Ściągnij aplikację mobilną TwójPsycholog na telefon - wiedza w jednym miejscu!
- Biblioteka wiedzy zawsze pod ręką
- Pracuj nad sobą i śledź swoje postępy
- Zarządzaj swoimi wizytami szybko i wygodnie
Wróć do strony głównej bloga
To pytanie zadaje sobie wiele osób. Zarówno te, które doświadczyły przemocy psychicznej ze strony partnera_ki i z perspektywy czasu próbują zrozumieć, dlaczego wcześniej nie zareagowały, jak i te, które obserwują taką sytuację z boku i czują frustrację, bo nie rozumieją, czemu ktoś po prostu nie odchodzi.
W rzeczywistości wyjście z przemocowej relacji bardzo rzadko jest prostą, jednorazową decyzją. To zwykle złożony proces, w którym mieszają się lęk, nadzieja, wstyd, przywiązanie, osłabiona samoocena i stopniowo tracone poczucie wpływu na własne życie. Właśnie dlatego tak ważne jest, by patrzeć na ten temat z większym zrozumieniem, a nie z oceną.
Powodów jest wiele i u różnych osób są one różne, bo przemoc wpływa na wiele sfer naszego funkcjonowania i może tworzyć cykl, z którego trudno się wyrwać 👇
W związku Adama występowały okresy euforii i nagłych spadków. Kamila po serii cichych dni nagle znów była dla niego miła, przepraszała go za wszystko, chciała się przytulać. Po kilku dniach znów była chłodna i zdystansowana.
W takich relacjach może rozwijać się mechanizm nieregularnego wzmacniania. To właśnie ta nieprzewidywalność sprawia, że psychicznie coraz trudniej odciąć się od relacji. Człowiek nie trzyma się wyłącznie cierpienia - bardzo często trzyma się też nadziei, że za chwilę znów wróci czułość, bliskość i „ta dobra wersja” drugiej osoby.
Mąż Teresy zaraz po wybuchu złości i demolowaniu domu dawał jej buziaka w czoło i szedł do kwiaciarni po kwiaty. Teresa czuła ulgę - napięcie na moment opadało, a organizm zapamiętywał ten krótki stan spokoju. Z czasem coraz częściej łapała się na tym, że próbuje „naprawić sytuację”, by jak najszybciej wrócić do chwili ukojenia.
Dla układu nerwowego takie przeplatanie bólu i ulgi może działać podobnie jak system nagrody. W efekcie relacja zaczyna kojarzyć się jednocześnie z cierpieniem i z chwilowym uspokojeniem. To właśnie ta naprzemienność może bardzo silnie wiązać psychicznie - nie dlatego, że ktoś chce być krzywdzony, ale dlatego, że rozpaczliwie potrzebuje powrotu ulgi.
Arek zawsze miał dużo znajomych, ale z czasem zaczął ograniczać kontakty. Przestał mówić im o problemach w związku, bo miał poczucie, że „i tak nie zrozumieją”. Zresztą coraz rzadziej miał dla nich czas, bo Dorota chciała spędzać z nim każdą wolną chwilę i reagowała pretensjami za każdym razem, gdy wychodził z domu bez niej.
W miarę trwania przemocowej relacji wiele osób coraz bardziej wycofuje się z innych więzi. Codzienność zaczyna kręcić się głównie wokół partnera_ki, jego_jej nastrojów i prób utrzymania spokoju. W ten sposób system wsparcia słabnie, a każda myśl o odejściu może uruchamiać silny lęk: "zostanę sam_a", "nie będę mieć do kogo pójść", "nikt mnie nie wesprze". W wielu przypadkach przy relacji trzyma nie tyle sama więź, ile strach przed pustką i samotnością po rozstaniu.
Alicja była zawsze uważana za inteligentną, ogarniętą i wrażliwą dziewczynę. Uśmiechnięta, przebojowa, czuła, że ze wszystkim da sobie radę. Właśnie dlatego szczególnie trudno było jej przyznać, że znalazła się w związku, który ją wyniszcza.
Wstydziła się. Wstyd potrafi bardzo skutecznie zatrzymać proszenie o pomoc - zamiast szukać wsparcia, zaczynamy udowadniać sobie i innym, że jeszcze damy radę, że to da się naprawić, że nie jest aż tak źle. W tej narracji przyznanie, że dzieje się nam krzywda, może być przeżywane jak porażka. Paradoks polega na tym, że im większe cierpienie, tym silniejsza bywa potrzeba utrzymywania pozorów, że wszystko jest pod kontrolą.
Marta przez rok prowadziła w głowie własny dziennik zdarzeń. Zapisywała daty, słowa i szczegóły. Nie dlatego, że miała obsesję, ale dlatego, że przestała ufać własnej pamięci.
Gdy często pojawia się gaslighting, czyli sytuacja, w której partner_ka regularnie podważa naszą percepcję rzeczywistości, zaczynamy coraz bardziej wątpić w siebie. Jesteśmy pewni, że coś miało miejsce, ale druga osoba wciąż powtarza: „wydaje Ci się”, „przecież było inaczej”, „znowu dramatyzujesz”. Jeśli taki mechanizm trwa długo, pojawia się niepewność wobec własnej pamięci, emocji i oceny sytuacji. Zaufanie do samego_j siebie staje się kruche, a to bardzo utrudnia podjęcie decyzji o odejściu.
Michał skończył studia z wyróżnieniem. Przez lata prowadził własne projekty, negocjował umowy i podejmował decyzje. A jednak po dwóch latach związku z Kingą przestał ufać własnym opiniom, bo niemal każda kończyła się tym samym: „Ty po prostu nie rozumiesz, jak to działa”.
