Wróć do strony głównej bloga
Jaki nurt psychoterapii wybrać?
Wybór nurtu psychoterapeutycznego to kluczowy moment w rozwoju każdego specjalisty zdrowia psychicznego. Przecież podyktuje on kierunek naszego rozwoju przez następne kilka lat!
Jest jednak dużo czynników, które mogą wpłynąć na tą decyzję, a wybór może wydawać się na początku przytłaczający i trudny. Do tego podczas przeglądania mediów społecznościowych, uczestniczenia w zajęciach na studiach albo rozmów ze znajomymi możemy się spotkać z różnymi, często sprzecznymi opiniami na temat tego który nurt jest “najlepszy”.
W reakcji na to w naszych głowach może pojawić się tysiąc myśli i wątpliwości!
Czy najważniejsze są badania naukowe nad efektywnością nurtu?
Jak w praktyce wygląda prowadzenie terapii w danym nurcie?
Jak dobrać nurt do siebie tak, żebym się w nim odnalazł_odnalazła?
W tym artykule postaram się odpowiedzieć na te pytania i nie tylko. Do tego podzielę się również swoimi doświadczeniami, jako psychologa oraz osoby, która niedawno wybrała swój nurt i rozpoczęła szkolenie w kierunku zostania psychoterapeutą poznawczo-behawioralnym :)
Czy istnieje jeden najlepszy nurt, a wszystkie pozostałe są błędne?
Niestety nie ma pojedynczego najlepszego nurtu, który jest idealny.
Różne nurty psychoterapeutyczne to nic innego, jak ustrukturyzowane systemy teorii, które opisują te same problemy występujące u danego klienta_tki. Pomimo tego, że wszystkie nurty mówią fundamentalnie o tym samym, przykładają one bardzo różne wagi do tego, na co trzeba zwrócić uwagę w gabinecie i poprzez jakie działania będziemy wspierać i leczyć naszych klientów.
To, na co będziemy zwracać uwagę u klientów w naszej pracy, jakimi określeniami, teoriami oraz narzędziami będziemy się posługiwać, będzie diametralnie wpływało nie tylko na przebieg terapii, ale również to jak dobrze będziemy się odnajdywać w danym nurcie.
Relacja w gabinecie jako czynnik leczący
Badania pokazują, że relacja terapeutyczna jest umiarkowanym, lecz stałym czynnikiem predykcyjnym skutecznego leczenia - niezależnie od nurtu (Flückiger, Del Re, Wampold, Symonds, & Horvath, 2012; Martin, Garske, & Davis, 2000).
W takim razie istotne jest, aby wybrać nurt najbardziej dopasowany do naszego temperamentu i osobowości, ponieważ będzie się on przekładał się na nasz komfort w gabinecie, a tym samym jakość relacji z naszymi klientami.
Dodatkowo poprzez wybór nurtu, z którego założeniami się zgadzamy na poziomie osobowości, będziemy przyciągali do siebie osoby, które lepiej z nami rezonują i z którymi po prostu łatwiej się polubimy :)
Jak dopasować nurt do swojego temperamentu i osobowości?
Warto zwrócić uwagę na takie cechy, jak sumienność, reaktywność emocjonalna, wytrzymałość psychiczna oraz to, jak dobrze odnajdujesz się w określonej strukturze w porównaniu do spontaniczności i pracy relacyjnej.
Melancholicy, którym refleksja i analiza przychodzi naturalnie, a którym niepewność nie sprawia problemu mogą czuć się szczególnie dobrze w nurcie psychodynamicznym, za to wysoko wytrzymałe emocjonalnie osoby, które potrafią dobrze działać pod presją, mogą odnaleźć się w terapii dialektyczno-behawioralnej.
Osoby, które są wysoko reaktywne emocjonalnie, mogą preferować nurty, gdzie mogą dzielić się swoim światem wewnętrznym z klientem, takie jak na przykład Gestalt. Za to osoby wysoko sumiennie i lubiące strukturę mogą lepiej odnajdywać się w nurtach polegających na sprawdzonych protokołach takich jak psychoterapia poznawczo-behawioralna oraz jej odmiany.
Na co jeszcze zwrócić uwagę przy wyborze nurtu?
Efektywność nurtu potwierdzona badaniami naukowymi powinna być ważnym czynnikiem przy wyborze podejścia. Komfort pracy w danym nurcie jest istotny, ale równie ważne jest to, aby stosowane metody miały potwierdzoną skuteczność. W pracy psychoterapeutycznej korzystanie z podejść opartych na dowodach można traktować jako standard odpowiedzialnej praktyki klinicznej.
