Ściągnij aplikację mobilną TwójPsycholog na telefon - wiedza w jednym miejscu!
- Biblioteka wiedzy zawsze pod ręką
- Pracuj nad sobą i śledź swoje postępy
- Zarządzaj swoimi wizytami szybko i wygodnie
Wróć do strony głównej bloga
Historie, które opowiadamy - zarówno te w mediach, jak i nasze własne - mają ogromny wpływ na kształtowanie odporności psychicznej. Narracja jest narzędziem, dzięki któremu nadajemy sens wydarzeniom i budujemy swoją tożsamość.
Psychologowie zajmujący się narracyjnym ujęciem tożsamości przekonują, że to, jaką historię o sobie opowiadamy, wpływa na to, jak postrzegamy przeszłość, działamy w teraźniejszości i planujemy przyszłość. Osoby odporne psychicznie często potrafią ułożyć spójną opowieść, w której trudne doświadczenia stają się częścią większej całości - lekcją, punktem zwrotnym, początkiem nowego etapu - zamiast definiować ich tożsamość wyłącznie negatywnie.
Gry wideo i popkultura dostarczają wielu narracji, które możemy przyjąć lub które mogą nas inspirować przy tworzeniu własnej historii. Narracje popkulturowe uczą nas interpretować przeciwności jako element drogi bohatera, a nie ślepą uliczkę. Określenie rezyliencji przez Ann Masten, jako „ordinary magic”, zwyczajnej magii można odnieść także do opowieści: w zwykłych historiach o niezwykłych ludziach (fikcyjnych czy prawdziwych) kryje się „magia”, która przekłada się na naszą odporność.
Badania dowodzą, że ekspozycja na opowieści o przezwyciężaniu trudności może zwiększać naszą własną siłę psychiczną. Kiedy śledzimy losy postaci, która mimo przeciwności losu znajduje w sobie odwagę i nadzieję, nie tylko budzi to w nas podziw - może też wzbudzić poczucie awe (zachwytu połączonego z pokorą), które otwiera nas na zmiany i rozwój. Psycholog Jeff Thompson podkreśla, że opowieści o przezwyciężaniu (tzw. resilience narratives) mogą działać jak brama do innych praktyk wspierających odporność. Narracje mogą uczyć nas samowiedzy, wzmacniać poczucie własnej skuteczności, ułatwiać otwartość wobec innych oraz podejmowanie lepszych decyzji, a także wiążą się ze spadkiem poziomu lęku i depresji u odbiorców. Innymi słowy, słuchając o bohaterach radzących sobie z przeciwnościami, trenujemy siebie w radzeniu sobie.
Nie mniej istotne jest, jaką historię o samym sobie tworzymy i powtarzamy w myślach. Popkultura dostarcza bogatego „słownika” metafor i archetypów, z którego czerpiemy, by zrozumieć własne życie. Psycholog Dan McAdams zauważa, że ludzie często nadają swojemu życiu formę opowieści o wątku odrodzenia, tryumfu nad przeciwnościami czy podróży bohatera i taka osobista narracja bywa skorelowana z większym zadowoleniem z życia i odpornością. Jeśli postrzegam siebie jako kogoś, kto „jak Feniks podniósł się z popiołów” po kryzysie, to trudniej będzie mnie złamać kolejnym razem. Z kolei osoby, które utknęły w narracji ofiary („wszystko mnie przytłacza, nigdy sobie nie poradzę”), mają mniejsze szanse uruchomić swoje pokłady rezyliencji.
