Wróć do strony głównej bloga
Otrzymanie diagnozy psychologicznej lub psychiatrycznej dla wielu osób jest momentem, który pozwala lepiej zrozumieć własne trudności. Sama diagnoza nie jest jednak celem - stanowi punkt wyjścia do dobrania odpowiedniego wsparcia, leczenia lub psychoterapii. Dlatego warto wiedzieć, jaką rolę naprawdę pełni i dlaczego proces diagnostyczny jest znacznie bardziej złożony niż wypełnienie testu w internecie.
Darmowy test „Czy doświadczam kryzysu?” to narzędzie przesiewowe oparte na kryteriach diagnostycznych i definicji kryzysu. Składa się z 20 pytań i pomaga ocenić nasilenie objawów. Wynik może być impulsem do zadbania o siebie i poszukania wsparcia.
Najważniejsze jest to, co robi się z diagnozą
Rzetelna diagnoza może być bardzo dobrą drogą do poznania swoich potrzeb oraz komunikowania ich innym ludziom. Na przykład osoby zdiagnozowane ze spektrum autyzmu w dorosłości bardzo często są zachwycone tym, jak przekazanie diagnozy potrafi pomagać w kontaktach społecznych.
Powiedzenie “Jestem na spektrum” to szybki skrót do wyjaśnienia:
“Hej, preferuje bezpośrednie komunikaty, a to, że czasami nie wyłapie, czegoś w konwersacji nie oznacza, że chciałem_łam być nieuprzejmy_jma.”,
Jednak bycie na spektrum nie zwalnia człowieka z potrzeby przejmowania się emocjami i uczuciami innych osób, tak samo, jak ADHD nie zwalnia z potrzeby bycia na czas w pracy, czy zaburzenia lękowe nie dają przyzwolenia do kontrolowania partnera w każdej sytuacji. Jeśli mierzysz się z danym zaburzeniem lub chorobą to twoją odpowiedzialnością, jest próba zaopiekowania tych trudności i życia w zgodzie ze sobą jak z innymi (choć oczywiście, może być to bardzo trudne w niektórych obszarach!)
Diagnoza ułatwia innym osobom zrozumienie twoich potrzeb, realiów i problemów zakładając, że są to ludzie, którzy mają świadomość psychologiczną, jak i wrażliwość. Inni dużo chętniej empatyzują z trudnościami, które przeżywasz w swoim życiu, jeśli wiedzą, że jakiś aspekt jest dla Ciebie realnie trudniejszy i jest to potwierdzone przez opinie specjalisty.
Tak samo tobie również może być łatwiej empatyzować z samym sobą, jeśli uświadomisz sobie, że wyzwania, z którymi się mierzysz, nie mają źródła w lenistwie, braku silnej woli, dyscypliny, czy chęci, a rzeczywiście łączą się z szerszym problemem.
Stwierdzenie “Też tak mam” to pierwszy krok
Wiele osób szuka prostej odpowiedzi na pytanie: “Co jest ze mną nie tak?”
Czemu moje związki romantyczne kończą się szybciej, niż bym chciał_ła?
Czemu z rana jest mi ciężko podnieść się z łóżka?
Czemu nie potrafię być zadowolony z tego, co mam?
To normalne, aby szukać sposobów do życia w przyjemniejszy i bardziej wartościowy sposób. Jednak intensywna potrzeba znalezienia odpowiedzi na tego typu pytania, może świadczyć o stopniu przeżywanych trudności w życiu człowieka. Jeśli podejrzewasz u siebie konkretny problem, może być to sygnał do kontaktu ze specjalistą lub weryfikacji poprzez skorzystanie z ogólnodostępnych w internecie testów przesiewowych.
Jednak sama świadomość tego, że jakiś trudność istnieje, nie sprawia, że zaczyna on znikać. To często pierwszy krok do samoedukacji lub rozpoczęcia dialogu ze specjalistą na temat tego, co możesz zrobić, aby poprawić jakość swojego życia.
Testy przesiewowe dostępne online
Na portalu Twój Psycholog, jak i w wielu innych miejscach w internecie możesz znaleźć darmowe testy samoopisowe, które mogą być wskazówką do uzyskania rzetelnej diagnozy. Należy jednak pamiętać o tym, że nie są one tożsame z procesem diagnostycznym prowadzonym przez specjalistę w gabinecie.
Przesiewowe testy samoopisowe to najrzetelniejszy sposób weryfikacji, tego, czy problemy, z którymi się mierzysz aktualnie, wymagają leków lub pomocy klinicznej. Pamiętaj jednak, że dodatni wynik samoopisowego testu przesiewowego nie jest jeszcze rzetelną diagnozą kliniczną.
Dla specjalisty samoopisowe testy przesiewowe to tylko część informacji, która wpływa na wydanie finalnej diagnozy. Bardzo ważne jest również wykluczenie innych problemów, które mogą mieć podobne objawy, zrozumienie szerszego kontekstu życia i powodu, dlaczego zaburzenie lub choroba się pojawiły oraz analiza tego, czy inne nie współwystępują.
Diagnoza różnicowa
Diagnoza różnicowa to kluczowa część rzetelnej diagnozy. Jest to proces wykluczania innych zaburzeń psychicznych, które mogą mieć podobne lub takie objawy. Najlepszym przykładem dolegliwości, które mają bardzo podobne objawy, są zaburzenia nastroju.