Ze względu na to, jak efektywne różne nurty są w leczeniu konkretnych zaburzeń, twój wybór będzie również wpływał na to, z jakimi problemami klienci będą się do Ciebie zgłaszać. Na przykład psychoterapia CBT najlepiej radzi sobie z zaburzeniami depresyjnymi i lękowymi, podczas gdy długoterminowa psychoterapia psychodynamiczna osiąga świetne efekty w pracy z głęboko zakorzenionymi zaburzeniami osobowości (Hofmann, Asnaani, Vonk, Sawyer, & Fang, 2012; Leichsenring & Rabung, 2008).
Poniżej przedstawiam opis wybranych nurtów oraz czym możesz zajmować się w gabinecie pracując w danym nurcie.
Przegląd wybranych nurtów terapeutycznych
Psychoterapia poznawczo-behawioralna
Psychoterapia poznawczo-behawioralna wychodzi z założenia, że proces terapeutyczny powinien przynosić mierzalne efekty w jak najkrótszym możliwym czasie, poprzez użycie wystandaryzowanych narzędzi. Dzięki założeniu, że terapia powinna być powtarzalnym procesem, jest to nurt o najlepiej udowodnionej efektywności klinicznej oraz największej ilości badań jego efektywności.
CBT zakłada, że przez zauważanie myśli automatycznych, a następnie pracę z nimi poprzez analizę ich prawdziwości i przydatności, jesteśmy w stanie zmienić maladaptacyjne przekonania naszych klientów na temat siebie, świata oraz innych ludzi.
Duża część narzędzi wprowadzanych w gabinecie w tym nurcie jest wypełniania przez klienta w formie “pracy domowej”, co może wydawać się dość nietypowe na start, ale szybko okazuje się być bardzo efektywne.
CBT jest moim personalnym wyborem ze względu na jego szeroko sprawdzoną efektywność oraz to, że daje on prostą odpowiedź na pytanie “Co dalej?” w gabinecie. Dzięki protokołom pracy z konkretnymi problemami zawsze będziesz wiedział_ała na czym się skupić podczas prowadzenia spotkania oraz jaki jest następny krok w pracy z klientami.
Jednak nie ma róży bez kolców - zbyt sztywno prowadzony proces terapeutyczny oraz duża ilość pracy, którą trzeba wykonać między spotkaniami sprawiają, że nie wszyscy odnajdują się w tym nurcie, zarówno terapeuci, jak i pacjenci. Myślę, że ważną umiejętnością do prowadzenia psychoterapii poznawczo-behawioralnej jest wyrobienie u siebie elastycznego balansu pomiędzy rzetelnym wprowadzaniem protokołów pracy z danym problemem, a odpowiadaniem na potrzeby klientów, które powstają pomiędzy spotkaniami oraz podczas terapii.
Jeśli preferujesz ustrukturyzowane systemy i pragniesz mieć pewność, że narzędzia, które stosujesz w gabinecie przynoszą miarodajne efekty to terapia poznawczo-behawioralna może być dla Ciebie.
Trzecia fala psychoterapii poznawczo-behawioralnej
W świecie terapii istnieją również nurty, które modyfikują założenia psychoterapii poznawczo-behawioralnej tak, aby dopasować ją do potrzeb konkretnych zaburzeń lub wesprzeć klientów w inny sposób. Główną różnicą trzeciej fali jest akceptacja negatywnych myśli, zamiast ich przeformułowania jak w klasycznym CBT. Jej głównymi reprezentantami są
ACT, czyli terapia akceptacji i zaangażowania
Terapia schematów
oraz również:
Terapia dialektyczno-behawioralna
DBT to nurt stworzony do leczenia osób z zaburzeniem osobowości z pogranicza (BPD) oraz silnymi skłonnościami autoagresywnymi i wahaniami nastroju.
Na tle innych nurtów wyróżnia się pracą zespołową między terapeutami, konsultacjami telefonicznymi z klientami w sytuacjach kryzysowych oraz sesjami grupowymi dla klientów, gdzie mogą nauczyć się wprowadzać w życie praktyczne narzędzia radzenia sobie z problemami.
Jeśli ten nurt brzmi dla Ciebie interesująco i chciałbyś_łabyś pracować z osobami z zaburzeniami osobowości z pogranicza, to serdecznie zachęcam do lektury świetnej książki “Życie warte przeżycia” Marshy Linehan (2021), czyli autorki nurtu DBT. Myślę, że jest to tytuł, który powinny przeczytać nie tylko osoby zainteresowane tym nurtem, ale również każdy psycholog i psychoterapeuta.
Psychoterapia psychodynamiczna
To długoterminowa i bardzo efektywna psychoterapia (Gonon & Keller, 2021), która skupia się na interpretacji podświadomości klienta oraz pracy z przeszłością pacjentów, a szczególnie dzieciństwem. Jest to jeden z dwóch najpopularniejszych nurtów, które są aktualnie stosowane.
