Po ciężkim dniu w pracy otwierasz wino i po pierwszym kieliszku czujesz, jak puszczają ramiona. Od rozstania minął rok, a piwo przed telewizorem zrobiło się codziennym rytuałem. Nie pijesz rano, nie tracisz pracy, nikt Ci nic nie mówi. A jednak coś Cię niepokoi, skoro czytasz ten tekst.
To pytanie zadaje sobie wiele osób, które wcale nie pasują do stereotypu osoby uzależnionej. Poniżej znajdziesz sygnały, które pomogą Ci przyjrzeć się swojemu piciu bez oceniania, i kroki, od których możesz zacząć.
Dlaczego w trudnych momentach sięgamy po alkohol
Szybka ulga
- Alkohol na krótko zmniejsza napięcie i wycisza natłok myśli. Mózg szybko zapamiętuje to połączenie: stres, kieliszek, ulga. Przy kolejnym trudnym dniu ręka sama sięga do lodówki.
- Problem polega na tym, że ulga jest chwilowa. Następnego dnia lęk i zmęczenie często wracają silniejsze, a do pokonania ich znowu potrzeba alkoholu.
Kultura, w której to normalne
- W Polsce alkohol towarzyszy imieninom, grillom, wyjazdom firmowym i rozmowom „na poważnie”. Łatwo uznać, że piwo po pracy to nic takiego, skoro wszyscy wokół też piją.
- Odmowa na imprezie wymaga tłumaczenia się, a picie nie. To sprawia, że trudniej zauważyć moment, w którym własne picie przestaje być towarzyskie.
Emocje bez innego ujścia
- Kiedy brakuje kogoś, z kim można porozmawiać, albo innych sposobów na rozładowanie napięcia, alkohol wypełnia tę lukę. Zastępuje rozmowę, sen, ruch, płacz.
- Samotność, żałoba, wypalenie czy niepewność w pracy to okresy, w których picie potrafi niezauważalnie wzrosnąć.
Nie wiesz, jak wybrać psychologa?
Sygnały, którym warto się przyjrzeć
- Nie umiem już zasnąć bez dwóch piw.
- Obiecuję sobie tylko jeden kieliszek, a kończy się na butelce.
- Zaczynam się denerwować, kiedy w domu nie ma nic do picia.
- Wyrzucam butelki do śmietnika pod innym blokiem.
Funkcja alkoholu
- Pijesz nie dlatego, że coś świętujesz, ale żeby się uspokoić, zasnąć albo przestać myśleć o konkretnej sprawie.
- Trudno wyobrazić sobie piątkowy wieczór bez alkoholu. Dzień bez picia wydaje się dniem, który trzeba przetrwać.
Kontrola
- Ustalasz sobie limit, a potem go przekraczasz. Planujesz tydzień bez alkoholu i odpuszczasz w środę.
- Potrzebujesz coraz więcej, żeby poczuć ten sam efekt. Jedno wino wieczorem po kilku miesiącach zamienia się w półtora.
Ukrywanie i konsekwencje
- Partnerowi podajesz mniejszą liczbę kieliszków, niż było naprawdę, albo pijesz, zanim przyjdą goście, żeby przy stole nie było widać, ile potrzebujesz.
- Pojawiają się poranki z bólem głowy w dzień pracy, zapomniane rozmowy, kłótnie, o których wiesz tylko z relacji innych.
Od czego możesz zacząć
- 1
Zapisuj, co i kiedy pijesz
Przez dwa, trzy tygodnie notuj w telefonie, ile wypiłeś_aś, o której godzinie i w jakiej sytuacji. Dopisz jedno słowo o nastroju: zmęczenie, złość, samotność. Taki dziennik bez oceniania często pokazuje wzory, których nie widać na co dzień, na przykład że pijesz głównie po rozmowach z konkretną osobą.
- 2
Sprawdź, co alkohol Ci daje
Zapytaj siebie: „Czego szukam w tym kieliszku?”. Ulgi po pracy, odwagi w towarzystwie, snu, zagłuszenia smutku? Kiedy nazwiesz tę potrzebę, łatwiej poszukać innego sposobu, żeby ją zaspokoić. Alkohol jest jedną z odpowiedzi, a nie jedyną.
- 3
Zrób próbę przerwy
Spróbuj przez kilka tygodni nie pić wcale i obserwuj, co się dzieje. Jeśli przychodzi to łatwo, to dobra informacja. Jeśli myśli krążą wokół alkoholu, pojawia się rozdrażnienie albo kłopoty ze snem, to sygnał, żeby porozmawiać ze specjalistą. Przy codziennym, długotrwałym piciu przerwę najpierw skonsultuj z lekarzem.
