Wróć do strony głównej bloga
Maciek chciał zostać tatą. Do nowej roli przygotowywał się skrupulatnie przez cały okres ciąży. Uczestniczył w zajęciach w szkole rodzenia, uczył się, jakie są fazy porodu i jak łagodzić bolesne skurcze partnerki. Wiedział jak zmieniać pieluszki i nosić dziecko w chuście. Czuł się całkiem nieźle przygotowany do narodzin dziecka, choć towarzyszyło mu sporo obaw. Głaszcząc rosnący brzuch partnerki, czekał, kiedy będzie mógł przytulić ich dziecko. Pamięta dokładnie, kiedy po raz pierwszy wziął córkę na ręce. Była taka malutka i Maciek bał się, że ją upuści. Szybko jednak nauczył się, w jaki sposób trzymać maleństwo na tyle pewnie, aby mieć poczucie, że jest bezpieczne w jego ramionach.
Jacek nie był tak przekonany do ojcostwa. Trudno było mu wyobrazić sobie siebie w roli ojca. Miał jednak nadzieję, że kiedy dziecko się urodzi, to jakoś wszystko się ułoży i sobie poradzą. Ruszający się brzuch jego żony budził w nim dziwne uczucia. Nie potrafił ich określić, ale wiedział, że nie były przyjemne. Niechętnie dotykał brzucha mimo zachęty ze strony żony. Po narodzinach bał się opiekować synkiem. Wyobrażał sobie, że go w jakiś sposób skrzywdzi - przewróci się z nim, albo nie będzie umiał podtrzymywać główki. Niechętnie podejmował się opieki nad dzieckiem. Wolał zostawić to żonie, która według niego zdecydowanie lepiej radziła sobie z noworodkiem.
Choć początki ojcostwa u Maćka i Jacka wyglądały inaczej* to łączyło ich jedno - pogarszające się z każdym tygodniem samopoczucie.
Depresja poporodowa to stan, który może pojawić się w okresie po narodzinach dziecka. Gdy trudności emocjonalne utrzymują się dłużej lub są intensywne, odpowiednia pomoc specjalisty i wsparcie bliskich mogą być niezwykle cenne i potrzebne.
Depresja poporodowa nie dotyczy tylko matek
Narodziny dziecka są przełomowym momentem w życiu pary. Od tej pory życie wygląda inaczej i nie da się funkcjonować w taki sam sposób jak przed ciążą. Co więcej, w trakcie ciąży i podczas porodu uwaga otoczenia skupia się przede wszystkim na dwóch osobach - mamie i dziecku. To zupełnie naturalne i zrozumiałe biorąc pod uwagę, że to właśnie w ciele kobiety rośnie mały człowiek i z niego musi wyjść. Po porodzie natomiast uwaga otoczenia zawęża się jeszcze bardziej i skupia przede wszystkim na noworodku. Mama i tata znikają nieco z radaru, a oni również potrzebują wsparcia. Te pierwsze tygodnie i miesiące rodzicielstwa to czas adaptacji do nowej sytuacji i próba reorganizacji codzienności. Łatwo wtedy o przeciążenie, przemęczenie czy drażliwość spowodowaną zmęczeniem. Niekiedy jednak dochodzi do wystąpienia depresji poporodowej. Nie tylko u mamy, ale również u taty.
Temat depresji u ojców w okresie okołoporodowym długo był zaniedbywany. Zakładano, że to ojciec powinien pełnić funkcję osoby wspierającej partnerkę, a badania skupiały się na dobrostanie matki. Jednak narodziny dziecka są ogromną zmianą również dla ojca. I dziś już wiemy, że zdrowie psychiczne obojga rodziców jest równie ważne. Dlatego też warto pamiętać, aby idąc w odwiedziny do rodziny lub przyjaciół, którym niedawno urodziło się dziecko z taką samą ciekawością zapytać nie tylko o to, jak czuje się maluch, ale również mama i tata.
