Wróć do strony głównej bloga
Dlaczego temat notatek jest ważny?
Notatki w pracy terapeutycznej mają przede wszystkim służyć Tobie. Dlatego kluczowe jest znalezienie własnego systemu ich tworzenia - takiego, który będzie dopasowany do Twojego stylu pracy i potrzeb.
„Dziennik dokumentacji z sesji” - dla terapeutów, psychologów, coachów i pracowników socjalnych
10 złDziennik pracy gabinetowej, który porządkuje proces, skraca czas po sesji i daje obraz postępów klienta. Zawiera m.in. kartę klienta, kontrakt, mapę zasobów, plan celów z KPI, notatki z sesji, model 4K oraz dziennik refleksji.
Jedną z najczęstszych trudności to: ile zapisywać i w jaki sposób prowadzić notatki, żeby można było do nich później wracać w użyteczny sposób? Wątpliwości dotyczą nie tylko ilości, ale też formy - czy notatki mają być skrótowe, bardziej opisowe, czy może zawierać konkretne fragmenty dialogu.
Punktem wyjścia wydaje się odpowiedź na podstawowe pytanie: po co notatki mają nam służyć? W zależności od tej funkcji będą one wyglądały inaczej. Inaczej notujemy materiał z myślą o superwizji, gdzie potrzebne bywają szczegóły, konkretne sformułowania czy fragmenty dialogu, a inaczej wtedy, gdy chcemy uchwycić ogólny zarys sesji - nasze rozumienie procesu, emocje pacjenta czy własne odczucia towarzyszące spotkaniu.
Dlatego warto na bieżąco zadawać sobie pytanie: czego w tym momencie potrzebuję? Dobrze prowadzony system notatek daje możliwość powrotu do procesu terapeutycznego w dowolnym momencie. Nie każdy terapeuta odczuwa potrzebę przeglądania notatek przed każdą sesją - i nie zawsze jest to konieczne. Zdarza się jednak, że wracamy do nich po wielu miesiącach pracy. Wtedy szczególnie istotne staje się to, czy jesteśmy w stanie odtworzyć kontekst: co było ważne w tamtym okresie, co działo się u pacjenta, jak on przeżywał sytuację oraz jakie były nasze reakcje.
Nawet przy pobieżnych notatkach, prowadzonych niesystematycznie lub w różnych formatach, zazwyczaj da się wydobyć pewne informacje. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy potrzebujemy bardziej szczegółowego materiału - na przykład na potrzeby superwizji - a nie mamy do niego dostępu, bo nie został zapisany, a nie jesteśmy w stanie go odtworzyć z pamięci.
Papier czy program?
W obecnych czasach mamy szeroki wybór sposobów prowadzenia notatek - od tradycyjnego papieru, przez aplikacje, aż po rozwiązania mieszane (np. notowanie ręczne na tablecie, stosowanie naprzemiennie notatek papierowych i komputerowych).
Pisanie odręczne sprzyja szybkiemu zapisywaniu krótkich myśli, szczególnie pomiędzy sesjami. Działa niezależnie od dostępu do internetu czy prądu, a notes można mieć zawsze przy sobie. Daje też dużą swobodę - zarówno w sposobie zapisu, jak i rozmieszczeniu informacji na stronie. Można notować w zeszycie, w kalendarzu, tworzyć szkice, mapy myśli, genogramy czy różnego rodzaju schematy. Dla wielu osób papier wiąże się również z większym kontaktem z własnym myśleniem.
Pisanie ręczne jest wolniejsze, przez co bywa bardziej selektywne, a jednocześnie sprzyja lepszemu zapamiętywaniu. Dodatkowo nie pojawia się tu rozproszenie związane z technologią. Z drugiej strony papier ma swoje ograniczenia. Trudniej wracać do wcześniejszych treści i wyszukiwać konkretne informacje. Istnieje ryzyko zgubienia dokumentacji, a także konieczność fizycznego przechowywania notatek. Brak kopii zapasowej oznacza, że zniszczenie lub zagubienie materiału wiąże się z jego utratą. Przy większej licznie klientów może też pojawić się trudność w utrzymywaniu porządku i spójności zapisu. Pojawia się też kwestia poufności - ważne stają się procedury takie jak zamykana szafa, anonimizacja danych, spójny system oznaczeń oraz regularne porządkowanie materiału.