Jako psychoterapeuta_tka psychodynamiczny_na w gabinecie możesz zajmować się takimi aspektami, jak przeniesienie i przeciwprzeniesienie, mechanizmy obronne klienta, jego podświadomość oraz to, co twoja dynamika relacji terapeutycznej z pacjentem mówi o jego funkcjonowaniu w innych relacjach poza gabinetem.
W pracy w tym nurcie ważne jest także stopniowe budowanie zdolności do rozumienia własnych reakcji emocjonalnych oraz ich znaczenia w relacji z drugim człowiekiem, co często wymaga czasu i cierpliwości. Dużą rolę odgrywa tu rozwijanie umiejętności tolerowania ambiwalencji oraz pracy w obszarach, które nie zawsze mają jednoznaczne wyjaśnienia lub szybkie rozwiązania.
Narzędziem, które wyróżnia procesy psychodynamiczne na tle innych nurtów jest analiza snów. Nie ma w tym jednak żadnej czarnej magii, czy czytania z fusów! Interpretacja snów to współpraca między pacjentem a psychoterapeutą mająca na celu odkrycie tego, w jaki sposób działa podświadomość klienta.
Jeśli interesuje Cię analizowanie wewnętrznych przeżyć, nieświadomych motywów oraz złożoności relacji międzyludzkich, a refleksja i wnikliwość są Ci bliskie, nurt psychodynamiczny może być dla Ciebie dobrym kierunkiem.
Zajrzyj do naszego przeglądu nurtów terapeutycznych - Dowiedz się więcej!
Terapia systemowa
Podejście to skupia się na funkcjonowaniu relacji w obrębie rodzin oraz szerszych systemów społecznych. Terapeuci systemowi przyglądają się sposobom komunikowania się i wzajemnym oddziaływaniom pomiędzy członkami, np. rodziny. Jest to szczególnie skuteczna metoda w pracy z rodzinami i parami, w trudnościach w komunikacji oraz w rozwiązywaniu konfliktów w różnych relacjach interpersonalnych.
Jeśli w przyszłości chcesz pracować z parami, rodzinami może być to dla Ciebie świetny wybór.
Terapia Gestalt
Terapia Gestalt koncentruje się na subiektywnym doświadczeniu człowieka, jego emocjach, potrzebach oraz sposobie przeżywania „tu i teraz”. Terapeuci Gestalt kładą nacisk na autentyczną relację terapeutyczną, akceptację oraz rozwijanie świadomości siebie i kontaktu z własnymi emocjami.
W pracy w tym nurcie wykorzystuje się eksperymenty terapeutyczne oraz elementy psychodramy, takie jak odgrywanie scenek czy dialog z częściami siebie. Podejście to jest mniej ustrukturyzowane i ma bardziej doświadczalny, kreatywny charakter. W szerszym ujęciu Gestalt należy do podejść humanistycznych i pozostaje blisko związany z myśleniem egzystencjalnym.
Jeśli chcesz zapoznać się nurtem egzystencjalnym i podejściem “tu i teraz” serdecznie polecam książkę “Dar terapii. List otwarty do nowego pokolenia terapeutów i ich pacjentów” (Irvin D. Yalom 2003)
Jeśli chcesz pracować w oparciu o autentyczny kontakt, rozwijanie świadomości emocjonalnej i wspieranie klienta w pełniejszym przeżywaniu siebie, terapia Gestalt może być dobrym wyborem.
Terapie integracyjne i eklektyczne
Terapie integracyjne i eklektyczne opierają się na założeniu, że nie istnieje jeden uniwersalny nurt terapeutyczny odpowiedni dla wszystkich klientów i wszystkich problemów. Zamiast trzymać się jednego podejścia, terapeuta czerpie z różnych szkół psychoterapii, dobierając metody pracy do konkretnego przypadku, etapu terapii oraz potrzeb klienta.
W praktyce oznacza to dużą elastyczność oraz umiejętność łączenia różnych technik w spójny proces terapeutyczny. Terapeuci integracyjni często koncentrują się zarówno na objawach i ich redukcji, jak i na głębszym rozumieniu funkcjonowania psychicznego oraz relacji interpersonalnych, w zależności od sytuacji.
Jeśli cenisz sobie elastyczność i możliwość łączenia różnych podejść to terapie integracyjne i eklektyczne mogą być dla Ciebie dobrym wyborem.
Wybrałem_łam nurt dla siebie. Jak wybrać konkretną szkołę psychoterapii?
Jeśli wybrałeś_łaś już nurt dopasowany do swoich preferencji i silnych stron, to stoi przed tobą jeszcze wybór konkretnej szkoły psychoterapii. Przygotowałem dla Ciebie kilka praktycznych kroków, które mogą pomóc Ci w podjęciu tej decyzji:
Stwórz listę szkół psychoterapii, które rozważasz.
