Wróć do strony głównej bloga
To naturalne, że masz obawy
Nauka, czytanie nieskończonej ilości artykułów, przygotowywanie się do sesji, następnie zrobienie badania, pisanie pracy magisterskiej, obrona pracy i nagle… koniec. Promotor ściska dłoń na zakończenie współpracy, otrzymujesz dyplom, który potwierdza, że jesteś psychologiem_ożką, a w twojej głowie pojawia się pytanie - i co ja teraz mam z tym zrobić?
Jest to naturalne, że to pytanie wywołuje często dyskomfort - w końcu tyle lat studiów przyzwyczaja też do pewnego schematu działania. Jako student ma się harmonogram zajęć, sesje w roku i pracę do oddania w konkretnym terminie na konkretny temat. A nagle sami musimy znaleźć to, co nas interesuje i pozwoli nam dalej się rozwijać i oczywiście - utrzymać.
Rynek pracy psychologa - wiele możliwości
Wejście na rynek psychologiczny wiąże się z wieloma wyborami i dylematami. Bycie psychologiem pozwala na różnorodną pracę - od pracy w gabinecie po pracę zza biurka w postaci kreowania treści związanych ze zdrowiem psychicznym. Można pracować w placówkach, takich jak szkoła, poradnia, większe i mniejsze firmy oferujące usługi psychologiczne, a można też pracować od razu na własny rachunek. Liczba tych możliwości może być obciążająca i tworzyć dylemat, który wybór byłby tym najlepszym, aby jak najlepiej wykorzystać swoją szansę. Jeżeli spojrzymy na polski rynek, to badanie (na polskich studentach) wykazało, że absolwenci psychologii są w większości zadowoleni ze swojej sytuacji zawodowej (Lipińska-Grobelny, A. i Pawlak, I.; 2019).
Dodatkowo osoby te reprezentują nieprzeciętne natężenie zasobów w obszarach jak: przekonanie o własnej skuteczności, nadziei na sukces, optymizm oraz prężność, a także zadowolenie z sytuacji zawodowej. W tym badaniu wzięło udział prawie 100 absolwentów, którzy w przeciągu ostatnich 5 lat ukończyli psychologię, z czego większość grupy badawczej ukończyła psychologię kliniczną i zdrowia. Zważywszy na tę specjalizację, można byłoby założyć, że osoby ją wybierające zakładają pracę kliniczną, gabinetową i pracę blisko pacjenta - w porównaniu np. do osób studiujących psychologię zarządzania. Badanie to wykazało, że prawie 90% absolwentów jest w stanie, w ciągu pięciu lat od ukończenia studiów, podjąć pracę w zawodzie i być zadowolonym z tego, jak wygląda ich sytuacja zawodowa. Niemniej, zagraniczne badania pokazują, że pierwsza praca wielu absolwentów psychologii nie była związana ze studiowanym przedmiotem.
Inne badania wykazały, że może to wynikać z niewystarczającego poziomu wsparcia ze strony prowadzących w przejściu studentów psychologii do zatrudnienia w tej dziedzinie (Macera i Cohen, 2006). Na studiach rzadko kiedy mamy zajęcia poświęcone na to, w jaki sposób możemy zaistnieć na rynku, często jest to dodatkowa praca i doświadczenie zebrane z innych inicjatyw podczas studiów. To też pokazuje, jak trudne może być znalezienie swojego pierwszego miejsca pracy związanego z zawodem i bycie też z tego miejsca usatysfakcjonowanym - w końcu każdy student psychologii zna eksperyment z pianką Mischela, ale ile absolwentów wie co zrobić, aby ich CV ponownie nie wpadło do szuflady poradni psychologicznej?
Lepiej iść od razu na swoje, prawda…?
Często mówi się, że naukę jazdy samochodem zaczyna się dopiero, wtedy kiedy zdaje się test na prawo jazdy i zacznie się samemu jeździć - i z zakończeniem studiów psychologicznych jest podobnie. Teoria, którą zdobywamy podczas studiów, daje nam mocne fundamenty, na których możemy zacząć opierać naszą pracę, jednak często praktyka i ćwiczenie na “żywym organizmie” daje nam więcej wiedzy i umiejętności niż przeczytanie kolejnego podręcznika. Niemniej, zawód psychologa to zawód zaufania publicznego i ważne jest to, aby nasza praktyka była też dla potencjalnego odbiorcy bezpieczna oraz satysfakcjonująca.
