Natrętne myśli o śmierci i lęki: doświadczenia z przeszłości i obecne obawy

Dzień dobry. 

Opisane przez Panią objawy – czyli lęk przed śmiercią połączony z natrętnymi myślami o zrobieniu sobie krzywdy (np. na widok noża czy okna) – to klasyczny obraz tzw. myśli intruzywnych (natręctw).

Najważniejsze, co musi Pani wiedzieć: te myśli nie oznaczają, że naprawdę chce Pani odebrać sobie życie. To nie są Pani realne pragnienia. Mózg podsuwa Pani tak przerażające scenariusze właśnie dlatego, że kocha Pani życie, a te obrazy wywołują w Pani silny opór i lęk.

Skąd to się bierze? To wadliwy mechanizm obronny psychiki, który aktywuje się w momentach dużego, często ukrytego stresu, przeciążenia lub nagłych zmian (jak przeprowadzka w wieku 9 lat). Gdy poziom lęku w organizmie przekracza normę, umysł próbuje go skanalizować, tworząc drastyczne „filmy” w głowie. Sezonowość (jesień/zima) dodatkowo sprzyja takim kryzysom lękowym.

To świetnie, że te myśli minęły. Aby jednak nie żyła Pani w strachu przed ich powrotem, warto skonsultować się ze specjalista, który pomoże Pani zrozumieć źródło tego lęku i da konkretne narzędzia, jak rozbrajać takie myśli w przyszłości. Życzę Pani dużo spokoju.

Pozdrawiam 

Agnieszka Sokal 

Szanowna Pani,
Nasze umysły każdego dnia produkują tysiące losowych, czasem bardzo dziwnych, jaskrawych czy wręcz szokujących pomysłów i wyobrażeń. Bardzo często pojawiają się one w momentach przeciążenia, nagłego stresu lub dużych zmian życiowych, dokładnie tak jak przeprowadzka do wielkiej kamienicy w wieku dziewięciu lat czy trudniejszy pod kątem nastroju okres jesienno-zimowy rok temu.
Najważniejszy w tej układance jest fakt, że te myśli nie reprezentują Pani prawdziwych pragnień. Stało się dokładnie odwrotnie: ponieważ Pani bardzo chce żyć i panicznie boi się śmierci, Pani system obronny zinterpretował te losowe impulsy (pytanie o beton w dzieciństwie czy widok noża rok temu) jako, śmiertelne zagrożenie. Kiedy zaczynamy potwornie bać się jakiejś myśli i próbujemy za wszelką cenę zmusić się, by o niej nie myśleć, nasz mózg zaczyna ją nieustannie monitorować, żeby nas przed nią „ostrzec”. W ten sposób wpada się w bolesną pułapkę. Im bardziej nie chce Pani tych myśli i im mocniej z nimi walczy, tym gwałtowniej one wracają, napędzając spiralę paniki.

Choć na forum możemy jedynie rzucić światło na ogólny mechanizm powstawania takich obaw, warto pamiętać, że nad takimi wzorcami reagowania można skutecznie pracować. Gdyby obawa przed powrotem tych natrętnych obrazów stała się dla Pani zbyt uciążliwa w codziennym funkcjonowaniu, zachęcam do odbycia kilku konsultacji z psychologiem lub terapeutą. Profesjonalne wsparcie pomaga oswoić te mechanizmy i uczy, jak reagować na losowe wytwory umysłu z dystansem.
 Pozdrawiam,
 

 Dzień dobry 

  To, czego doświadczyłaś, bardzo przypomina połączenie lęku przed śmiercią (czasem nazywanego tanatofobią) z natrętnymi myślami o tematyce samobójczej lub autoagresywnej, które mogły mieć związek z okresem silnego stresu i wrażliwości Twojego układu nerwowego. To nie znaczy, że chciałaś się zabić, a raczej, że Twój mózg „produkował” natrętne, przerażające obrazy i pytania, których wcale nie chciałaś.

U wielu osób silny lęk przed śmiercią i natrętne, „dziwne” myśli pojawiają się w okresach  dużego stresu, zmian życiowych, poczucia braku kontroli, przeprowadzek, zmiany miejsca zamieszkania, szkoły, otoczenia,  szczególnie w dzieciństwie.

 Przeprowadzka do Warszawy na 2 piętro mogła być dla Ciebie ogromną zmianą nowy dom, inne miasto, inny widok z okna, nowi ludzie, a to często wywołuje u dzieci lęk i różne „czarne scenariusze” w głowie. Pytanie „a co by było, gdybym wyskoczyła, tylko próbę zrozumienia: „co by się stało, gdybym zrobiła coś tak strasznego?”

Rok temu z kolei mógł zadziałać inny zestaw czynników: ogólny lęk i napięcie (np. szkoła, relacje, zmiany w życiu, pandemia i wiadomości o śmierci, zdrowiu), możliwe objawy zaburzeń lękowych lub depresyjnych, które często dają myśli typu „co jeśli umrę”, „co jeśli coś sobie zrobię”, nawet gdy realnie nie chcemy tego robić, temperament bardziej wrażliwy, skłonny do głębokich rozmyślań egzystencjalnych i samokontroli . Lęk przed śmiercią sam w sobie jest bardzo ludzki. U niektórych przybiera jednak formę fobii (tanatofobia), gdzie myśli o śmierci stają się natrętne, obsesyjne i bardzo przerażające.