Ogólna świadomość społeczeństwa na temat depresji, czyli jednobiegunowego zaburzenia nastroju, jest relatywnie duża. Pomaga to w szybkiej identyfikacji tej choroby oraz ułatwia osobom cierpiącym z powodu tej dolegliwości uzyskać wsparcie, jak i profesjonalną pomoc. O wiele rzadziej mówi się o dwubiegunowym zaburzeniu nastroju, czyli takim, gdzie oprócz okresów obniżonego nastroju występują również okresy zawyżonego nastroju, gdzie ciało i umysł działają na 120%.
ChAD, czyli Choroba Afektywna Dwubiegunowa jest bardzo często diagnozowana po długim czasie nieświadomości, ze względu na to, że ludzie nie widzą w okresach podwyższonego nastroju nic groźnego, a zatem rzadko skarżą się na te okresy. Ten brak autokrytycyzmu może wyostrzać cykl, sprawiając, że górki nastroju stają się wyższe i bardziej chaotyczne i niebezpiecznie, a dołki niższe i jeszcze bardziej przytłaczające. Do tego w okresie podwyższonego nastroju człowiek działa na “kredycie energetycznym”, który w pewnym momencie musi spłacić, najczęściej poprzez wpadnięcie w okres depresyjny.
Nie da się przerwać tego cyklu, wspomagając człowieka tylko podczas obniżenia nastroju, wymaga on wsparcia w obu okresach. Jednak jeśli dana osoba zdiagnozuje sama siebie, może nie zorientować się, że okresy podwyższonego nastroju w ogóle są problemem.
Współwystępowanie i szerszy kontekst
Współwystępowanie to określenie na, to gdy dwa problemy psychiczne nakładają się na siebie. Bardzo często jeden problem może wywoływać drugi, a w momencie i dopiero w momencie, gdy człowiek zacznie pracować nad rozwiązaniem trudności u źródła, można zacząć rozwiązywać ten metaforyczny kłębek.
Na przykład:
Dorosła osoba z nie zdiagnozowanym ADHD, mogła od dziecka doświadczać małych porażek związanych ze spóźnieniami, zapominaniem ważnych terminów i przedmiotów potrzebnych do pracy lub niekontrolowaniem swoich emocji. Bez świadomości o swojej neuroatypowości, dana osoba może obwiniać siebie, co może prowadzić do obniżonego poczucia własnej wartości, nastroju i motywacji, a czasami również depresji. Jest to schemat, który powtarza się relatywnie często.
W momencie poznania takiego szerszego kontekstu specjalista jest w stanie stwierdzić, czy na początek trzeba zaopiekować się ADHD, obniżonym nastrojem, czy może poczuciem własnej wartości.
Jednocześnie trzeba pamiętać o tym, że ta sama dolegliwość może przejawiać się diametralnie inaczej u dwóch osób. Nie mając wiedzy specjalistycznej, bardzo trudno jest zaaplikować ogólne kryteria diagnostyczne do skomplikowanej sytuacji życiowej danego człowieka. Tym trudniej jest dobrać odpowiednią drogę działania do uporania się z objawami danego problemu.
Podsumowanie
Diagnoza może być prostą odpowiedzią na pytanie: “Co mi jest?”. Jednak nigdy nie powinna być definicją. To uogólnienie, które pomaga w szybkiej komunikacji, wspiera proces terapii oraz jest wymogiem przy wprowadzaniu leczenia psychiatrycznego.
Autodiagnoza może pomóc zauważyć własne trudności, ale niesie ryzyko błędnej interpretacji objawów i przypisania sobie nieadekwatnej etykiety diagnostycznej. Objawy psychiczne często mają wiele możliwych przyczyn, których nie da się ocenić wyłącznie na podstawie informacji dostępnych w internecie. Nadmierne utożsamienie się z diagnozą może ograniczać poczucie sprawczości i wpływać na sposób postrzegania siebie.
Popularność uproszczonych treści psychologicznych może dodatkowo wzmacniać przekonanie o posiadaniu określonego zaburzenia bez pełnej oceny specjalistycznej. Dlatego diagnoza powinna być traktowana jako narzędzie rozumienia problemów, a nie jako definicja człowieka. Najbardziej wartościowe jest wykorzystanie własnych obserwacji jako punktu wyjścia do profesjonalnej konsultacji i pogłębionej oceny klinicznej.
Zaburzenia psychiczne to poważny problem dotykający wielu osób. Przeczytaj, jak rozpoznać pierwsze symptomy, gdzie szukać pomocy oraz informacji o różnych rodzajach zaburzeń i metodach ich leczenia. Dowiedz się więcej o tym ważnym temacie!
Bibliografia:
Horsfield, P., Stolzenburg, S., Hahm, S., Tomczyk, S., Muehlan, H., Schmidt, S., & Schomerus, G. (2020). Self-labeling as having a mental or physical illness: The effects of stigma and implications for help-seeking. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 55, 907–916. https://doi.org/10.1007/s00127-019-01787-7
Fox, A. B., & Earnshaw, V. A. (2023). The relationship between mental illness stigma and self-labeling. Psychiatric Rehabilitation Journal, 46(2), 127–136. https://doi.org/10.1037/prj0000552
Kulwicka, K., Rusowicz, J., & Gasiorowska, A. (2025). Label matters: How labeling and diagnosis affect lay perception of people with depressive symptoms. Frontiers in Psychiatry, 16, Article 1612517. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2025.1612517
Seo, M., Lee, M. H., & Kim, Y. R. (2024). A study on the disclosure of people with mental illness. European Psychiatry. https://doi.org/10.1192/j.eurpsy.2024.167
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Association. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
Komentarze (0)