Naturalne jest to, że na początku ścieżki zawodowej w dowolnej dziedzinie, nie mamy wiedzy o tym, jak powinniśmy pracować - i to jest w porządku, stąd tak ważne jest, aby najpierw praktykować pod okiem kogoś, kto takie doświadczenie już ma. Taka opinia może budzić rozczarowanie - w końcu studiuje się 5 lat i uczy się pod okiem często praktyków i profesorów - a po studiach dowiadujesz się, że to dopiero teraz zaczyna się nauka? W psychologii najczęstszą odpowiedzią na pytania jest odpowiedź: “to zależy” - i choć może być to frustrujące dla studentów, to praktycy i doświadczeni psycholodzy rozumieją, że często to faktycznie jest najlepsza i jedyna odpowiedź.
Praca psychologa to praca z indywidualnością, która ma prawo do różnienia się od tego, co przeczytamy w podręczniku, artykule czy dowiemy się na warsztatach. Często wiedza merytoryczna - choć niezwykle cenna - nie jest łatwa do wprowadzenia w praktykę. Na początku kariery szczególnie ważne jest rozpoznawanie granic swoich kompetencji. Nie każda trudność czy problem klienta będzie obszarem, w którym możemy bezpiecznie pracować samodzielnie. Odpowiedzialność psychologa polega także na tym, by wiedzieć, kiedy skonsultować przypadek, skierować osobę do innego specjalisty lub odmówić prowadzenia wsparcia, jeśli wykracza ono poza nasze przygotowanie i kompetencje.
Stąd na pytanie, czy po studiach warto od razu otworzyć własny gabinet, odpowiedź brzmi - to zależy!
Kiedy warto otworzyć własny gabinet od razu po studiach?
Praca we własnym gabinecie może kusić pracą na własnych warunkach - z kim chcemy i kiedy chcemy, jednak warto przyjrzeć się też temu, co musimy mieć na początku, abyśmy mogli zacząć pracować na swój rachunek:
Mamy doświadczenie praktyczne - kiedy podczas studiów mieliśmy możliwość odbywania wielu praktyk i stażów w miejscach takich jak szpital psychiatryczny czy poradnia psychologiczna. To ważne, abyśmy mieli realne doświadczenie w pracy gabinetowej wraz z pacjentami.
Kiedy mamy doświadczenie w prowadzeniu własnej działalności i bycia własnym szefem - poza pracą z naszymi klientami prowadzenie gabinetu to też bycie swoim własnym menedżerem, administracją, działem PR. Wymaga to nie tylko wiedzy merytorycznej i praktyki psychologicznej, wymaga to też samodyscypliny, organizacji oraz znajomości prawa i marketingu.
Oprócz wszelkich umiejętności i wiedzy na początku często potrzebujemy też zainwestowania w naszą działalność - własny gabinet, papierologia, księgowość, reklama - to tylko część podstawowych kosztów związanych z otwarciem własnego gabinetu. Ważne też jest, aby pamiętać, że zakończenie studiów to nie koniec nauki - książki, kursy, studia podyplomowe to mogą być kolejne koszty, które musimy uwzględnić w naszym budżecie.
A jak nie własny gabinet to gdzie zacząć?
Miejsc gdzie możemy zacząć pracę, jako psycholog jest wiele, jeżeli jednak zależy nam od razu na pracy psychologicznej z pacjentami, warto rozważyć większych pracodawców, którzy oferują nam pracę w zespole. Choć fraza o tym, że jednym z benefitów jest “młody dynamiczny zespół” jest pewnego rodzaju już żartem, to faktycznie w pracy absolwenta psychologii taki zespół składający się z innych psychologów praktyków jest niezwykle cenny. Czy zaczniemy pracować w fundacji, czy w poradni, czy w szkole - to ważne, aby swoją pracę poddawać superwizji, dowiadywać się jak inni radzą sobie z różnego rodzaju trudnościami i czerpać też inspirację z metod innych specjalistów. Dołączenie do istniejących już miejsc pracy daje wiele benefitów (i to nie tylko owocowych czwartków!):
Bycie początkowo obserwatorem, a dopiero potem praktykiem - kiedy pracujemy w zespole zazwyczaj mamy możliwość na początku obserwowania tego, jak pracują inni, a jest to świetny sposób, aby w szybkim czasie zdobyć realne nowe umiejętności.