W przypadku programów i aplikacji dużą zaletą jest szybkość oraz możliwość przechowywania wszystkich notatek w jednym miejscu. Łatwo wyszukiwać potrzebne informacje, wracać do historii pracy z klientem czy korzystać z powtarzalnych szablonów. Możliwe jest tworzenie kopii zapasowych, porządkowanie materiału w folderach lub za pomocą tagów oraz integracja z kalendarzem czy inną dokumentacją.
Aplikacja i CRM TwójPsycholog - asystent notatek
W naszym CRM i dedykowanej aplikacji na telefon znajdziesz opcję notowania per klient\pacjent. Z jakich możliwości możesz skorzystać?
Skanowanie zdjęć i plików z notatkami odręcznymi, dzięki czemu z łatwością przeniesiesz je do aplikacji jednym kliknięciem - bez przeszukiwania kartek!
Uporządkowanie myśli i notatek, dzięki wsparciu AI - podsumowanie notatki pozwoli Ci przygotować się do sesji w 2 minuty.
Głosowe nagrywanie notatek - niezwykle szybka możliwość, idealna między sesjami lub w wolnej chwili, jak tylko wygodnie!
Ograniczeniem może być natomiast nadmiar funkcji, który zamiast pomagać, to wprowadza chaos. Łatwo zacząć tworzyć nadmierne notatki, bo pisanie jest szybkie i dostępne. Korzystanie z systemów cyfrowych wiąże się też z zależnością od urządzenia oraz większą ekspozycją na rozproszenie. Pojawia się również zmęczenie pracą przy ekranie, szczególnie przy dużej liczbie sesji.
Kwestia poufności również dotyczy notowania na sprzęcie elektronicznym. Istotna jest zgodność z przepisami dotyczącymi ochrony danych osobowych. Prócz zabezpieczenia urządzenia hasłem, trzeba również odpowiednio zapisywać dane - stosować anonimizację w postaci inicjałów czy kodów. Istotne jest też to, gdzie przechowywane są notatki (np. chmura), kto ma dostęp do urządzenia (np. czy dane są przekazywane innym firmom) oraz czy korzystamy z bezpiecznych połączeń. Ryzyko nieuprawnionego dostępu wymaga świadomego dbania o zabezpieczenia.
Ciekawym rozwiązaniem bywa łączenie obu form - krótkie, odręczne zapiski robocze po sesji, a następnie uporządkowana notatka w bezpiecznym systemie.
Co wybrać? Warto odpowiedzieć sobie na kilka pytań:
W jaki sposób najłatwiej zapisuję myśli - na telefonie, komputerze czy w zeszycie?
Jak mogę najlepiej zapewnić poufność i bezpieczeństwo danych?
Do której formy będę chętniej wracać?
Co zwiększa szansę, że będę notować regularnie?
Czy wybrany system pomaga mi myśleć, czy raczej wprowadza chaos?
Co notować?
Punktem wyjścia może być prosta zasada: notować to, co uznajemy za istotne.
Istotne informacje to nie tylko fakty, które klient wnosi na sesję, ale również to, co dzieje się w trakcie spotkania. Może to być nowa informacja o jego życiu, emocja, która pojawia się w rozmowie, nasze własne odczucie jako terapeuty, fragment dialogu czy interwencja, którą podjęliśmy. Choć treść bywa ważna, w wielu przypadkach większe znaczenie ma proces - to, co wydarza się „pomiędzy”. Dlatego warto zwracać uwagę nie tylko na to, o czym klient mówi, ale jak mówi i co temu towarzyszy.
W praktyce notatki mogą obejmować:
emocje klienta i ich zmiany,
dynamikę spotkania,
własne reakcje terapeuty,
podjęte interwencje i odpowiedź klienta (mogą być w formie dialogu),
momenty ryzyka (np. pojawienie się myśli samobójczych, zachowań autoagresywnych, informacji o przemocy czy istotnych zmianach w funkcjonowaniu).