Sprawdź czy wybrane przez ciebie szkoły są akredytowane przez stowarzyszenie terapeutów danego nurtu (może to być np: PTTPB, PTTPd , albo PTP)
Sprawdź opinie o jakości zajęć w danej szkole - poprzez fora internetowe lub strony na facebooku gdzie udzielają się terapeuci, rozmowę ze znajomymi którzy są już psychoterapeutami lub psychoterapeutami w szkoleniu, czy prowadzącymi na studiach. Postaraj się zweryfikować nie tylko jakość zajęć, ale również to, na co stawiany jest nacisk w danym szkoleniu. Na przykład:
Przy wyborze szkoły psychodynamicznej zwróć uwagę na to, jak dużą wagę nadaje ona myślom psychoanalitycznym oraz której wersji terapii psychodynamicznej dokładnie uczy.
Jeśli myślisz o szkole poznawczo-behawioralnej, sprawdź czy stawia ona nacisk tylko na protokoły i klasyczne metody drugiej fali, czy dopuszcza wykorzystywanie narzędzi trzeciofalowych i zachęca do elastyczności.
Jeśli zastanawiasz się nad szkołą integracyjną, to sprawdź, któremu z nurtów jest poświęcona największa ilość czasu i które podejście będzie stanowiło podstawę twojej przyszłej pracy.
4. Zapoznaj się ze specjalistami prowadzącymi zajęcia, a także z założycielami szkoły. Zwróć uwagę, czy są to osoby, do których samemu poszedłbyś_poszłabyś na psychoterapię oraz czy są to osoby, od których chciałbyś_łabyś się uczyć.
5. Wypisz, ile kosztuje każdy z kursów, jego czas trwania i uwzględnij koszty dojazdu oraz noclegu na zjazdy (zjazdy odbywają się przynajmniej raz w miesiącu, więc koszta dodatkowe szybko się sumują!)
Wykonanie tych kroków pozwoli Ci podejść do wyboru szkoły w bardziej świadomy i uporządkowany sposób.
Jeśli nadal masz wątpliwości…
…to jest to całkowicie normalne - większość osób na początku drogi doświadcza podobnego poczucia niepewności.
Wybór nurtu jest początkiem procesu, który w miarę zdobywania doświadczenia będzie się naturalnie doprecyzowywał. Niektórzy terapeuci z czasem zmieniają nurt lub poszerzają swoje podejście, kiedy lepiej poznają siebie, różne metody pracy oraz realia gabinetu.
Za to jeśli czujesz niedosyt i chcesz dowiedzieć się więcej, to na koniec mogę jeszcze polecić Ci książkę opisującą, między innymi, podejście do tego samego klienta z perspektywy 16 głównych nurtów i ponad 30 innych podejść
“Systemy psychoterapeutyczne. Analiza transteoretyczna” (James O. Prochaska John C. Norcross, 2006)
Powodzenia w wyborze!
~ Karol Boruch-Gruszecki
Polecane książki:
Systemy psychoterapeutyczne. Analiza transteoretyczna (James O. Prochaska John C. Norcross, 2006)
Życie warte przeżycia (Marsha Linehan, 2021)
Dar terapii. List otwarty do nowego pokolenia terapeutów i ich pacjentów (Irvin D. Yalom 2003)
Bibliografia:
Flückiger, C., Del Re, A. C., Wampold, B. E., Symonds, D., & Horvath, A. O. (2012).How central is the alliance in psychotherapy? A multilevel longitudinal meta-analysis. Journal of Counseling Psychology, 59 (1), 10–17. https://doi.org/10.1037/a0025749
Martin, D. J., Garske, J. P., & Davis, K. M. (2000). Relation of the therapeutic alliance with outcome and other variables: A meta-analytic review. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 68 (3), 438–450. https://doi.org/10.1037/0022-006X.68.3.438
Werson, A. D., Meiser-Stedman, R., & Laidlaw, K. (2022). A meta-analysis of CBT efficacy for depression comparing adults and older adults. Journal of Affective Disorders, 31, 189–201.
Butler, A. C., Chapman, J. E., Forman, E. M., & Beck, A. T. (2006). The empirical status of cognitive-behavioral therapy: A review of meta-analyses. Clinical Psychology Review, 26 (1), 17–31.
Gonon, F., & Keller, P.-H. (2021). Efficacy of psychodynamic therapies: A systematic review of the recent literature. L’Encéphale, 47(1), 49–57. https://doi.org/10.1016/j.encep.2020.04.020
Hofmann, S. G., Asnaani, A., Vonk, I. J. J., Sawyer, A. T., & Fang, A. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427–440. https://doi.org/10.1007/s10608-012-9476-1
Leichsenring, F., & Rabung, S. (2008). Effectiveness of long-term psychodynamic psychotherapy: A meta-analysis. JAMA, 300(13), 1551–1565.https://doi.org/10.1001/jama.300.13.1551
Komentarze (0)