Możliwość brania udziału w szkoleniach i nauka z istniejących materiałów u pracodawcy - często jest tak, że większe instytucje mogą pozwolić sobie na opłacenie różnych szkoleń dla swoich pracowników. Co więcej, nierzadko różnego rodzaju materiały są też w zasobach pracodawcy, to też pozwala na dalsze dokształcanie.
Omawianie z zespołem dylematów i zadawanie pytań - im więcej osób tym więcej wiedzy i spostrzeżeń co może być niezwykle cenne w momencie, kiedy pojawiają się w nas pytania i niepewności. Często jest to też moment inspiracji zawodowej - zaczynamy interesować się czymś, czym interesuje się nasz współpracownik, co pozwala na dalsze szukanie swojej ścieżki.
Możesz skupić się na rozwijaniu praktycznych umiejętności i nie musisz przejmować się administracyjnym zapleczem. Początki pracy w zawodzie bywają stresujące i obciążające, ponieważ zaczynamy przekuwać praktyczną wiedzę w rzeczywiste umiejętności. To ma prawo pochłaniać nasze zasoby i fakt, że nie musimy poświęcać więcej energii na wszystko, co należy do niewidzialnego dla pacjenta “zaplecza” naszej pracy może być dla nas dużym odciążeniem.
Zespół to nie tylko nauka, to też możliwość wentylowania się i zbierania sieci kontaktów. Obydwa te aspekty są istotne, zarówno to, że możemy po trudnej sytuacji szukać oparcia w zespole, jak i to, że dzięki wspólnej pracy tworzą się relacje, które mogą pomóc nam w osiąganiu naszych wyznaczonych celów.
Quo vadis, czyli jak znaleźć odpowiednią ścieżkę dla siebie?
Nie ma jednej ścieżki dla absolwentów psychologii - rynek pozwala psychologom pracować w różnych obszarach na uprawianie różnych zawodów, jednak każdy z nich może mieć swego rodzaju specyfikę. Specyfika ta to między innymi to jak będziemy pracować z naszą wiedzą psychologiczną - czy z klientem, czy może będziemy ją wykorzystywać do szerzenia i popularyzowania psychologii, a może będziemy dbać o dobrostan osób w organizacji? Różne prace wymagają też różnych form pracy - codzienność psychologa przyjmującego w gabinecie będzie znacząco różnić się od pracy psychologa w przedszkolu. Wybierając swoją ścieżkę, warto zastanowić się jakiej pracy szukamy:
czy zależy nam na dużej dynamiczności, czy może chcemy mieć większą pewność co do naszych wyzwań,
czy wolimy pracę w pełni stacjonarną, czy może zależy nam na pracy hybrydowej,
z kim chcemy pracować - z dziećmi, a może tylko z dorosłymi? Młodzi dorośli czy osoby starsze?
Te i wiele innych pytań są kluczowe, aby odnaleźć ścieżkę, która jest dla nas najbardziej satysfakcjonująca.
W celu sprawdzenia co dla nas jest najciekawsze i co jest dla nas najbardziej wartościowe już podczas studiów, warto próbować wszystkiego, co na pierwszy rzut oka wydaje się dla nas interesujące. Często uczelnie oferują, zarówno dla studentów, jak i absolwentów, możliwość wzięcia udziału w stażach, praktykach lub pokazują jak zaangażować się w badania i konferencje naukowe. Warto odbyć takie praktyki, aby zobaczyć czy taka instytucja, w której się odbywają, jest dla nas czy może wręcz przeciwnie.
Czasami mamy też możliwość zaczęcia pracy po zakończeniu praktyk. Ciekawą opcją mogą być również wolontariaty - czasami zdarza się, że tak nazywane są aktywności, podczas których możemy faktycznie zdobyć doświadczenia pracy psychologicznej. Nazwa wynika z tego, że są to aktywności nieodpłatne, ale też nie trzeba za nie płacić - co jest przeciwieństwem wielu staży, które mogą być kosztowne.