Warto też wspomnieć o aspekcie tożsamościowym gier wideo: możliwość kreacji własnego awatara czy odgrywania ról (role-playing) pozwala eksperymentować z różnymi aspektami siebie. Gracze często tworzą postacie będące idealizowaną wersją ich samych - silniejsze, odważniejsze, bardziej charyzmatyczne od ich realnego „ja”. Badania Nicka Yee wykazały, że ludzie z niską samooceną lub pewnymi kompleksami tworzą awatary kompensujące te braki (np. bardziej towarzyskie, atrakcyjne). Co ciekawe, identyfikacja z takim awatarem może przejściowo podnieść pewność siebie i zmienić zachowanie gracza także poza grą - efekt znany jako efekt Proteusza. Na przykład osoby używające w wirtualnej rzeczywistości wyższych i atrakcyjniejszych awatarów stawały się bardziej asertywne i otwarte w interakcji społecznej, nawet po zdjęciu gogli VR. W kontekście odporności psychicznej oznacza to, że grając rolę kogoś silnego, choćby w fikcyjnym świecie, uczymy się tych cech i możemy przenosić je do własnej tożsamości. Oczywiście nie chodzi o ucieczkę w fantazję, lecz o pozytywny wpływ takiego kontrolowanego „odgrywania siebie lepszego” na realne postrzeganie siebie.
Wreszcie, dzielenie się własną historią z innymi - czy to poprzez wpis na forum fanów, czy rozmowę w grupie wsparcia inspirowanej popkulturą - również wzmacnia rezyliencję. Kiedy opowiadamy komuś, jak pokonaliśmy trudność (albo nawet jak jeszcze się z nią zmagamy, ale szukamy rozwiązania), utwierdzamy siebie w roli bohatera, nie ofiary. Społeczność, która wysłuchuje naszej narracji i okazuje zrozumienie, pomaga nam zobaczyć sens w tym, co przeżyliśmy. Jak ujął to dziennikarz Sadie Dingfelder: „Nie tylko my opowiadamy historie - to historie opowiadają nas. Kształtują nasze myśli, wspomnienia, a nawet zmieniają to, jak żyjemy”. Dlatego otaczając się budującymi narracjami z gier i popkultury oraz świadomie kształtując własną opowieść o życiu, tworzymy fundament pod większą odporność psychiczną.
Przyglądając się mechanizmom obecnym w grach wideo i kulturze popularnej, wyraźnie widać, że nie są to tylko „głupie zabawy” czy eskapistyczne rozrywki. Wprost przeciwnie - niosą ze sobą konkretne psychologiczne korzyści, które w praktyce dnia codziennego mogą wspierać naszą odporność. Oczywiście, samo granie czy oglądanie filmów nie zastąpi terapii, czy realnych doświadczeń życiowych. Jednak świadomość tych mechanizmów pozwala lepiej i mądrzej korzystać z mediów:
Traktuj porażki jako lekcje: Następnym razem, gdy spotka Cię niepowodzenie, przypomnij sobie, jak w grze po przegranej próbie analizujesz błędy i podejmujesz kolejną. Spróbuj zastosować tę samą wytrwałość w rzeczywistości. Pamiętaj, że każda trudność to część Twojej historii, a nie jej koniec.
Buduj poczucie sprawczości: Celebruj swoje „osiągnięcia level-up” w realnym życiu tak, jak cieszysz się z awansu postaci w grze. Uznaj swoje małe sukcesy i progres. Czując, że masz wpływ na bieg wydarzeń (choćby poprzez drobne decyzje), wzmacniasz w sobie przekonanie „dam radę”.
Ćwicz samoregulację: Gdy czujesz narastającą frustrację lub stres, przypomnij sobie strategie z mediów - np. bohatera, który bierze oddech, by się uspokoić, albo własne doświadczenie z gry, gdy musiałeś zachować zimną krew. Techniki uspokajania się, jak przerwa (ang. pause - przycisk dobrze znany graczom), odwrócenie uwagi czy reinterpretacja sytuacji, są naprawdę skuteczne.
Sięgaj po wsparcie innych: Nie bój się dołączać do społeczności - czy to grupy fanów ulubionego serialu, czy klanu graczy online, czy lokalnego klubu zainteresowań. Posiadanie ludzi, z którymi dzielisz pasję, daje oparcie w trudnych chwilach. A czasem rozmowa z internetowym znajomym może być łatwiejsza niż z kimś twarzą w twarz - ważne, by w ogóle rozmawiać, nie izolować się z problemami.
