Atak paniki w nocy: dlaczego lęk budzi Cię o trzeciej nad ranem

Co się właściwie dzieje, gdy budzisz się w panice

Nocny atak paniki wyrywa ze snu w pełnej gotowości bojowej: serce wali, brakuje powietrza, ciało jest mokre, a głowa próbuje znaleźć powód. Powodu nie ma. Nie było koszmaru, nie było hałasu, nie było myśli, która to uruchomiła.

To zaskoczenie jest źródłem największego lęku. Za dnia można sobie powiedzieć, że atak wywołało zmęczenie albo tłok w metrze. W nocy nie ma czego obwinić, więc podejrzenie pada na ciało. Stąd bierze się typowa myśl: skoro nic się nie działo, to znaczy, że dzieje się coś ze mną.

Nocne ataki nie są rzadkim wariantem problemu. Wśród osób z zaburzeniem lękowym z napadami paniki nawet siedem na dziesięć doświadcza także napadów nocnych. Jeśli to Twój przypadek, jesteś w większości, a nie w dziwnym wyjątku.

To nie są koszmary ani lęki nocne

Warto rozróżnić dwie rzeczy, które w opowieści brzmią podobnie, a wymagają czego innego.

•

• Lęk nocny (night terror) to parasomnia. Osoba może krzyczeć, zrywać się, biegać po pokoju, a przy tym pozostaje śpiąca. Rano zwykle nic nie pamięta. Częściej dotyczy dzieci.

•

• Nocny atak paniki budzi. Jesteś przytomny_a, wiesz, co się dzieje, pamiętasz wszystko następnego dnia i często długo nie możesz ponownie zasnąć.

Różnica sprowadza się do świadomości. Jeśli pamiętasz przebieg i byłeś_aś obudzony_a, to nie był lęk nocny. Koszmar też odpada, jeśli nie było żadnej treści snu, tylko nagłe przebudzenie w strachu.

Dlaczego akurat w nocy, skoro nic się nie dzieje

Ciało nie wyłącza się na noc. Przechodzi przez fazy snu, zmienia oddech, tętno i napięcie mięśni. W czasie tych przejść zdarzają się drobne zmiany w organizmie, które za dnia nie zostałyby zauważone.

W nocy nie ma nic, co odciągałoby uwagę. Nie ma pracy, rozmowy, telefonu. Jest ciemność i ciało. Układ, który u osób z napadami paniki reaguje na sygnały z wnętrza organizmu wyjątkowo czujnie, dostaje pełne pole. Przyspieszone tętno przy zmianie fazy snu zostaje odczytane jako zagrożenie, a odczytanie zagrożenia wyrzuca adrenalinę, która przyspiesza tętno jeszcze bardziej.

To zamyka pętlę w kilka sekund, zanim zdążysz się w ogóle rozbudzić. Dlatego napad wydaje się przychodzić znikąd. Nie przychodzi znikąd, tylko z sygnału, którego nie miałeś_aś szansy świadomie zarejestrować.

Co robić w środku nocy

Cel nie brzmi „przerwać atak". Cel brzmi przeczekać go bez dokładania paliwa.

1

1. Usiądź i zapal małe światło. Nie po to, żeby coś zrobić, tylko żeby przerwać leżenie w ciemności i wsłuchiwanie się w siebie.

2

2. Wydłuż wydech. Nie chodzi o głębokie wdechy, bo one przy szybkim oddechu nasilają zawroty głowy. Chodzi o to, żeby wydech był dłuższy niż wdech.

3

3. Daj uwadze coś zewnętrznego. Nazwij pięć rzeczy, które widzisz w pokoju, i cztery, które słyszysz. To nie magia, tylko przeniesienie uwagi z ciała na otoczenie.

4

4. Nie mierz tętna i nie sprawdzaj godziny. Obie te czynności są sprawdzaniem, a sprawdzanie utrzymuje czujność.

5

5. Wstań, jeśli nie możesz zasnąć. Po kilkunastu minutach czuwania przejdź do innego pomieszczenia i zrób coś spokojnego przy przygaszonym świetle. Wróć, gdy poczujesz senność.

Czego nie robić po ataku

Najwięcej szkody robią rzeczy, które przynoszą ulgę tej jednej nocy, a wzmacniają problem na kolejne tygodnie.

Odkładanie pójścia spać. Po dwóch nocnych atakach łóżko zaczyna kojarzyć się z zagrożeniem, więc siedzi się do drugiej. Skutkiem jest niedobór snu, który zwiększa reaktywność układu nerwowego, czyli dokładnie to, co odpala napady.

Spanie przy zapalonym świetle albo tylko w czyjejś obecności. Jako doraźna pomoc jest w porządku. Jako reguła staje się warunkiem, bez którego sen przestaje być możliwy.

Ciągłe sprawdzanie ciała. Mierzenie pulsu, ciśnienia i szukanie objawów w telefonie utrzymuje uwagę skierowaną do wewnątrz, a właśnie ta uwaga uruchamia napady.

Kiedy warto pójść po pomoc

Jeden nocny atak zdarza się wielu osobom i nie wymaga leczenia. O zaburzeniu mówimy, gdy napady się powtarzają, a przez co najmniej miesiąc towarzyszy im obawa przed kolejnym albo zmiana zachowania: unikanie snu, miejsc, wysiłku czy samotnych wieczorów.

Przy pierwszym epizodzie z silnymi objawami ze strony serca warto zrobić podstawowe badania i wykluczyć przyczyny medyczne, między innymi nadczynność tarczycy. To nie jest brak zaufania do siebie, tylko normalna kolejność. Kiedy przyczyny somatyczne są wykluczone, leczeniem pierwszego wyboru jest terapia poznawczo behawioralna, a napady paniki należą do lepiej reagujących na nią problemów.