Jak często depresja okołoporodowa dotyka mężczyzn?
Z badań wynika, że depresja w okresie okołoporodowym występuje u 8-10% ojców (Paulson, Bazemore, 2010; Cameron, 2016). Oznacza to, że problem nie jest marginalny. Mimo to wciąż wielu mężczyzn nie otrzymuje diagnozy ani odpowiedniego wsparcia, gdyż rzadziej zgłaszają trudności emocjonalne.
Dlaczego okres noworodkowy jest tak wymagający?
Pierwsze tygodnie życia dziecka są wyjątkowym czasem. Rodzice poznają nowego członka rodziny, uczą się jego potrzeb i szukają swojego nowego rytmu codzienności. Zmienia się naprawdę wiele, nie tylko w zakresie nowych obowiązków, ale również tożsamości. Mężczyzna przestaje być wyłącznie partnerem, synem czy pracownikiem, a staje się również ojcem. To może prowadzić do wielu pytań i wątpliwości oraz budzić wspomnienia związane z własnym dzieciństwem - zarówno te dobre, jak i złe.
W tym czasie zarówno mama, jak i tata odkrywają na nowo swoje granice, w tym granice zmęczenia i niewyspania. Maluch wymaga opieki przez całą dobę, a nocne pobudki sprawiają, że sen rodziców staje się przerywany. Przewidywalność dnia praktycznie znika, co może okazać się szczególnie trudne dla osób, które wcześniej miały silną potrzebę kontroli i stabilności.
Dla ojców, którzy najczęściej dosyć szybko muszą wrócić do pracy, nowa rzeczywistość oznacza próbę godzenia wielu ról jednocześnie. Z jednej strony wielu z nich chce być przy partnerce i dziecku, aktywnie budując z nim więź. Z drugiej, nie mogą sobie na to pozwolić w takim wymiarze, w jakim by chcieli, ponieważ dużą część dnia spędzają w pracy.
Jak wygląda depresja u ojców i czym różni się od naturalnej adaptacji do nowej wymagającej sytuacji?
Każdy młody rodzic doświadcza zmęczenia, zwątpienia i frustracji. Są dni, kiedy trudno znaleźć czas na chwilę odpoczynku, czy spokojne zjedzenie obiadu. Przystosowanie do nowej sytuacji może wiązać się z przejściowym obniżeniem nastroju, większą wrażliwością i drażliwością. Jednak kiedy rodzina zaczyna odnajdować swój sposób funkcjonowania w nowych warunkach, objawy te stopniowo słabną. Oczywiście wciąż mogą pojawiać się gorsze momenty czy dni, jednakże dosyć szybko człowiek wraca do równowagi. W przypadku depresji tak nie jest. Co więcej, depresja u ojców często pozostaje niezauważona, bo objawy mogą być interpretowane w niepoprawny sposób. Zamiast smutku czy łez, bliscy mogą zauważać przede wszystkim złość, pochłonięcie pracą czy wycofanie się z życia rodzinnego. Łatwo wtedy pomyśleć, że mężczyzna celowo unika odpowiedzialności, zaangażowania w rodzinę czy budowania więzi z dzieckiem. Może to dodatkowo prowadzić do konfliktów z partnerką/żoną i zwrotnie pogłębiać złe samopoczucie. Oczywiście zdarza się, że za takimi zachowaniami rzeczywiście ukrywa się brak zaangażowania czy celowe wycofywanie się w inne aktywności. Jednakże u wielu ojców w ten sposób przejawia się depresja, a mężczyzna, który jej doświadcza, cierpi, choć jego zachowanie może zniechęcać do oferowania mu pomocy.
Na co więc zwrócić uwagę?
Ojciec w depresji może:
doświadczać większej drażliwości i napięcia,
wybuchać złością,
wycofywać się z kontaktu z rodziną i przyjaciółmi,
unikać seksu,
uciekać w pracę lub inne aktywności poza domem,
mieć trudność w odczuwaniu radości i satysfakcji,
doświadczać trudności ze snem niezwiązanych z pobudkami dziecka,
częściej sięgać po używki.
