Dzień dobry. Postawiła pani kilka interesujących pytań. Widzę tu przejście „od ogółu do szczegółu” – pytanie o ogólną zdolność ludzi do „odczuwania” / posiadania wiedzy o tym, że ktoś darzy ich sympatią oraz pytanie dot. konkretnie pani, tj. czy ktoś, kogo pani darzy sympatią może to „wyczuć”? I choć na pierwszy rzut oka wydaje się, że to zagadnienie teoretyczne, tj. czy psychologia umie odpowiedzieć na takie pytanie, to jednak jako psycholog mogę przypuszczać, że odnosi się ono do jakiejś sytuacji osobistej.
Dla profesjonalnego specjalisty, który na pierwszym miejscu stawia pani dobro i czuje odpowiedzialność za to, jaki efekt może spowodować nieuważnie przekazana informacja - ma to ogromne znaczenie. Od próby udzielenia odpowiedzi na rozważanie teoretyczne, ważniejsze są dla mnie pani emocje związane z tym pytaniem oraz efekt jaki może dla pani spowodować odpowiedź nieadekwatna.
Warto zaznaczyć, że każda jednoznaczna odpowiedź na pytanie w formie uogólnionej, wielokontekstowej, zadane przez pytającego, który miał na myśli konkretną, specyficzną sytuację ze swojego życia - niesie ze sobą spore ryzyko ujawnienia się bądź utrwalenia błędów poznawczych. Informacja „tak, jest to możliwe” lub „nie, nie jest możliwe” mogłaby chociażby wzmocnić lub spowodować wystąpienie błędu poznawczego jakim jest generalizacja. Byłby to efekt antyterapeutyczny i antywsparciowy, indukujący nieprawidłowości w sposobie postrzegania. Chcąc wspierać zdrowie psychiczne naszych pacjentów i rozmówców, na konsultacji przyglądamy się bliżej różnym aspektom sytuacji i wspólnie poszukujemy odpowiedzi, które: są faktami odróżniając je interpretacji, uczymy się rozpoznawać pewne zniekształcone myśli, które są źródłem przykrych emocji, a nawet nieadekwatnego obrazu siebie. Jest to wyraz odpowiedzialności specjalisty, a dla pani zapewnienie bezpieczeństwa, zrozumienia pani sytuacji i emocji, a więc realne wsparcie. Dlaczego o tym mówię, zamiast udzielić krótkiej odpowiedzi, postaram się zobrazować na przykładzie.
Wyobraźmy sobie, czysto hipotetycznie, że osoba zadająca takie samo pytanie, jak pani: ma na myśli konkretną sytuację prywatną - chciałaby się dowiedzieć się, czy konkretna osoba wie, że czuje do niej sympatię. W takim przypadku, zadane pytanie i odpowiedź specjalisty może wiązać się z silnym ładunkiem emocjonalnym. W przypadku, gdy specjalista nie znając kontekstu odpowiada twierdząco – osoba pytająca odnosi to do swojej sytuacji i zamiast wsparcia i realistycznego obrazu sytuacji, dokonuje interpretacji, że ktoś o kim myśli na pewno wie, co ona do niego czuje. W efekcie odczuwa a) zawstydzenie, a nawet obawę, niepokój że ktoś wie o jej uczuciach, gdyż nieświadomie to pokazuje, a może b) złość, rozczarowanie, poczucie odrzucenia, gdyby odpowiedź potwierdzająca, wsparła zaindukowanie w pani przekonania, że ktoś wie o pani sympatii i nie reaguje adekwatnie do tej rzekomej wiedzy. Pytający mógłby wówczas mieć silne poczucie prawdziwości myśli na ten temat, tylko dlatego, że potwierdzającej odpowiedzi udzielili specjaliści, choć w rzeczywistości nie byłyby to fakty o danej sytuacji. Tymczasem odpowiedź na pytanie, czy ktoś może być świadomy cudzej sympatii do niego nie jest niejednoznaczna i silnie zależna od danego kontekstu.