CV absolwenta psychologii nie musi być puste. Można w nim pokazać praktyki, wolontariaty, koła naukowe, konferencje, projekty badawcze, szkolenia, pracę z ludźmi, doświadczenie w edukacji, rekrutacji czy działaniach społecznych. Ważne, aby opisywać je językiem kompetencji i zadań, a nie tylko listą miejsc.
Psycholog nie tylko w gabinecie
Absolwenci psychologii mogą wiązać swoją karierę nie tylko z gabinetem psychologicznym i przyjmowaniem klientów. Psychologia to szeroka dziedzina, niezwykle plastyczna i otwierająca wiele drzwi. Często wiedza psychologiczna jest niezbędna w miejscach takich jak:
poradnie psychologiczno-pedagogiczne,
szkoły i przedszkola,
fundacje i stowarzyszenia,
środowiskowe centra zdrowia psychicznego,
szpitale i oddziały psychiatryczne,
ośrodki interwencji kryzysowej,
domy pomocy społecznej,
placówki opiekuńczo-wychowawcze,
HR, rekrutacja, employer branding, badania UX,
psychoedukacja i tworzenie treści,
projekty naukowe i rozwój nauki (doktorat),
firmy szkoleniowe.
Jestem psychologiem bez doświadczenia - gdzie szukać praktyki?
Warto zapytać się na swojej uczelni czy nie mają możliwości zaangażowania w otwarte staże. Jeżeli jesteśmy zainteresowani konkretnym miejscem lub pracą z konkretną osobą - najlepszą formą jest zapytanie bezpośrednie o to, czy można nawiązać współpracę. Do takich wiadomości dobrze widziane jest dodanie swojego CV oraz listu motywacyjnego - jeżeli pokażmy, że nam zależy na pracy właśnie w tym miejscu lub z tą osobą - mamy większe szanse na to, że uda się nam wyróżnić na tle innych chętnych. Również na Facebooku istnieje wiele grup zrzeszających absolwentów psychologii, na których ogłaszane są praktyki i staże. Co więcej, większe miasta często mają strony poświęcone wolontariatom, które mogą oferować angaże w pomoc psychologiczną, tak samo, jak strony dedykowane ngo-som (non-governmental organization).
A coś oprócz staży?
Kluczowe jest rozwijanie kompetencji - to pozwala nam się dalej rozwijać, ale też dalej kształtować swoją ścieżkę zawodową. Warto sprawdzać, czy nie ma na rynku szkoleniowym webinarów, czy warsztatów lub konferencji o tematyce, o której nie mamy pojęcia, ale brzmi dla nas interesująco. Taki sposób poznawania pozwala na odpowiedzenie sobie samemu na pytanie, czy dany temat jest dla nas ciekawy i jak się w nim czujemy. Często dostępne są webinary znanych profesorów na portalach społecznościowych całkowicie nieodpłatnie. Specjalistyczne książki zazwyczaj dostaniemy w bibliotekach - czy to miejskich, czy uczelnianych. Na rynku jest wiele firm, które też dają możliwość korzystania z zasobów wiedzy przez pewien okres za darmo - warto wykorzystać to w celu zgłębienia tego, co jest dla nas szczególnie interesujące.
Psychologiczne BHP - superwizje, czyli etyczna konieczność i nauka przez praktykę
Superwizja jest nieodłącznym elementem pracy psychologicznej. To dzięki niej możemy w sposób etyczny i bezpieczny dla siebie i naszych pacjentów prowadzić nasze spotkania. Najczęściej superwizję prowadzą osoby, które mają większy od nas dorobek zawodowy oraz ukończyły specjalne szkolenia pozwalające na prowadzenie superwizji. Dzięki temu spotkania z superwiorami mogą być też dla nas momentem nauki i zdobywania nowych perspektyw. Według badań, relacje z superwizorami są długoterminowe - średnio trwają około 4 lat (Nicholas, H. i Goodyear, R., 2021) - pozwala to na tworzenie bezpiecznej atmosfery do nauki, jednak warto też pamiętać o tym, że może to rodzić ryzyko zacierania profesjonalnych granic.
Przepis na superwizję - czyli jak często i gdzie znaleźć dobrego superwizora?
