Przemoc to celowe wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby bez jej zgody. Celem takiego działania jest zazwyczaj uzyskanie kontroli nad ofiarą lub dostępu do istotnych zasobów. Przemoc narusza podstawowe prawa człowieka, godność osobistą, poczucie bezpieczeństwa oraz jest zagrożeniem dla zdrowia i życia drugiej osoby.
Najczęściej spotykane rodzaje to przemoc fizyczna, psychiczna, seksualna, ekonomiczna i zaniedbanie. W kontekście relacji międzyludzkich, przemoc często przybiera formę przemocy domowej, znanej również jako przemoc wewnątrzrodzinna. Jest to szczególnie niebezpieczne zjawisko, ponieważ wykorzystuje przewagę sił przeciwko bliskiej osobie, naruszając jej prawa i dobra osobiste, co prowadzi do cierpienia oraz długotrwałych szkód psychicznych i fizycznych.
Inną formą przemocy jest zaniedbanie, czyli ciągłe niezaspokajanie podstawowych potrzeb fizycznych, emocjonalnych, czy biologicznych drugiej osoby, np. brak opieki i uniemożliwianie zaspokajania podstawowych potrzeb fizjologicznych (związanych ze snem, jedzeniem, higieną). Najczęściej dotyka osoby zależne od innych: dzieci, osoby starsze i z niepełnosprawnością.
Przemoc to zjawisko wielowymiarowe, które może przybierać różne formy. Wyróżniamy kilka głównych rodzajów przemocy, z których każdy ma swoje charakterystyczne cechy i konsekwencje dla ofiar. Najczęściej spotykane rodzaje to przemoc fizyczna, psychiczna, seksualna i ekonomiczna. W ostatnich latach na znaczeniu zyskała również cyberprzemoc, będąca nowoczesną formą nękania.
Warto zaznaczyć, że formy przemocy niefizycznej, choć trudniejsze do zidentyfikowania, są równie destrukcyjne jak przemoc fizyczna. Ich mniej konkretna natura często utrudnia rozpoznanie zarówno osobom doświadczającym przemocy, jak i służbom mającym nieść pomoc. Dlatego tak ważne jest podnoszenie świadomości na temat różnych rodzajów przemocy i ich przejawów.
Zaniedbanie dotykające dzieci, młodzież, ale także osoby dorosłe i starszych, jest tzw. ukrytą przemocą. Jego podstawą jest niezaspokojenie podstawowych potrzeb psychicznych i fizycznych, takich jak potrzeb więzi i bliskości, edukacji, higieny, pożywienia, dostępu do środków finansowych niezbędnych do utrzymania się, dostępu do opieki zdrowotnej czy leków w razie choroby. Przejawia się, np. w pomijaniu potrzeb dziecka do nawiązywania relacji, odmawiania mu bliskości, braku zapewnienia bezpieczeństwa i komfortu. U osoby z niepełnosprawnością czy chorobą może przejawiać się poprzez brak niezbędnej pomocy, odmowę dostępu do wizyt lekarskich czy niedostosowanie przestrzeni do możliwości jej funkcjonowania.
Przemoc to złożone zjawisko społeczne, które może występować w różnych kontekstach i środowiskach. Badania wskazują, że najczęściej dostrzeganą formą przemocy w naszym otoczeniu jest przemoc psychiczna, którą identyfikuje około 50% respondentów. Na drugim miejscu plasuje się przemoc fizyczna, a następnie przemoc ekonomiczna i seksualna. Te formy przemocy mogą przenikać się wzajemnie, tworząc skomplikowaną sieć zależności i cierpienia.
Szczególnie niepokojące jest występowanie przemocy w środowiskach, które powinny zapewniać bezpieczeństwo i wsparcie, takich jak rodzina czy szkoła. Przemoc w tych kontekstach może mieć daleko idące konsekwencje dla rozwoju emocjonalnego, społecznego i poznawczego doświadczających jej, zwłaszcza gdy są nimi dzieci i młodzież. Dlatego tak ważne jest rozpoznawanie wczesnych sygnałów przemocy i podejmowanie skutecznych działań prewencyjnych.
Przeciwdziałanie przemocy przynosi korzyści takie jak:
Zwiększone bezpieczeństwo i dobrostan. Programy prewencyjne pomagają identyfikować zagrożenia oraz uczą skutecznych strategii ochrony siebie i innych przed różnymi formami przemocy;
Wzmocnienie społeczności. Działania uświadamiające budują silniejsze więzi społeczne, przełamują milczenie wokół przemocy i tworzą środowisko wsparcia dla osób dotkniętych przemocą;
Zmniejszenie kosztów społecznych i ekonomicznych. Skuteczna prewencja przemocy redukuje obciążenie systemów opieki zdrowotnej, wymiaru sprawiedliwości oraz zmniejsza straty ekonomiczne szacowane na miliardy dolarów rocznie.