W niektórych związkach przemoc emocjonalna przyjmuje formę intelektualnego unieważniania. Jeśli mamy inne zdanie, słyszymy, że „nie znamy się”, że „za mało wiemy”, że „druga strona myśli logiczniej”. Nasze argumenty nie stają się punktem do rozmowy - bywają od razu sprowadzane do „emocji”, „przesady” albo „braku wiedzy”. W ten sposób tworzy się nierówny podział: jedna osoba ma być tą „rozsądną”, a druga „zbyt emocjonalną”. W dłuższej perspektywie taki układ obniża samoocenę, odbiera poczucie sprawczości i wzmacnia przekonanie, że bez tej drugiej osoby sobie nie poradzimy.
Julia długo mówiła sobie, że „to przecież nie jest aż tak poważne”. A jednak jeszcze zanim partner wracał do domu, jej ciało reagowało napięciem. Gdy słyszała dźwięk klucza w zamku, prostowała się, spłycał jej się oddech i próbowała zgadnąć po samym kroku, w jakim jest dziś nastroju. Dopiero po czasie zauważyła, że właściwie cały czas żyje w gotowości.
To, co najbardziej wyniszcza w tej formie przemocy, to jej ciągła dwuznaczność. Z jednej strony słyszysz słowa miłości i deklaracje bliskości. Z drugiej - doświadczasz izolacji, krytyki, chłodu i napięcia. Ciało często reaguje szybciej, niż zdążysz to sobie logicznie poukładać. Pojawia się napięcie mięśni, spłycony oddech, czujność wobec tonu głosu drugiej osoby, trudność z rozluźnieniem i stałe nasłuchiwanie nastroju partnera_ki. W takiej dynamice stopniowo zanikają Twoje potrzeby, a Twoja tożsamość zaczyna budować się wokół przetrwania: „ta, która uspokaja”, „ten, który nie prowokuje”, „ta, która pilnuje, żeby znów nie było źle”.
Natalia długo mówiła o swoim partnerze, że jest po prostu bardzo zaangażowany. Chciał wiedzieć, gdzie jest, z kim spędza czas, czy wróci już do domu, dlaczego nie odpisała przez pół godziny. Na początku wydawało jej się to miłe, bo odbierała to jako zainteresowanie i bliskość. Z czasem zaczęła jednak zauważać, że za tymi pytaniami stoi napięcie, pretensje i coraz mniej przestrzeni na jej własną swobodę.
Partner chce wiedzieć wszystko, potrzebuje częstego kontaktu, zapewnień i dowodów lojalności. Osoba z boku może interpretować to jako wyraz miłości, ale dla Ciebie z czasem staje się to źródłem codziennego napięcia. Gdy spędzisz wieczór z koleżanką z pracy, po powrocie może czekać Cię krzyk, awantura, wyrzuty albo chłód. Czasami naprawdę trudno od razu znaleźć słowa, by nazwać swoje doświadczenie. I dopóki nie pojawi się ktoś z zewnątrz, kto pomoże zobaczyć, że to przemoc psychiczna, wiele osób czuje się bardziej winnych niż skrzywdzonych.
Na początku pojawia się narastające napięcie. Osoba doświadczająca przemocy zaczyna chodzić „na palcach”, uważniej obserwuje partnera_kę, stara się nie powiedzieć niczego „nie tak”, przewidzieć reakcję i zapobiec konfliktowi. Potem dochodzi do wybuchu - może to być krzyk, upokarzanie, groźby, niszczenie rzeczy, przemoc psychiczna, fizyczna albo seksualna. Po tym często przychodzi faza chwilowego uspokojenia: przeprosiny, czułość, obietnice zmiany, tłumaczenia, prezenty, deklaracje miłości. Przez moment pojawia się ulga i nadzieja, że tym razem naprawdę będzie inaczej. Jednak po pewnym czasie napięcie zwykle zaczyna narastać od nowa.
Właśnie ten powtarzający się schemat sprawia, że tak trudno zobaczyć całość i przerwać relację. Chwile ciepła nie są dowodem, że przemoc się skończyła - często stają się po prostu częścią cyklu, który wiąże jeszcze mocniej, bo podtrzymuje nadzieję i utrudnia postawienie granicy.
Porozmawiaj z bliską, zaufaną osobą i/lub psychologiem_żką/psychoterapeutą_ką o tym, co przeżywasz, jak się czujesz, z czym się na co dzień mierzysz.
Zadzwoń na bezpłatny, anonimowy Telefon Zaufania: 800 120 002 - Ogólnopolskie Pogotowie dla Osób Doznających Przemocy „Niebieska Linia” 720 720 020 - Antyprzemocowa Linia Pomocy SEXED 888 88 33 88 - Telefon przeciwprzemocowy dla kobiet Fundacji Feminoteka
Zgłoś się do Ośrodka Interwencji Kryzysowej, Centrum Praw Kobiet lub podobnych instytucji. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia zadzwoń na 112.
Na końcu warto powiedzieć też jasno: przemoc bardzo często działa właśnie poprzez cykl. To nie jest przypadkowy zbiór pojedynczych sytuacji, tylko powtarzający się mechanizm napięcia, krzywdy, ulgi i nadziei. I właśnie dlatego odejście nie jest „proste” ani „oczywiste” - bo człowiek nie walczy tylko z cierpieniem, ale też z przywiązaniem, lękiem i nadzieją, że tym razem będzie inaczej.
Komentarze (0)