcej

Zaburzenia lękowe u dzieci – przyczyny, diagnozowanie i sposoby leczenia

Kiedy codzienne wyzwania stają się źródłem paraliżującego niepokoju dziecka, może to oznaczać zaburzenia lękowe u dzieci. Wiedza o tym, jak je rozpoznać i jak mądrze wspierać najmłodszych, daje realną szansę na przywrócenie im beztroskiego dzieciństwa.

Czytaj więcej

Warto przeczytać

Najtrudniejsze to zacząć szukać. Gratulujemy! Sprawdź naszego Bloga, a także Forum Psychologiczne! Znajdziesz tam merytoryczne artykuły, odpowiedzi Specjalistów_ek, praktyczne przykłady i wskazówki oraz wiele inspiracji.

Fobia społeczna, ataki paniki i lęk przed lekami - jak sobie poradzić?

Dzień dobry, mam prawie 25 lat, mam fobię społeczną od dziecka, doświadczam epizodów depresyjnych, mam część symptomów agorafobii, od półtora roku zaczęłam doświadczać ataków paniki i stają się one częstsze, częściej się samookaleczam, do tego prawdopodobnie mam zaburzenie osobowości borderline (nie byłam jeszcze badana testami, ale 2 psychologów, psychiatra i inny lekarz mi tak powiedzieli). Jestem w terapii od ponad roku, ale ostatnio jest tylko gorzej. Dużo zmian nastąpiło w moim życiu, w tym ukończenie studiów, coming out po prawie dekadzie ukrywania się, mam zamieszkać bez rodziców w maju (mam zamieszkać z moją dziewczyną), ale pozostaję bez pracy. Nigdy nie pracowałam. 

Boli mnie to, że wszyscy oskarżają mnie o lenistwo, a ja jestem przerażona nawet, by rozmawiać na temat pracy, nawet jak nie o mnie chodzi. Czasem dosłownie mnie paraliżuje, nie mogę się ruszyć, nic powiedzieć, tylko czuję, jak cała się trzęsę. 

Okropnie boję się ludzi. Do tego przeraźliwie boję się być sama. Boję się wszystkiego, co jest z pracą związane do tego stopnia, że czuję, że nie mogę oddychać lub robię się agresywna. 

Moja sytuacja domowa się pogorszyła przez to jeszcze bardziej. Boję się pracować gdziekolwiek, ale jeszcze bardziej boję się pracować w zawodzie, ale jednocześnie tego chcę. 

Boję się też najczęściej przyznawać do tego, kim jestem a jestem psychologiem, bo czuję jak wtedy zmienia się sposób, w jaki inni na mnie patrzą. Czuję się tak ze strony różnych ludzi, też ze strony innych psychologów, psychiatrów, terapeutów, bo się boję, że znowu, po raz n-ty to usłyszę, że powinnam być jakaś, nie powinnam tego czy tamtego i że nawet nad własnym życiem nie panuję, a co dopiero innym pomagać. 

Staram się, studia z wyróżnieniem ukończyłam, dwa razy publikacje mi obiecano, pomagam ludziom czasem chociaż online, ale to i tak wszystko nie ma znaczenia, bo nadal pozostaje uwięziona w swoich problemach. 

Bardzo bałam się napisać nawet tutaj, bo boję się oceny. Wieczorem przed wigilią miałam swoją pierwszą wizytę u psychiatry i, mimo że powiedziałam, że nie chcę leków i strasznie się ich boję i tak mi je przepisała i umówiła się na następną wizytę. Wykupiłam je pod naciskiem innych. 

Wszyscy chcą, żebym je brała i nie wymyślała, a ja okropnie boję się je brać. Dostałam krople betesda (escitalopram) i mam zacząć od 1 kropelki i tak dobić do 10 dziennie, powoli skoro tak się boję, ale wcale nie boję się mniej. Nie potrafię ani myśleć o tym, ani nie myśleć o tym, że mam je brać. 

Nawet nie mogę na ten lek patrzeć. Wiele razy dziennie zaczynam o tym myśleć i robi mi się niedobrze, słabo, gorąco, ciężko mi oddychać i czuję nagłe przypływy lęku. 

Boję się wszystkich efektów ubocznych, które ten lek może wywołać, a czego najbardziej przeraża mnie to, od ilu ludzi słyszałam, że od tego przytyło i ile to było kg. 

Jak myślę o tym, że wywołuje to też często dysfunkcje seksualne (a wiem, że czasem się one utrzymują nawet po zakończeniu farmakoterapii), to też mi skręca żołądek. 

Jednak najbardziej przeraża mnie wzrost wagi. 