 Psychologia opisuje coś, co nazywa się „natrętne myśli” (intruzje, czasem związane z OCD lub zaburzeniami lękowymi). Charakteryzują się tym, że pojawiają się nagle i wbrew Twojej woli.  są sprzeczne z Twoimi wartościami i pragnieniami i dlatego tak Cię przerażają,  im bardziej próbujesz ich „nie mieć”, tym bardziej mózg je dopycha, żeby „sprawdzić, czy nadal są”.  To, że „nie mogłaś patrzeć na nóż” pokazuje, że byłaś przerażona tym, co podsuwała Twoja głowa , a Ty nie chciałaś tego, tylko się tego bałaś. To bardzo charakterystyczne dla lękowych/natrętnych myśli kiedy treść jest o śmierci, ale motywem wcale nie jest pragnienie śmierci, tylko panika przed nią oraz przed utratą kontroli.

Z zewnątrz może się wydawać, że „to się wzięło znikąd”, ale zwykle stoi za tym kombinacja kilku rzeczy jak 

bologiczna wrażliwość układu nerwowego: niektórzy mają bardziej reaktywny mózg lękowy (geny, temperament), 

doświadczenia życiowe jakprzeprowadzki, stres, poczucie utraty bezpieczeństwa, przetwarzanie informacji o śmierci, kontakt z wiadomościami, filmami, chorobą, śmiercią kogoś w otoczeniu, religijnymi/egzystencjalnymi tematami.

Zaburzenia nastroju lub lękowe (nawet łagodne, niewykryte), które sprzyjają pojawianiu się myśli samobójczych/lękowych.

Dla wielu osób takie myśli są próbą „oswojenia” lęku: mózg wyobraża to, czego się boisz najbardziej (śmierć, utrata kontroli), żeby jakby „przećwiczyć” scenariusz. Niestety, zamiast uspokajać to to nakręca spiralę.

To, że te myśli minęły, sugeruje, że  zmniejszył się poziom stresu lub lęku w Twoim życiu, nauczyłaś się (choćby intuicyjnie) jakoś sobie z nimi radzić , a może odwracałaś uwagę, rozmawiałaś z kimś, zaczęłaś więcej rozumieć siebie. Twój mózg „wyciszył” temat, gdy przestał widzieć wokół „zagrażające” okoliczności. Czy mogą wrócić? Tak, jest to możliwe szczególnie  przy silnym stresie, zmianach, poczuciu zagrożenia, przemęczeniu, jeśli masz ogólnie skłonność do lęków, analizowania, perfekcjonizmu. Ale to, że mogą się pojawić, nie znaczy, że są wyrokiem. Im lepiej rozumiesz, czym one są, tym mniej władzy nad Tobą mają. Wiedza i wsparcie (psycholog, zaufane osoby) mocno zmniejszają ryzyko, że te myśli Cię „zaleją”.

  Twoja psychika jest bardzo wrażliwa, refleksyjna i podatna na głębokie pytania (sens życia, śmierć, po co żyć).

W momentach dużej zmiany lub napięcia lęk przerodził się w konkretne obrazy i myśli, które były przerażające, ale nie były „Twoją prawdziwą wolą”. Zamiast dowodu „jestem nienormalna”, to raczej sygnał: „potrzebuję zrozumienia, wsparcia i łagodności wobec siebie”. Psychologia jasno mówi, że myśli samobójcze i natrętne nie są „fanaberią”, tylko objawem, który warto potraktować poważnie, ale też z empatią, to często wołanie o pomoc, regulację emocji, poczucie bezpieczeństwa. Jeśli te myśli kiedyś wrócą, bardzo ważne jest, żebyś nie zostawała z tym sama ale powiedziała komuś dorosłemu, komu ufasz (rodzic, nauczyciel, psycholog szkolny, lekarz rodzinny). To dokładnie to, co zalecają specjaliści od zdrowia psychicznego. Traktowała myśl jak OBJAW, nie prawdę: „to tylko myśl mojego mózgu, a nie rozkaz”. Zastanowiła się nad kontaktem z psychologiem/psychoterapeutą , szczególnie, jeśli lęk przed śmiercią lub natrętne myśli wracają, nasilają się albo utrudniają codzienne funkcjonowanie. Jeśli kiedykolwiek poczujesz, że  masz konkretny plan zrobienia sobie krzywdy, czujesz, że możesz stracić kontrolę, myśli są nie do zniesienia, to jest to sygnał, by NATYCHMIAST szukać pomocy (rodzice, pogotowie, izba przyjęć, telefon zaufania). Specjaliści wyraźnie podkreślają, że myśli samobójcze są stanem wymagającym wsparcia tak samo, jak ból fizyczny.

Dzień dobry. 

Dołączę do moich przedmówców, potwierdzając, że opisujesz klasyczny mechanizm myśli intruzywnych, jednak chciałabym zwrócić uwagę na jeszcze jeden aspekt, który często umyka w takich analizach.
 

Twoje doświadczenie pokazuje, że Twój układ nerwowy ma bardzo wysoką czujność - wręcz nadmiarową. W momentach przełomowych (przeprowadzka, przesilenia) Twój mózg nie tyle "błędnie działa", co wchodzi w tryb ekstremalnej ochrony, sprawdzając najgorsze scenariusze, by upewnić się, że na pewno ich nie zrealizujesz. Problem w tym, że w tym procesie zapomina o jednym: że to monitorowanie samo w sobie staje się dla Ciebie źródłem ogromnego cierpienia.
 

Inni specjaliści słusznie sugerują obserwację. Ja jednak zachęcam Cię do czegoś więcej: do pracy nad regulacją układu nerwowego. Jeśli Twój mózg nauczył się "serwować" Ci takie obrazy w stresie, to można go też nauczyć bezpieczniejszego reagowania na napięcie. Nie musisz czekać, aż myśli wrócą, by z nimi walczyć - można zbudować w sobie taką odporność, że nawet gdy stres pojawi się w przyszłości, Twój umysł nie będzie musiał uciekać się do tak drastycznych "ostrzeżeń".


Psychologia czarno na białym, 
Izabela Głębicka