Życie za granicą

Po latach za granicą nie wiem, kim jestem. Jak poukładać swoją tożsamość?

Krótka odpowiedź

Po latach za granicą wiele osób czuje, że nie pasuje w pełni ani do kraju, w którym mieszka, ani do Polski. To nie znak, że coś się w Tobie zepsuło, tylko efekt życia w dwóch kulturach naraz. Tożsamość nie musi być jednym wyborem. Możesz ją poukładać, łącząc to, co wyniesione z domu, z tym, czego nauczyło Cię życie na emigracji.

Wyjazd do Manchesteru, Monachium albo Eindhoven miał trwać „dwa, trzy lata”, a minęło dwanaście. Masz tam pracę, przyjaciół, swoje ulubione miejsca. Kiedy przyjeżdżasz na święta do rodzinnego miasta, czujesz się jak gość: nie znasz nowych sklepów, nie łapiesz żartów z seriali, a ciocia mówi, że „mówisz jakoś dziwnie”. Za granicą też wciąż jesteś „tą osobą z Polski”, nawet po latach.

Pytanie „kim właściwie jestem?” może wracać przy przeprowadzce, narodzinach dziecka, chorobie rodzica albo zwykłym wieczorze, gdy nikt nie rozumie, czemu tęsknisz za czymś tak drobnym jak niedzielny rosół. Ten tekst pomoże zrozumieć, skąd bierze się to zawieszenie i jak zbudować z dwóch światów jedną spójną historię.

Dlaczego życie w dwóch krajach rozmywa poczucie siebie

Zmieniasz się, a obraz domu stoi w miejscu

  • W głowie zostaje Polska z dnia wyjazdu. Kraj w tym czasie się zmienił, ludzie też. Po powrocie zderzasz się z miejscem, które jest znajome i obce jednocześnie, a to potrafi mocno zachwiać poczuciem przynależności.
  • Ty również jesteś już inną osobą. Przejmujesz nowe nawyki, sposób rozmawiania, poczucie humoru. Bliscy w Polsce mogą tego nie rozpoznawać i traktować Cię tak, jak w dniu wyjazdu.

Język a to, kim się czujesz

  • W języku, w którym pracujesz na co dzień, możesz brzmieć inaczej niż po polsku: śmielej, bardziej formalnie, mniej dowcipnie. Wiele osób ma wrażenie, że w każdym języku są trochę innym człowiekiem.
  • Z czasem może zabraknąć słów w obu językach. O emocjach łatwiej mówić po polsku, o pracy po angielsku czy niemiecku, a pełnego opisu siebie nie da się zmieścić w żadnym z nich.

Ciągłe porównania i lojalności

  • Rodzina pyta, kiedy wracasz, znajomi za granicą dziwią się, czemu tak często latasz do Polski. Każda strona ma oczekiwania, a Ty nosisz w sobie poczucie, że wybierając jedno, zdradzasz drugie.
  • Dochodzi do tego zmęczenie tłumaczeniem siebie. Za granicą wyjaśniasz polskie zwyczaje, w Polsce życie na emigracji. Rzadko jest miejsce, gdzie nie trzeba niczego tłumaczyć.

Nie wiesz, jak wybrać psychologa?

Skorzystaj z naszego formularza, który zaproponuje Ci specjalistów na miarę Twoich potrzeb i możliwości.

Momenty, w których to pytanie wraca najmocniej

  • W Polsce jestem „tym z Anglii”, w Anglii „tym z Polski”. Nigdzie nie jestem po prostu sobą.
  • Moje dziecko mówi po polsku z akcentem i nie wiem, czy mam się cieszyć, czy płakać.
  • Kiedy ktoś pyta, skąd jestem, nie wiem, którą wersję odpowiedzi wybrać.
  • Po tylu latach boję się, że w Polsce już bym się nie odnalazła.

Przyjazdy do Polski

  • Siedzisz przy wigilijnym stole i łapiesz się na tym, że nie wiesz, o kim rozmawiają, bo nie śledzisz już lokalnych spraw ani nowych znajomości rodziny.
  • Dawne przyjaciółki ze szkoły mają swoje rytuały i wspólne historie z ostatnich lat. Na spotkaniu słuchasz i czujesz, że Twoje opowieści z zagranicy brzmią dla nich jak z innej planety.

