Lekcja 3 z 18Za darmo
Jak autyzm wygląda u dorosłych
Poznasz cechy autyzmu opisane w DSM-5-TR: komunikację, rutyny i zainteresowania, różnice sensoryczne, a także mocne strony.
Które z tych zdań brzmią znajomo?
Zaznacz wszystko, co dotyczy Ciebie
Takie doświadczenia mają też osoby spoza spektrum. Liczy się całość, nasilenie i to, od kiedy są z Tobą.
Michał, 38
Michał jest księgowym. Lubi tabele, bo liczby nie mają ukrytych znaczeń. Od lat je ten sam lunch i nie odbiera telefonów z nieznanych numerów.
Kiedy jego siedmioletni syn Kuba dostał diagnozę spektrum autyzmu, Michał zaczął czytać, żeby lepiej go rozumieć. W kolejnych opisach rozpoznawał… siebie.
Czytał o synu, a widział siebie z dzieciństwa: chłopca, który zamiast grać w piłkę, układał rozkłady jazdy pociągów.
Autyzm często występuje w rodzinach. Diagnoza dziecka bywa dla rodzica pierwszym lustrem.
Cechy autyzmu według DSM-5-TR
Komunikacja i relacje
Inny sposób prowadzenia rozmowy, odczytywania mimiki, tonu głosu i niedopowiedzeń. Budowanie i podtrzymywanie relacji może wymagać więcej energii.
Rutyny i powtarzalność
Potrzeba przewidywalności: te same trasy, potrawy, sposoby robienia rzeczy. Do tej grupy należą też powtarzalne ruchy i dźwięki, czyli stimming.
Głębokie zainteresowania
Intensywne, długotrwałe skupienie na wybranych tematach. Dla wielu osób to główne źródło radości i odpoczynku.
Różnice sensoryczne
Silniejsza albo słabsza reakcja na dźwięki, światło, zapachy, dotyk czy ból. O tym więcej w module o zmysłach.
Cechy są obecne od dzieciństwa, ale DSM-5-TR zaznacza, że mogą w pełni ujawnić się dopiero wtedy, gdy wymagania otoczenia przerosną możliwości, albo być ukryte za wyuczonymi strategiami.
Kliknij etykietę, potem kategorię.
Koleżanka z pracy
Michał wyłapuje błędy, których nikt inny nie widzi. Jak coś obieca, to zrobi, co do dnia.
Żona
Po pracy potrzebuje godziny ciszy. Kiedyś brałam to do siebie, dziś wiem, że tak się regeneruje.
Syn Kuba
Tata rozumie, kiedy mówię, że jest za głośno. Nie każe mi „nie przesadzać”.
Wiele osób w spektrum opisuje u siebie mocne strony: dbałość o szczegóły, uczciwość i mówienie wprost, wytrwałość w zgłębianiu tematu, dostrzeganie wzorców, silne poczucie sprawiedliwości. Nie każda osoba ma je wszystkie. I nie trzeba mieć mocnych stron, żeby zasługiwać na szacunek i dopasowane wsparcie.
Michał rozpoznał u siebie cechy autyzmu dopiero po trzydziestce. Jak to możliwe, skoro są one obecne od dzieciństwa?
Pytania, które warto sobie zadać, żeby pogłębić temat lekcji.
- Czym różni się autyzm od nieśmiałości?
- Czy można być w spektrum i mieć dużo przyjaciół?
- Skąd mam wiedzieć, czy moje cechy to autyzm?
W aplikacji TwójPsycholog możesz zadać te pytania asystentowi AI i od razu dostać odpowiedź.