Pisz swoją historię: Dosłownie lub w przenośni. Możesz prowadzić dziennik (choćby notując, co dobrego przyniósł każdy dzień - to pomaga utrzymać pozytywne nastawienie), albo zastanowić się, jak film lub książka, którą właśnie poznałeś, odzwierciedla Twoje doświadczenia. Świadomie kształtując narrację swojego życia w pozytywny, pełen nadziei sposób, zwiększasz swoją odporność.
Gry wideo i popkultura uczą nas radzenia sobie, nawet jeśli nie zawsze zdajemy sobie z tego sprawę. Dostarczają przykładów, metafor i treningu mentalnego, który przekłada się na nasze reakcje w prawdziwym świecie. Ważne, by korzystać z nich świadomie i wybierać te treści, które nas wzmacniają, a nie osłabiają. W praktyce oznacza to, że warto włączać pozytywne elementy grania i popkultury do arsenału swoich strategii radzenia sobie. Może to być wieczorny relaks przy ulubionej grze logicznej, by oczyścić umysł po ciężkim dniu, albo motywujący utwór z filmu, który dodaje Ci energii o poranku. Może wspólne oglądanie serialu ze znajomymi, by poczuć więź i mieć temat do rozmów, albo rozważenie: „co zrobiłaby na moim miejscu ulubiona postać?” w chwili zwątpienia, by znaleźć w sobie odwagę.
Oczywiście, potrzebna jest równowaga. Rezyliencja rośnie najbardziej poprzez realne działanie i kontakt z ludźmi, ale jeśli dodatkowo czerpiemy naukę i inspirację z gier oraz opowieści, mamy dodatkowe wsparcie. W dobie, gdy połowa populacji Europy identyfikuje się jako gracze, a wielu z nas codziennie obcuje z popkulturą, wykorzystajmy ten potencjał dla naszego zdrowia psychicznego. Jak bohater w grze, rozwijajmy „punkty doświadczenia” w odporności, korzystając z power-upów, jakie daje nam świat wirtualny i fikcyjny, by w świecie realnym lepiej sobie radzić, wzrastać i nie dać się pokonać przeciwnościom.
Adler, J. M., et al. (2019). Stress resilience: Narrative identity may buffer the longitudinal effects of chronic stress on mental health. Frontiers in Psychology, 10, 1985. DOI: 10.3389/fpsyg.2019.01985.
Aalto University. (2025, 22 kwietnia). Well-known role-playing video game helps players cope with mental health challenges.
Dingfelder, S. (2024). Do I Know You?: A Faceblind Reporter’s Journey into the Science of Sight, Memory, and Imagination. Little, Brown Spark.
Granic, I., Lobel, A., & Engels, R. C. (2014). The benefits of playing video games. American Psychologist, 69(1), 66–78. DOI: 10.1037/a0034857.
Hefkaluk, N., Linehan, C., & Trace, A. (2024). Fail, fail again, fail better: How players who enjoy challenging games persist after failure in “Celeste”. International Journal of Human-Computer Studies, 183, 103199.
Holmes, E. A., Iyadurai, L., et al. (2017). Preventing intrusive memories after trauma via a brief intervention involving Tetris gameplay in the emergency department: A proof-of-concept randomized controlled trial. Molecular Psychiatry, 22(4), 600–604.
Rutledge, P. B. (2012, 25 sierpnia). Video Games, Problem-Solving and Self-Efficacy Part 1. Psychology Today.
Thompson, J. (2023, 21 grudnia). Narratives and Resilience. Psychology Today.
United Nations Regional Information Centre (UNRIC). (2025, 10 października). Video Games and Mental Health: A Surprising Ally.
University of Calgary Faculty of Nursing. (2025, 18 stycznia). How comic book heroes and villains could help cope with childhood trauma. PLOS ONE, 18(1): e028XXXX (badanie zastosowania kwestionariusza ACE do postaci fikcyjnych Marvel/DC).
Yee, N., & Bailenson, J. (2007). The Proteus effect: The effect of transformed self-representation on behavior. Human Communication Research, 33(3), 271–290.
Komentarze (0)