E-book „Siła bliskości – o wspieraniu, gdy przychodzi depresja” to przewodnik dla bliskich osób w kryzysie. Łączy wiedzę psychologiczną z praktycznymi wskazówkami, ucząc, jak wspierać z empatią i troską oraz budować więź pełną miłości i nadziei.
Praktyczny e-book dla osób, które w związku na odległość zmagają się z lękiem, nadmiernym analizowaniem i niepewnością. Pomaga lepiej rozumieć swoje reakcje, regulować emocje i budować większe poczucie bezpieczeństwa w relacji.
Ten ebook to wsparcie dla osób zmagających się z odkładaniem. Krok po kroku pokazuje, jak przerwać błędne koło prokrastynacji, odzyskać lekkość działania i poczucie, że życie znów płynie w dobrym rytmie.
Praktyczny przewodnik powstał z myślą o każdym, kto zmaga się z trudnościami psychicznymi i nie wie, gdzie szukać wsparcia. Bez względu na to, czy doświadczasz lęku, depresji, wypalenia czy po prostu potrzebujesz z kimś porozmawiać – zasługujesz na pomoc.
O równowadze między bliskością a autonomią, psychologii i biologii miłości oraz narzędziach, które pomagają budować więź bez utraty siebie. Modele relacji, neurochemia uczuć, komunikacja potrzeb i praktyczne ćwiczenia do zastosowania w codzienności.
Webinar pomoże Ci zrozumieć, jak trauma wpływa na ciało i układ nerwowy. Poznasz techniki regulacji napięcia, ćwiczenia na odbudowę relacji z ciałem i sposoby radzenia sobie z objawami psychosomatycznymi oraz depersonalizacją.
Najczęstsze pytania
Przedstawiamy wyselekcjonowaną grupę doświadczonych specjalistów, którzy specjalizują się w pracy z osobami doświadczającymi przemocy i stosują sprawdzone metody terapeutyczne w procesie zdrowienia. Pomagają w określeniu i podjęciu kroków planu radzenia sobie.
Zebraliśmy odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące przemocy, które pomogą lepiej zrozumieć to zjawisko oraz możliwości uzyskania profesjonalnej pomocy. Odpowiedzi opracowaliśmy z doświadczonym specjalistą zajmującym się przeciwdziałaniem przemocy i wspieraniem osób, które jej doświadczają\ły.
Przemoc w rodzinie ma głęboko destrukcyjny wpływ na psychikę członków rodziny. Do najczęstszych psychologicznych skutków przemocy należą: zaburzenia lękowe i depresja, zaburzenie stresowe pourazowe (PTSD), niska samoocena, problemy z zaufaniem oraz zaburzenia psychosomatyczne. Osoby dorosłe, które doświadczały przemocy domowej w wieku dziecięcym, są bardziej narażone na zachorowanie na depresję oraz jej nawroty.
U osób doznających przemocy często występuje również poczucie braku wpływu na własne życie, silna zależność emocjonalna od sprawcy, bierność w obliczu trudnych sytuacji, obniżony nastrój i drażliwość, a także poczucie winy i obwinianie siebie za akty przemocy. Skutki te mogą utrzymywać się długo po ustaniu przemocy i wymagają profesjonalnej pomocy terapeutycznej.
Osoba dotknięta przemocą w rodzinie ma prawo do bezpłatnej pomocy w różnych formach. Przysługuje jej prawo do poradnictwa medycznego, psychologicznego, prawnego, socjalnego, zawodowego i rodzinnego, a także do interwencji kryzysowej i wsparcia. Ofiara przemocy ma również prawo do ochrony przed dalszym krzywdzeniem poprzez uniemożliwienie sprawcy korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania oraz zakaz kontaktowania się i zbliżania do osoby pokrzywdzonej.
Ponadto osoba doświadczająca przemocy ma prawo do bezpiecznego schronienia w specjalistycznym ośrodku wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie, badania lekarskiego w celu ustalenia przyczyn i rodzaju uszkodzeń ciała oraz wydania zaświadczenia lekarskiego. Jeśli doświadczający przemocy nie ma tytułu prawnego do zajmowanego wspólnie ze sprawcą lokalu, przysługuje jej również pomoc w uzyskaniu mieszkania. Osoba dotknięta przemocą ma także prawo do żądania wszczęcia procedury "Niebieskiej Karty".
Zapobieganie przemocy w szkole wymaga kompleksowego podejścia i zaangażowania całej społeczności szkolnej. Nauczyciele powinni stwarzać w klasie bezpieczną atmosferę, budować więzi między uczniami i uczestniczyć w ustalaniu wartości i norm obowiązujących w klasie. Ważne jest również motywowanie uczniów do nauki poprzez stosowanie atrakcyjnych metod nauczania, wyznaczanie jasnych granic wzajemnych relacji oraz ustalenie norm i zasad postępowania wraz z konsekwencjami ich łamania.