- 4
Przygotuj zamienniki na trudne wieczory
Jeśli pijesz po pracy, zaplanuj na ten czas coś innego: spacer, prysznic, telefon do kogoś, trening, gotowanie. W domu miej napoje, które lubisz, a które nie zawierają alkoholu. Na imprezie możesz powiedzieć po prostu: „Dzisiaj nie piję”, bez długich wyjaśnień.
- 5
Powiedz o tym jednej zaufanej osobie
Wstyd rośnie w ukryciu. Powiedz przyjacielowi albo partnerowi: „Zauważyłem_am, że piję więcej, niż bym chciał_a. Chcę to zmienić”. Nie chodzi o kontrolowanie Cię przez innych, ale o to, żeby nie zostawać z tym samemu i mieć kogoś, kto zapyta, jak Ci idzie.
- 6
Porozmawiaj z lekarzem
Lekarz rodzinny może ocenić, jak alkohol wpływa na Twoje zdrowie, zlecić badania i podpowiedzieć, jak bezpiecznie ograniczyć picie. Odstawienie alkoholu po długim, codziennym piciu bywa niebezpieczne i może wymagać nadzoru medycznego, dlatego tej decyzji nie warto podejmować w pojedynkę.
- 7
Skontaktuj się z terapeutą uzależnień lub psychologiem
Terapeuta uzależnień w poradni albo psycholog pomoże ocenić Twoje picie i znaleźć inne sposoby radzenia sobie z emocjami, które za nim stoją. Nie musisz mieć „dna”, żeby zgłosić się po pomoc. Wiele osób przychodzi właśnie wtedy, gdy zauważają pierwsze niepokojące zmiany.
Możesz zacząć na przykład tak
Pytanie, które warto sobie zadać
Granica między piciem okazjonalnym a problematycznym rzadko przebiega w jednym miejscu. Bardziej niż ilość mówi o niej to, po co pijesz i co by się stało, gdyby alkoholu zabrakło.
Jeśli rozpoznajesz się w części opisanych sytuacji, nie oznacza to, że masz uzależnienie. Oznacza, że alkohol zaczął pełnić w Twoim życiu jakąś rolę i warto ją zrozumieć, zanim się rozrośnie.
Rozmowa z lekarzem, terapeutą uzależnień albo psychologiem nie zobowiązuje Cię do niczego. To szansa, żeby spojrzeć na swoje picie z kimś, kto Cię nie ocenia, i zdecydować, co dalej. Jeśli czujesz, że sytuacja Cię przerasta, możesz też zadzwonić pod 116 123.
Najczęstsze pytania
Czy picie codziennie jednego piwa to już problem?
Nie da się tego ocenić tylko po ilości. Ważne jest, czy możesz łatwo zrezygnować z tego piwa, czy w dni bez niego czujesz niepokój lub rozdrażnienie i czy z czasem ilość rośnie. Liczy się też stan zdrowia, przyjmowane leki i to, po co pijesz. Jeśli codzienne picie stało się rytuałem, bez którego trudno zakończyć dzień, warto porozmawiać o tym z lekarzem.
Jak odróżnić picie towarzyskie od problematycznego?
Picie towarzyskie zwykle wynika z okazji i nie pełni funkcji emocjonalnej. Problematyczne pojawia się, gdy alkohol staje się sposobem na stres, smutek czy sen, gdy trudno dotrzymać postanowień o ograniczeniu, gdy pijesz w samotności albo ukrywasz picie przed bliskimi. Sygnałem są też konsekwencje: kłótnie, zaniedbane obowiązki, poranki z kacem w dni pracy.
Czy muszę od razu całkowicie przestać pić?
To zależy od Twojej sytuacji i najlepiej ustalić to z lekarzem lub terapeutą uzależnień. Dla części osób dobrym pierwszym krokiem jest ograniczenie, dla innych, zwłaszcza gdy kontrola nad piciem jest już mocno osłabiona, bezpieczniejsza okazuje się abstynencja. Przy codziennym piciu przez długi czas nagłe odstawienie może być groźne dla zdrowia, dlatego nie rób tego bez konsultacji.
Gdzie w Polsce szukać pomocy, gdy martwię się swoim piciem?
Możesz zacząć od lekarza rodzinnego, który oceni stan zdrowia i wskaże dalsze kroki. Poradnie leczenia uzależnień prowadzą konsultacje i terapię, także dla osób, które dopiero zaczynają się niepokoić swoim piciem. Pomocna jest też rozmowa z psychologiem lub psychoterapeutą, a wsparcie dają grupy samopomocowe, na przykład Anonimowi Alkoholicy. Jeśli potrzebujesz rozmowy od razu, zadzwoń pod 116 123.