Przyczyny depresji u ojców w okresie noworodkowym i czynniki ochronne
Zazwyczaj wystąpienie depresji jest wynikiem nałożenia się kilku czynników. Każdy człowiek wchodzi w rodzicielstwo z własną historią, doświadczeniami z domu rodzinnego i sposobami radzenia sobie z trudnościami. To właśnie połączenie tych czynników sprawia, że dla niektórych osób pierwsze miesiące z dzieckiem są wyzwaniem, a dla innych stają się początkiem kryzysu.
Najczęstsze przyczyny depresji u ojców to:
wcześniejsze doświadczenie depresji lub innych problemów związanych ze zdrowiem psychicznym. Mężczyźni, którzy doświadczyli w przeszłości epizodu depresji, zaburzeń lękowych lub innych trudności psychicznych, są bardziej narażeni na wystąpienie depresji po narodzinach dziecka. Pomocna może okazać się świadomość własnej historii i szybkie reagowanie, kiedy zaczyna dziać się coś niepokojącego.
wysoki poziom doświadczanego stresu. Narodziny dziecka wiążą się z koniecznością odnalezienia się w nowej rzeczywistości. Odpowiedzialność za dziecko, łączenie życia rodzinnego z zawodowym, brak snu i czasu dla siebie mogą prowadzić do długotrwałego przeciążenia psychicznego. Gdy intensywny stres utrzymuje się przez dłuższy czas, zwiększa to ryzyko rozwoju depresji.
trudna sytuacja finansowa. Wielu mężczyzn odczuwa silną odpowiedzialność za zapewnienie rodzinie poczucia bezpieczeństwa, w tym tego finansowego. Obawy związane z utrzymaniem pracy czy spłatą zobowiązań mogą być źródłem przewlekłego napięcia. Ryzyko rośnie jeszcze bardziej, kiedy problemy finansowe nakładają się na inne życiowe trudności.
niski poziom wsparcia społecznego. Poczucie, że można liczyć na wsparcie partnerki, rodziny czy przyjaciół jest jednym z ważniejszych czynników chroniących zdrowie psychiczne. Mężczyźni, którzy czują się osamotnieni i którym brakuje osoby, z którą mogą porozmawiać o swoich trudnościach, częściej doświadczają objawów depresyjnych.
problemy w związku. Narodziny dziecka często zmieniają relację. Małżonkowie/partnerzy mają mniej czasu dla siebie, zmęczenie staje się codziennością, a natłok nowych obowiązków może prowadzić do napięć i konfliktów w relacji. Nawet w bardzo bliskich i stabilnych związkach pojawia się konieczność odnalezienia się w nowej rzeczywistości i ustalenia na nowo podziału obowiązków, czasu na odpoczynek, sposobów reagowania, gdy jedno z partnerów jest przeciążone oraz komunikowania własnych potrzeb. Po narodzinach dziecka wiele pojawiających się konfliktów nie wynika z braku miłości czy złej woli, ale z dużego przeciążenia. Osoba, która od wielu tygodni nie śpi wystarczająco dobrze i długo może mieć mniej cierpliwości i szybciej reagować w nerwowy sposób. Dlatego tak ważne jest rozmawianie ze sobą i rozwiązywanie na bieżąco pojawiających się trudności. Sposób na przeczekanie może nie być wystarczający, a problemy będą się jedynie nawarstwiać, a nie rozwiązywać.
depresja partnerki. Stan psychiczny obojga rodziców jest ze sobą powiązany. Jeśli jedno z partnerów zmaga się z trudnościami, oddziałuje to na drugie. Dlatego tak ważne jest obejmowanie wsparciem całej rodziny, a nie wyłącznie jednego z rodziców.
Jak wspierać tatę, który doświadcza depresji?