Praktyka i wcześniej wspomniane badania pokazują, że zazwyczaj superwizorami są przełożeni, co może skutkować konfliktem ról, jednak najczęściej jest to najbardziej dostępna opcja. Warto korzystać też z superwizji koleżeńskiej, która ma jasno ustalone zasady. Jeżeli chcemy znaleźć własnego superwizora najlepiej szukać kogoś z polecenia lub poprzez strony internetowe, gdzie oferują swoje usługi. Kiedy pracujemy dla firmy, to zazwyczaj pracodawca organizuje superwizję dla swoich pracowników.
Nie ma idealnej ilości superwizji - to co ważne to, abyśmy czuli, że ilość spotkań i ich jakość pozwalała nam rzeczywiście omówić to, co sprawia nam trudność i chroni nas przed wypaleniem zawodowym. Naturalne jest to, że mamy potrzebę superwizowania się w momencie nagłej trudnej nas sytuacji w pracy z pacjentem. W takich sytuacjach superwizja jest wskazana i chroni też nas jako specjalistów przed nadmiernym obciążeniem naszych zasobów psychicznych. W Wielkiej Brytanii psychologowie kliniczni korzystali z zaplanowanej superwizji średnio prawie 3 razy w miesiącu (Nicholas, H. i Goodyear, R., 2021). Również to samo badanie wykazało, że bardziej doświadczeni i pewni siebie psychologowie nie korzystają rzadziej z superwizji niż osoby początkujące. Ilość spotkań z superwizorem może różnić się w zależności od dostępnych na to środków oraz obciążenia przez nas pracą. Niemniej, superwizja jest kluczowa, aby zapewnić psychologom komfort i bezpieczeństwo pracy.
Wiele pracy na starcie
Choć w pierwszej chwili może wydawać się, że po ukończeniu studiów psychologicznych absolwenci są wystawieni na niezwykle trudny test zwany znalezieniem swojej ścieżki zawodowej, to warto dać sobie w tym momencie przyzwolenie na to, że można popełnić błąd. Po studiach łatwo wpaść w pułapkę porównywania się innymi osobami, które już pracują w gabinecie, dostały się do szkoły psychoterapii albo publikują zawodowe treści w internecie. Warto pamiętać, że widzimy tylko i wyłącznie fragment ich drogi. Tempo budowania kariery w psychologii bywa bardzo różne - i nie musi świadczyć o wartości czy kompetencjach danej osoby. Stawianie pierwszych kroków w zawodzie wymaga od absolwentów pełnego zaangażowania, jednak często ich praca i sumienność zwraca się w satysfakcji zawodowej oraz poczuciu zadowolenia z wykonanej pracy. Nie musisz od razu wiedzieć, kim zawodowo będziesz za dziesięć lat. Wystarczy, że zrobisz kolejny rozsądny krok: poszukasz miejsca do nauki, ludzi do konsultacji i obszaru, który naprawdę cię ciekawi.
Powodzenia! P.S. Każdy kiedyś zaczynał!
Bibliografia:
Lipińska-Grobelny, A., & Pawlak, I. (2019). Psychological capital and the satisfaction with professional situation of M.A. graduates of psychology. INSTED: Interdisciplinary Studies in Education & Society, 21(2(82)), 87–101. https://insted-tce.pl/ojs/index.php/tce/article/view/347
Hall, S. M. (2020). Investigating the employment outcomes, student satisfaction, and self-perceived development of graduate attributes in Adelaide University psychology graduates (Master’s thesis, The University of Adelaide). Adelaide Research & Scholarship. https://digital.library.adelaide.edu.au/items/8d3856fc-c8fe-46a3-b1f6-c4e2cf09797f
Macera, M. H., & Cohen, S. H. (2006). Psychology as a profession: An effective career exploration and orientation course for undergraduate psychology majors. The Career Development Quarterly, 54(4), 367–371. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.2006.tb00201.x
Nicholas, H., & Goodyear, R. (2021). Supervision of a sample of clinical and counselling psychologists in the UK: A descriptive study of their practices, processes and perceived benefits. The European Journal of Counselling Psychology, 9(1), 41–50. https://doi.org/10.46853/001c.22014
Komentarze (0)