Moja dziewczyna (a wcześniej też rodzice) się martwi tym, co robię od ostatnich paru miesięcy, ciągle sprawdzam kalorie wszystkiego i je liczę, ciągle się ważę, kombinuję jak powstrzymać głód. Zaczęło się od tego, że dobiłam do początków otyłości w parę lat, po tym, jak miałam wcześniej wagę w normie, i teraz w końcu zaczęłam chudnąć i przeraża mnie wizja, żeby przytyć choćby trochę, a co dopiero kilkanaście czy kilkadziesiąt kg, a od wielu osób to słyszałam. Poza tym boję się nawet swojego strachu, swojej reakcji na lek zaraz po zażyciu. Pani psychiatra też zwróciła mi na to uwagę, że moje lęki wiążą się też z zażywaniem różnych substancji, np. kiedyś wzięłam xanax i akurat coś mnie zakuło w głowie po paru sekundach i zaczęłam nagle myśleć, że guz mózgu albo padaczka albo, że umrę i dostałam ataku paniki.

Tak samo było, jak dostałam znieczulenie u dentysty i jeszcze w innych przypadkach. Oczywiście rozmawiam z terapeutką o wszystkim lub o większości spraw, ale postanowiłam napisać też tutaj, bo czuję, że już nie mam siły i nie wiem, co mam robić... dużo problemów się skumulowało, a rozwiązania na nie są tylko kolejnymi problemami lub drogą do nich... 

Bardzo proszę o poradę i z góry bardzo dziękuję

1
Fobia społeczna czy nieśmiałość i przeżycia dorastania?

Czy mogę powiedzieć, że mam fobię społeczną od zawsze, jeśli jedyne co pamiętam to fakt, że moja siostra od razu załapała kontakt z kuzynką, gdy po raz pierwszy ją spotkała a ja (byłam wtedy jeszcze przed przedszkolem) miałam z tym problemy i nie chciałam się ruszyć na podwórko bez mamy (mieszkałyśmy z kuzynką w jednym domu na wsi)? Potem pewnego dnia się otworzyłam i od tamtej pory normalnie się bawiłyśmy z kuzynką. I jeszcze pamiętam, że pierwszego dnia przedszkola jako jedyna płakałam i nie chciałam, żeby mama mnie tam zostawiła, ale już drugiego dnia normalnie wsiadłam sama w autobus i tam pojechałam, tylko że całe przedszkole byłam na uboczu, nie chciałam się bawić na placu zabaw z innymi dziećmi i nie jadłam obiadów, jak wszyscy inni. Czy to była tylko nieśmiałość czy już początki fobii społecznej? Potem z biegiem lat to mi się pogarszało, głównie przez wyśmiewanie mojego szkolnego tyrana, a z czasem za jego przykładem też innych.

Czy to prawda, że fobia społeczna to trudność przewlekła i może trwać wiele lat, a nawet całe życie?

Dzień dobry, Czy to prawda, że fobia społeczna to trudność przewlekła i może trwać wiele lat, a nawet całe życie?

Fobia społeczna czy osobowość unikająca?

Czy można mieć fobię społeczną od zawsze? Czy może jak ktoś ma to od kiedy pamięta, to wtedy jest to osobowość unikająca? A depresja - czy może być przewlekła? Czy może jeśli trwa bez przerw, to wtedy jest to dystymia?

31

Bibliografia

  • Stein, M.B., Stein, D.J. Social anxiety disorder. The Lancet, 371(9618), 1115-1125 (2008). doi:10.1016/S0140-6736(08)60488-2

  • Bruce, S.E., Yonkers, K.A., Otto, M.W., Eisen, J.L., Weisberg, R.B., Pagano, M., Shea, M.T., Keller, M.B. Influence of psychiatric comorbidity on recovery and recurrence in generalized anxiety disorder, social phobia, and panic disorder: a 12-year prospective study. American Journal of Psychiatry, 162(6), 1179-1187 (2005). doi:10.1176/appi.ajp.162.6.1179

  • Wang, P.S., Berglund, P., Olfson, M., Pincus, H.A., Wells, K.B., Kessler, R.C. Failure and delay in initial treatment contact after first onset of mental disorders in the National Comorbidity Survey Replication. Archives of General Psychiatry, 62(6), 603-613 (2005). doi:10.1001/archpsyc.62.6.603

  • Ruscio, A.M., Brown, T.A., Chiu, W.T., Sareen, J., Stein, M.B., Kessler, R.C. Social fears and social phobia in the USA: results from the National Comorbidity Survey Replication. Psychological Medicine, 38(1), 15-28 (2008). doi:10.1017/S0033291707001699

  • Mayo-Wilson, E., Dias, S., Mavranezouli, I., Kew, K., Clark, D.M., Ades, A.E., Pilling, S. Psychological and pharmacological interventions for social anxiety disorder in adults: a systematic review and network meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 1(5), 368-376 (2014). doi:10.1016/S2215-0366(14)70329-3

Powyższe informacje nie zastępują kontaktu ze specjalistą

Zobacz, którzy specjaliści udostępniają bezpłatne konsultacje psychologiczne i łatwo umów pierwszą wizytę.