Biorąc pod uwagę objawy, jakie może prezentować mężczyzna zmagający się z depresją, jednym z najważniejszych kroków jest zauważenie, że dzieje się coś niepokojącego.
Wiele osób jednak obawia się rozmowy o zdrowiu psychicznym, ponieważ nie wie jak ją rozpocząć lub boi się, że przekroczy w ten sposób czyjąś granicę i druga osoba poczuje się niezręcznie.
W praktyce najlepiej sprawdza się autentyczne zainteresowanie drugim człowiekiem i pokazanie mu swojej gotowości do wysłuchania. Pomocne mogą okazać się komunikaty takie jak np. „Widzę, że ostatnio jest ci trudno”, „Widzę, że ostatnio częściej się złościsz. Chciał_abym cię jakoś wesprzeć”, „Jeśli chcesz pogadać, to jestem”, „Brakuje mi kontaktu z tobą”.
Natomiast to, czego warto unikać to pocieszanie czy dawanie „złotych” rad, typu „weź się w garść”, „musisz po prostu odpocząć”, „przecież masz zdrowe dziecko, więc powinieneś się cieszyć”, „wszyscy są zmęczeni”. Z pewnością stoją za tym dobre intencje, jednak w sytuacji, w której codzienność jest przytłaczająca, a każdy dzień to walka o przetrwanie, takie słowa mogą tylko dobić i wzbudzać poczucie winy, że nie jest się wystarczającym.
Depresja często sprawia, że codzienne obowiązki stają się trudniejsze. Osoba, która choruje, może mieć mniej energii, gorszą koncentrację, trudność w podejmowaniu decyzji czy organizacji dnia codziennego. Wsparciem może być więc nie tylko rozmowa, ale również konkretna pomoc, np. przejęcie części obowiązków, zadbanie o możliwość odpoczynku, pomoc w umówieniu wizyty lekarskiej lub psychologicznej.
Kiedy warto poszukać pomocy?
Warto skonsultować się ze specjalistą zdrowia psychicznego, kiedy:
objawy utrzymują się co najmniej dwa tygodnie,
wpływają negatywnie na codzienne funkcjonowanie i relacje,
pojawia się utrata zainteresowania życiem i myśli o śmierci,
masz trudność w nawiązywaniu relacji z dzieckiem,
towarzyszy ci silna drażliwość i irytacja,
wybuchasz złością,
masz poczucie bezradności,
czujesz pustkę i brak sensu.
Pamiętaj!
Twoje trudności nie oznaczają, że jesteś złym ojcem, tylko że przechodzisz przez trudny okres i zasługujesz na wsparcie. Proszenie o pomoc to oznaka siły i odpowiedzialności za siebie i swoją rodzinę.
* Maciek i Jacek nie istnieją naprawdę. Ich historie powstały na potrzeby tego wpisu.
Test Edynburskiej Skali Depresji Poporodowej (EPDS) to narzędzie samooceny, które pomaga ocenić ryzyko depresji poporodowej. Składa się z 10 pytań dotyczących samopoczucia i emocji w ostatnich 7 dniach. Odpowiedzi udzielane są w skali punktowej 0-3.
Bibliografia:
Paulson J.F., Bazemore S.D. (2010). Prenatal and Postpartum Depression in Fathers and Its Association With Maternal Depression: A Meta-analysis. JAMA
Cameron E.E., Sedov I.D., Tomfohr-Madsen L.M. (2016). Prevalence of paternal depression in pregnancy and the postpartum: An updated meta-analysis. Journal of Affective Disorders
Wang D., Li Y.L., Qiu D., Xiao S.Y. (2021). Factors Influencing Paternal Postpartum Depression: A Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Affective Disorders
Ansari N.S., Shah J., Dennis C.L., Shah P.S. (2021). Risk Factors for Postpartum Depressive Symptoms among Fathers: A Systematic Review and Meta-analysis. Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica
Komentarze (0)