Codzienność za granicą

  • W pracy wszyscy są mili, ale nikt nie zna Twojego dzieciństwa, smaku potraw z domu ani piosenek, które śpiewało się w szkole. Część Ciebie zostaje niewidoczna.
  • Masz obywatelstwo albo stały pobyt, a i tak przy urzędowej rozmowie czujesz, że ktoś może zakwestionować Twoje prawo do bycia tutaj.

Przełomowe decyzje

  • Rodzi się dziecko i nagle trzeba zdecydować, w jakim języku będziecie do niego mówić, jakie święta obchodzić i czy kiedyś wrócicie.
  • Rodzic w Polsce zaczyna chorować, a Ty stoisz przed pytaniem, gdzie właściwie jest Twój dom i komu najbardziej potrzebna jest Twoja obecność.

Jak połączyć dwa światy w jedną historię

  1. 1

    Narysuj swoją mapę przynależności

    Weź kartkę i podziel ją na dwie kolumny: co mam z Polski, co mam z życia tutaj. Wpisz nie tylko wielkie rzeczy, ale też drobiazgi: sposób parzenia kawy, poczucie humoru, nawyk planowania, odwagę w mówieniu o pieniądzach. Często okazuje się, że te kolumny nie konkurują, tylko razem opisują jedną osobę.

  2. 2

    Zamień „albo” na „i”

    Pytanie „Polka czy Holenderka?” zakłada, że trzeba wybrać. Spróbuj mówić o sobie inaczej: „Jestem z Polski i od dwunastu lat mieszkam w Holandii. Obie te rzeczy są częścią mnie”. Takie zdanie może brzmieć dziwnie na początku, ale z czasem pomaga przestać traktować tożsamość jak test lojalności.

  3. 3

    Pielęgnuj to, co dla Ciebie polskie

    Wybierz kilka rzeczy, które naprawdę są Twoje, a nie z obowiązku. Mogą to być polskie książki, wspólne gotowanie potraw z dzieciństwa, rozmowy z babcią na wideo albo udział w lokalnej polskiej społeczności. Nie musisz przenosić całej Polski do nowego domu. Wystarczy to, co daje Ci poczucie zakorzenienia.

  4. 4

    Wejdź głębiej w miejsce, w którym żyjesz

    Poczucie zawieszenia rośnie, gdy kraj zamieszkania zostaje tylko tłem do pracy. Zapisz się na zajęcia, dołącz do klubu, zaprzyjaźnij się z sąsiadem. Poznaj lokalną historię i święta. Im więcej masz osobistych więzi na miejscu, tym mniej czujesz się kimś, kto tylko tu przebywa.

  5. 5

    Rozmawiaj z ludźmi o podobnej drodze

    Inne osoby, które żyją między dwoma krajami, rozumieją bez tłumaczenia. Nie muszą to być wyłącznie Polacy. Rozmowa z kimś z Hiszpanii czy Indii, kto też co roku wraca do domu, który już nie do końca jest domem, potrafi przynieść ulgę: to doświadczenie ma swoją nazwę i nie dotyczy tylko Ciebie.

  6. 6

    Powiedz bliskim, kim jesteś teraz

    Rodzina w Polsce może znać tylko wersję sprzed wyjazdu. Opowiedz jej o swoim życiu konkretnie: o przyjaciołach, pracy, o tym, co Cię zmieniło. Możesz powiedzieć: „Wiem, że przez te lata wiele się u mnie zmieniło. Chcę, żebyście poznali moje dzisiejsze życie i to, jak dziś patrzę na świat”.

  7. 7

    Poszukaj wsparcia psychologa

    Jeśli poczucie zawieszenia trwa miesiącami, przeszkadza w podejmowaniu decyzji albo towarzyszy mu smutek, samotność czy lęk, warto porozmawiać z psychologiem lub psychoterapeutą. Rozmowa online z polskojęzycznym specjalistą bywa szczególnie pomocna, bo o najbardziej osobistych sprawach często najłatwiej mówić w języku dzieciństwa.

Twoja sytuacja wygląda trochę inaczej?
Asystent AI - anonimowo, bez logowania
Opisz, co się u Ciebie dzieje. Asystent AI odpowie od razu, pomoże uporządkować myśli i podpowie, kiedy warto porozmawiać ze specjalistą.