Czasem istotny okazuje się detal - coś, co szczególnie przyciągnęło naszą uwagę. Może to być nagła zmiana w zachowaniu klienta, jego wygląd, ton głosu, atmosfera spotkania albo konkretne uczucie, które się pojawiło. To, co zapada w pamięć, często nie jest przypadkowe.
Z kolei informacje mniej znaczące to takie, które nie wnoszą nic do rozumienia procesu. Na przykład fakt, że klient lubi konkretną markę butów, najczęściej nie będzie miał znaczenia klinicznego - chyba że pojawia się w określonym kontekście i coś o nim mówi.
Częstą pokusą, szczególnie na początku pracy, jest zapisywanie wszystkiego. Zwykle wynika to z lęku, że coś ważnego zostanie pominięte. Warto zauważyć ten mechanizm i dopuścić możliwość, że nie da się uchwycić całej sesji - i że nie jest to konieczne.
Pomocne może być także zapisywanie własnych pytań - zarówno do siebie, jak i do klienta.
Notatki mogą zawierać krótkie wskazówki na przyszłość: do czego chcemy wrócić, co wymaga dalszego przyjrzenia się, na czym warto się skupić w kolejnych spotkaniach.
Kiedy wracać do notatek?
Do notatek można wracać tuż przed sesją, dzień wcześniej - w zależności od potrzeby i własnego stylu pracy.
Krótki przegląd przed spotkaniem daje ogólny ogląd procesu i przypomina, na czym warto się skupić. Ułatwia połączenie poprzedniej sesji z obecną. Często pod powierzchnią pojawiają się powtarzające się wątki - klient może mówić o różnych sytuacjach, ale łączy je ten sam emocjonalny rdzeń, np. zazdrość, poczucie odrzucenia czy lęk.
Wracanie do notatek jest szczególnie pomocne wtedy, gdy chcemy uporządkować kierunek dalszej pracy lub przypomnieć sobie istotne elementy procesu. Ma to znaczenie zwłaszcza przy większej liczbie klientów lub przy spotkaniach odbywających się w nieregularnych odstępach czasu, kiedy trudno jest dokładnie pamiętać treść poprzednich rozmów. Czasami dany klient może tak na nas wpływać, że nie pamiętamy dokładnie treści spotkań - wtedy notatki bardzo pomagają.
Jednocześnie warto zauważyć, że sięganie do notatek może pełnić różne funkcje. Czasami wspiera myślenie kliniczne, a czasami bywa próbą poradzenia sobie z napięciem lub niepewnością. Może to być szczególnie widoczne na początku pracy, kiedy kolejne sesje wiążą się z większym stresem i potrzebą bycia przygotowanym. Zdarza się też, że konkretni klienci wywołują w terapeucie chęć bycia bardzo precyzyjnym, uporządkowanym czy perfekcyjnym.
W takich momentach warto zatrzymać się i zadać sobie pytanie: co dzieje się we mnie przed tym spotkaniem? Co wywołuje ten klient? Czy wracam do notatek, żeby lepiej rozumieć proces, czy raczej po to, żeby zmniejszyć własne napięcie?
Oprócz bieżącego wracania do notatek istotne są również okresowe podsumowania procesu. Widać to szczególnie wyraźnie w sytuacjach takich jak przygotowywanie opisu przypadku w trakcie szkolenia psychoterapeutycznego. Warto wtedy spojrzeć szerzej: jak wyglądał początek pracy, co działo się w jej trakcie, a gdzie jesteśmy obecnie. Co się zmieniło, a co pozostaje niezmienne?
Na pojedynczej sesji koncentrujemy się zazwyczaj na jednym, wybranym temacie - nie ma przestrzeni, by szczegółowo omawiać wiele wątków jednocześnie. Jednocześnie dobrze jest mieć w tle szerszy ogląd procesu, rozciągnięty w czasie.
Istotny jest też wątek pamięci - tego, co zapamiętujemy spontanicznie, i tego, co zapisujemy. To, co zostaje w naszej pamięci bez notatek, może być znaczące i coś mówić o procesie. Z drugiej strony powrót do zapisów potrafi nas zaskoczyć - możemy natrafić na informacje, które umknęły lub zostały pominięte.