Istotnym elementem profilaktyki jest nauczanie empatii, czyli wczuwania się w sytuację innych osób, oraz demonstrowanie czujności wobec niewłaściwych zachowań. Najważniejszym czynnikiem zwiększającym skuteczność programów profilaktycznych jest wzajemne oddziaływanie samych uczniów, a nie tylko wpływ dorosłych. Kluczowa jest zmiana postawy świadka przemocy z obojętnej w aktywną, co można osiągnąć poprzez wzbudzanie lub zwiększanie poziomu empatii wśród uczniów.
Zespół pedagogiczny powinien reagować za każdym razem na przemoc okazywaną przez któregoś z uczniów. W szkole powinien zatrudniony być psycholog, który oprócz pomocy uczniom w swoim gabinecie, powinien móc włączać się w szkolne programy profilaktyczne oraz być dopuszczany do bezpośredniego prowadzenia zajęć czy warsztatów dotyczących przemocy, zdrowia psychicznego i kształtowania empatycznych postaw.
W Polsce istnieje rozbudowany system wsparcia dla osób doświadczających przemocy. Pomoc można uzyskać w specjalistycznych ośrodkach wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie, które zapewniają bezpieczne schronienie, pomoc psychologiczną, prawną i socjalną. Osoby dotknięte przemocą mogą również skorzystać z pomocy ośrodków interwencji kryzysowej, ośrodków pomocy społecznej oraz organizacji pozarządowych specjalizujących się w pomocy ofiarom przemocy.
Stworzyliśmy również stronę internetową, na której można znaleźć miejsca i numery telefonów interwencyjnych dla osób doświadczających kryzysu: Pokonaj Kryzys - kliknij tutaj!
W sytuacji bezpośredniego zagrożenia należy kontaktować się z policją lub pogotowiem ratunkowym. Dostępny jest również Ogólnopolski Telefon dla Ofiar Przemocy w Rodzinie "Niebieska Linia" (800-12-00-02), który jest bezpłatny i czynny całą dobę. Warto pamiętać, że pomoc jest bezpłatna i poufna, a specjaliści w placówkach pomocowych są przygotowani do udzielania wsparcia psychologicznego, pomocy prawnej oraz informowania o krokach, które można podjąć w celu zapewnienia sobie bezpieczeństwa. Nie zostaniesz sam\a.
Krótkie ćwiczenia, które możesz zrobić od razu - dobrane do tematu: Przemoc.
Narzędzia, z których możesz korzystać na co dzień, między sesjami.
Najtrudniejsze to zacząć szukać. Gratulujemy! Sprawdź naszego Bloga, a także Forum Psychologiczne! Znajdziesz tam merytoryczne artykuły, odpowiedzi Specjalistów_ek, praktyczne przykłady i wskazówki oraz wiele inspiracji.
Wychodząc naprzeciw potrzebom osób doświadczających przemocy, specjaliści oferują darmowe konsultacje. Rozumiemy, że kwestie finansowe mogą stanowić istotną barierę w podjęciu decyzji o szukaniu pomocy, dlatego chcemy ułatwić ten pierwszy, często najtrudniejszy krok.
Kiedy warto?
Gdy odczuwasz bezradność, lęk lub przestajesz ufać swoim odczuciom i intuicjom;
Kiedy druga osoba w relacji jest agresywnie zazdrosna o Ciebie i osoby dla Ciebie ważne;
Jeśli partner\ka Cię rani, straszy, grozi, poniża lub bije;
Gdy ograniczasz swoje zainteresowania i kontakty z innymi osobami, przez lęk i chęć uniknięcia 'kary';
Jeśli Twój bliski doświadcza przemocy lub podejrzewasz, że jej doświadcza;
Gdy odczuwasz napięcie, lęk lub niebezpieczeństwo w domu\szkole\pracy\relacji;
Kiedy ktoś przejmuje kontrolę nad Twoimi finansami lub odciąga\zabrania Ci podjęcia pracy zarobkowej.
Potrzebujesz bezpłatnej pomocy?
Możesz skorzystać z bezpłatnych konsultacji psychologicznych i interwencyjnych. Umów się już dziś!
PLOS Medicine (2024). Risk of common psychiatric disorders, suicidal behaviours, and premature mortality following violent victimisation: A matched cohort and sibling-comparison study of 127,628 people who experienced violence in Finland and Sweden: https://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371%2Fjournal.pmed.1004410
Psychology of Violence (2024). Multidyscyplinarne czasopismo badawcze poświęcone przemocy i skrajnej agresji, identyfikujące przyczyny przemocy z perspektywy psychologicznej oraz metody zapobiegania i interwencji: https://www.apa.org/pubs/journals/vio
Nature (2024). The future of interpersonal violence research: Steps towards integration - Komentarz dotyczący integracji różnych perspektyw badawczych w dziedzinie przemocy interpersonalnej: https://www.nature.com/articles/s41599-024-03760-5
Clinical Psychology Review (2024). Which battering interventions work? An updated Meta-analytic review of intimate partner violence treatment outcome research - Metaanaliza skuteczności interwencji dla sprawców przemocy domowej: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38810357/
Zobacz, którzy specjaliści udostępniają bezpłatne konsultacje psychologiczne i łatwo umów pierwszą wizytę.
Zweryfikowano treść