Możesz zacząć na przykład tak

Asystent AI nie zastępuje psychologa ani pomocy w nagłych wypadkach.

Tożsamość z dwóch kawałków też jest całością

Pytanie „kim jestem?” po latach na emigracji nie oznacza, że się zgubiłeś_aś. Raczej że wyrosłeś_aś z prostych odpowiedzi. Wiele osób żyjących między kulturami z czasem zauważa u siebie szersze spojrzenie i łatwość odnajdywania się w nowych miejscach.

Taka tożsamość wymaga jednak pracy. Trzeba ją świadomie składać, wybierać, co zatrzymać z dawnego życia, a co przyjąć z nowego. Nie zrobisz tego raz na zawsze. Każda duża zmiana, jak dziecko, przeprowadzka czy powrót, może wymagać ułożenia jej na nowo.

Jeśli to składanie przychodzi z trudem albo zawieszenie odbiera Ci radość z życia tu i teraz, możesz przyjrzeć się temu razem z psychologiem. Wspólnie łatwiej zobaczyć, że historia z dwóch krajów jest jedną historią, Twoją.

Najczęstsze pytania

Czy to normalne, że po latach za granicą czuję się obco w Polsce?

Tak, takie doświadczenie jest częste. Opisuje się je czasem jako szok kulturowy przy powrocie: miejsce, które znasz, przestaje być oczywiste, bo zmieniło się ono i zmieniłeś_aś się Ty. Przy krótkich wizytach może dawać o sobie znać drobnymi zgrzytami, przy dłuższym pobycie silniej. Zwykle pomaga nazwanie tego zjawiska, rozmowa z innymi osobami po powrocie i cierpliwość wobec siebie. Jeśli obcość nie mija, warto omówić ją z psychologiem.

Czy powrót do Polski rozwiąże problem z tożsamością?

Nie zawsze. Powrót może przynieść ulgę, ale bywa też, że po przeprowadzce zaczyna brakować tego, co było za granicą: przyjaciół, rytmu dnia, sposobu bycia. Tożsamość nie zależy wyłącznie od miejsca zamieszkania, tylko od tego, jak łączysz swoje doświadczenia. Przed decyzją o powrocie dobrze jest sprawdzić, czego właściwie Ci brakuje i czy da się to zbudować także tam, gdzie mieszkasz teraz.

Jak wychowywać dziecko między dwiema kulturami?

Dzieciom zwykle łatwiej odnaleźć się w dwóch kulturach, gdy dorośli nie każą im wybierać. Pomaga mówienie do nich po polsku w domu, wspólne obchodzenie świąt z obu krajów i opowiadanie o rodzinie w Polsce. Dziecko może czuć się bardziej „stąd” niż Ty i to jest w porządku. Twoja rola to pokazać mu, że obie części jego historii są wartościowe, a nie zmuszać do lojalności wobec jednej z nich.

Dlaczego po polsku czuję się inną osobą niż w drugim języku?

Język wiąże się z emocjami, wspomnieniami i rolami, w których go używasz. Polski to język domu, rodziców i przyjaciół z dzieciństwa, więc niesie bliskość i dawne wzorce. Drugi język kojarzy się częściej z pracą i dorosłym życiem. Dlatego można być w nim bardziej pewnym siebie, a po polsku bardziej wrażliwym, albo odwrotnie. To nie rozdwojenie, tylko różne strony tej samej osoby.

Aplikacja TwójPsycholog

Więcej odpowiedzi znajdziesz w aplikacji

Tu opisujemy pytania, które wracają najczęściej. W aplikacji jest ich więcej, a do tego asystent AI, testy, kursy i ćwiczenia na trudniejsze dni.

Pobierz aplikację za darmo
pobrań
100 tys.+
App Store
4,8
Google Play
4,8
na podstawie kilkuset opinii

Inne pytania, które mogą Cię dotyczyć

Więcej pytań: Życie za granicą

Jesteś w kryzysie, a sytuacja zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu?

Zadzwoń pod jeden z poniższych numerów. Połączenia są bezpłatne.

Gdzie jeszcze szukać pomocy