Teoretycznie jest to możliwe, żeby ktoś odczytał pani pozytywny stosunek do niego, a jednocześnie jest możliwe, że ktoś nie ma wiedzy o pani sympatii. Jest to możliwe na różnych płaszczyznach: gestykulacji, nieświadomego tonu głosu wyrażającego pozytywne emocje, sposoby ułożenia ciała, czasem oznaki delikatnego zawstydzenia lub chęć spędzania z kimś czasu, entuzjastyczna reakcja na rozmówcę. Istnieją również w psychologii badania nad intuicją, która czasem może być naszym sprzymierzeńcem. Warto jednak mieć uważność na wiele okoliczności, które nie pozwalają jednoznacznie pozytywnie odpowiedzieć na pani pytanie. Nie każdy człowiek ma w sobie uważność na gesty innych ludzi. Niektórzy ludzie mają biologicznie uwarunkowane trudności w odczytywaniu mowy ciała lub robią to nieprawidłowo. Pani rozmówcy mają zróżnicowany poziom inteligencji emocjonalnej. Z badań w tym zakresie wiemy, że są ludzie którzy trafnie odbierają mowę ciała i zachowania innych, a są osoby które mają sporą trudność i odczytują innych niezgodnie z intencją nadawcy. Ponadto ważne są kwestie warunków sytuacyjnych w jakich spotyka pani danego człowieka. Inna jest uważność na drugiego człowieka w stresie, w pośpiechu, w hałasie, w warunkach skupienia uwagi na ważnych zadaniach, a inna w warunkach odmiennych. Teoretycznie jest to możliwie pod pewnymi warunkami i u niektórych osób, jednak nie zawsze jest to możliwe u poszczególnych osób lub w różnych okolicznościach. Coś, co jest możliwe „teoretycznie” - nie musi i nierzadko nie jest możliwe w konkretnej sytuacji. Reasumując osoba, do której żywimy sympatię może mieć tego świadomość, a może nie mieć o tym pojęcia. Nie można tego ocenić tylko na podstawie wiedzy psychologicznej o zdolnościach umysłu, gdyż ludzie i konteksty życiowe są bardzo różne. Próba odpowiedzi tak lub nie na pytanie ogólne– zawsze będzie jakimś domysłem, interpretacją i będzie zawierać w sobie pewien aspekt błędu poznawczego, szczególnie w odniesnieniu do konkretnej sytuacji lub osoby.
Jedynym faktem jest w takie sytuacji odpowiedź, że tego nie wiemy i nie możemy tego wiedzieć tak długo, aż nie będziemy dysponowali dowodem na to, że tak jest w przypadku tej osoby. Jeśli taki człowiek powie pani – tak, wiem że mnie lubisz – będzie to fakt o tym, że powiedział pani, iż o tym wie. W innym wypadku są to tylko interpretacje, które z reguły są mylne i nie wspierające. W psychologii poznawczo-behawioralnej, o wiarygodnej i wykazanej naukowo prawdziwości założeń i skuteczności efektów terapii dla pacjentów, wierzymy że czynnikiem wspierającym człowieka jest prawda, fakt, realny osąd, a domniemania, opinie, iluzoryczne wytłumaczenia często są niewspierające. Dodatkowo, w przypadku gdy powie tak, w opowiedzi na zadane mu pytanie, nie mamy nadal pewności, czy wiedział zanim zadano mu takie pytanie, czy pytanie zasugerowało mu tę wiedzę, a żeby bardziej skomplikować jest jeszcze np. zmienna - prawdy lub kłamstwa. Zatem czynników które mogłyby mieć wpłwyw na taką sytuacje możemy wymieniać niezwykle wiele.
Odpowiadając na pytanie: jak stwierdzić na sto procent? Nie można tego zrobić na bazie przypuszczeń. Dlatego ważne dla mnie byłoby bliższe przyjrzenie się temu dlaczego to jest dla pani ważne i o czym ważnym to mówi, np. jakie myśli i emocje towarzyszą pani w tej sytuacji? Takie indywidualne podejście mogłoby w sposób wspierający i bezpieczny dla pani pomóc rozwiać różne wątpliwości, wspólnie dokonać rozróżnienia między faktem a interpretacją, przyjrzeć się pani motywacjom i emocjom i przynieść wymierne korzyści dla pani samopoczucia.
Ogólne odpowiedzi, nawet najlepiej napisane, zawsze stanowią pewne ryzyko nieadekwatności do konkretnego kontekstu i osoby, którą mamy na myśli. Warto mieć to na uwadze. Pozdrawiam serdecznie.