Szanowny Panie,
to, co Pan opisuje, nie brzmi jak „przegrane życie”, tylko jak życie, które utknęło w bardzo bolesnym punkcie porównywania się, wstydu i poczucia zatrzymania. I to są stany, które potrafią być niezwykle przekonujące – tak przekonujące, że zaczynają brzmieć jak obiektywna prawda, a nie jak sposób przeżywania siebie.
Zatrzymałbym się na chwilę przy tym jednym zdaniu, które Pan powtarza: „jestem przegrany”. To nie jest fakt – to jest wniosek, który powstał na bazie kilku obszarów: prawa jazdy, pracy, mieszkania z rodzicami, relacji. Problem polega na tym, że Pana umysł z tych elementów buduje całościową ocenę siebie jako człowieka. To bardzo surowy, globalny osąd, który nie zostawia miejsca na niuanse ani na proces.
W rzeczywistości w Pana opisie widać coś innego: ma Pan stałą pracę, utrzymuje relacje koleżeńskie, podejmuje leczenie (ortodonta, planowana operacja), próbuje Pan szukać rozwiązań i wraca do rozmowy o swoich trudnościach. To nie są cechy osoby „przegranej”, tylko osoby, która funkcjonuje, ale jednocześnie bardzo silnie siebie deprecjonuje.
Kluczowy mechanizm, który tu widać, to porównywanie się. Porównuje się Pan „w górę” – do osób, które mają więcej, szybciej, inaczej. Taki sposób porównywania niemal zawsze kończy się poczuciem bycia gorszym. Umysł pomija przy tym wszystkie obszary, w których inni mają trudności, i zostawia tylko ich „lepszą wersję”. To nie jest uczciwe porównanie, tylko selektywny filtr. Podobnie działa myślenie o relacjach. Przekonanie, że „żadna kobieta nie chce faceta, który nic nie osiągnął”, brzmi jak twarda zasada, ale w praktyce jest uproszczeniem. Ludzie wchodzą w relacje z bardzo różnych powodów – ważne są nie tylko osiągnięcia, ale też sposób bycia, zdolność do bliskości, autentyczność. Natomiast wstyd i przekonanie o własnej niewystarczalności realnie utrudniają zbliżenie się do kogokolwiek, bo powodują wycofanie i unikanie. To nie brak „wartości” zamyka Panu drogę do relacji, tylko to, że już na starcie zakłada Pan, że jej nie ma. W tle tego wszystkiego bardzo wyraźnie widać wstyd – wobec siebie i wobec rodziców. Wstyd ma to do siebie, że mówi: „jest ze mną coś nie tak jako z człowiekiem”, a nie „mam trudność w jakimś obszarze”. To ogromna różnica. Trudność można zmieniać krok po kroku. „Bycie wadliwym” brzmi jak coś nieodwracalnego – i to właśnie paraliżuje. To, że od czterech lat wracają te same myśli, nie oznacza, że nic się nie zmieni. To oznacza, że mechanizm ich podtrzymywania jest silny i utrwalony. On się karmi unikaniem, porównywaniem i odkładaniem działań z powodu lęku. Im dłużej to trwa, tym bardziej utwierdza Pana w przekonaniu, że „taki już jestem”. Dlatego zamiast myśleć w kategoriach „czy moje życie ma sens”, bardziej pomocne jest zejście poziom niżej: co jest jednym, bardzo konkretnym krokiem, który mogę zrobić mimo lęku. Nie idealnym, nie przełomowym – tylko wykonalnym. Może to być powrót do tematu prawa jazdy w małym zakresie, zmiana jednego elementu w pracy, zapisanie się na coś, co wprowadzi Pana w nowe środowisko. Nie chodzi o wielki zwrot, tylko o przerwanie bezruchu. To, że boi się Pan wyjechać, że trudno jest się odseparować od rodziców – to również nie jest oznaka słabości, tylko obszar, który wymaga czasu i pracy. Porównywanie się z bratem tylko pogłębia napięcie, ale nie przybliża do zmiany. Każdy ma inną trajektorię rozwoju, nawet jeśli wychowuje się w tej samej rodzinie.
Z tego miejsca, w którym Pan jest, można wyjść.. Najgorsze, co może Pan zrobić, to uznać, że obecny stan definiuje całe Pana życie. To jest moment zatrzymania, nie wyrok.
I to, że Pan o tym pisze, że Pan szuka odpowiedzi mimo poczucia wstydu i beznadziei, jest już pierwszym sygnałem, że jakaś część Pana nie zgadza się na tę narrację o „przegraniu”. I to jest bardzo ważny punkt zaczepienia.
Z wyrazami szacunku
Dawid Staszczyk