To również może być materiał do refleksji. Jeśli okazuje się, że nie pamiętamy jakiegoś wątku, warto zadać sobie pytanie: dlaczego? Co to może mówić o kliencie, o relacji lub o samym procesie? Na przykład sytuacja, w której terapeuta ma poczucie, że niewiele wie o rodzinie klienta, a w notatkach znajduje informację, że klient kiedyś wspomniał o starszym bracie. Pojawia się wtedy pytanie - dlaczego ten temat nie wracał?
Notatki dla nas vs notatki do superwizji
Notatki prowadzone dla siebie i notatki przygotowywane do superwizji pełnią różne funkcje, dlatego naturalnie różnią się formą i zakresem.
Notatki dla siebie służą przede wszystkim temu, by móc wrócić do własnych myśli, skojarzeń i faktów z sesji. Wspierają samodzielne przyglądanie się procesowi terapeutycznemu i porządkowanie rozumienia klienta. Mogą być skrótowe, zapisane w formie haseł, map myśli, czy luźnych skojarzeń - ważne, żeby były czytelne dla osoby, która je tworzy.
Notatki do superwizji mają inny cel - umożliwiają przedstawienie klienta w taki sposób, aby osoba trzecia mogła zobaczyć go „naszymi oczami”. Wymagają większego uporządkowania i doprecyzowania. Zwykle obejmują takie elementy jak dane demograficzne, powód zgłoszenia, kontekst życiowy oraz relacje z ważnymi osobami (rodzice, partnerzy, dzieci, przyjaciele). Istotne stają się również fragmenty sesji zapisane w formie dialogu oraz szerszy kontekst spotkań.
W pracy nad materiałem do superwizji szczególnego znaczenia nabiera także to, co dzieje się w relacji terapeutycznej - sposób, w jaki klient przeżywa terapeutę oraz to, jakie reakcje pojawiają się po stronie terapeuty. To właśnie w tych wzajemnych oddziaływaniach często ujawniają się powtarzalne wzorce funkcjonowania klienta. Dlatego pomocne bywa odnotowywanie własnych odczuć, napięć, trudności czy momentów, w których coś w relacji staje się bardziej intensywne lub niejasne.
Warto zauważyć, że choć notatki do superwizji mogą później służyć również nam, to notatki prowadzone wyłącznie dla siebie nie zawsze są wystarczające, by na ich podstawie przygotować materiał do superwizji.
Sama świadomość, że pracujemy z myślą o superwizji, może wpływać na sposób słuchania klienta i zapamiętywania sesji. Możemy bardziej wychwytywać momenty, które „nadają się” do omówienia, a także mieć w sobie potrzebę, by dobrze wypaść przed superwizorem. W trakcie sesji zaczynamy zauważać fragmenty dialogu czy sytuacje, które warto zapisać dokładniej.
Zapis dialogu bywa szczególnie pomocny - pozwala uchwycić to, co dzieje się pod powierzchnią. Nawet pozornie neutralne tematy, jak rozmowa o pogodzie, mogą odzwierciedlać stan emocjonalny klienta, a sposób prowadzenia tej rozmowy może pokazywać coś o relacji terapeutycznej.
Podsumowanie
Zdarza się, że żałujemy, iż czegoś nie zapisaliśmy lub nie pamiętamy pewnych szczegółów. Nie oznacza to jednak, że nasza praca traci wartość.
Warto znaleźć własny sposób prowadzenia notatek - taki, który jest zgodny z naszymi nawykami i wspiera pracę, zamiast ją utrudniać. Ten sposób może się zmieniać wraz z doświadczeniem. Na początku często pojawia się potrzeba zapisywania wielu szczegółów, a jednocześnie trudność w uchwyceniu tego, co najważniejsze. Z czasem rośnie zdolność selekcji - z kilku linijek dialogu potrafimy wydobyć więcej znaczenia, a pamięć procesu staje się bardziej uporządkowana.
Niezależnie od formy, kluczowe jest pytanie o funkcję notatek. Czy mają służyć nam samym, przygotowaniu do superwizji, czy spełniać wymogi miejsca pracy? Odpowiedź na to pytanie porządkuje sposób notowania i pomaga nadać mu realną użyteczność.
Komentarze (0)