Wróć do strony głównej bloga
Przygotowując się na narodziny dziecka, kompletujemy wszystkie niezbędne przedmioty - ubranka, wózek, kosmetyki. Rzadziej myślimy o tym, jak przygotować się psychicznie. A to właśnie ten obszar bywa najbardziej wymagający. Okres okołoporodowy to czas intensywnych zmian: w ciele, emocjach, relacjach i sposobie myślenia o sobie. Obok radości może pojawić się lęk, napięcie, niepewność czy poczucie utraty kontroli. To naturalne doświadczenia, choć często zaskakujące i trudne do pomieszczenia.
“Psychologiczna wyprawka” ma pomóc w przygotowaniu się na momenty trudne i zaskakujące. Ma zachęcić do zastanowienia się zawczasu nad możliwymi trudnościami i potrzebami oraz zachęcić do rozmowy na ich temat z najbliższymi. A jeśli Ciebie spotkają - pomaga wiedzieć, co robić dalej.
Umiejętność brania pomocy
Pierwsze tygodnie są trudne - pojawia się nowy członek rodziny, zmienia się rutyna, zaczyna się proces laktacji. Większość czasu matka spędza na opiece nad maleństwem: planowaniu karmień, drzemek, bliskości i pielęgnacji. Jednocześnie funkcjonuje przekonanie, że “prawdziwa matka” powinna radzić sobie zarówno z domem, jak i dzieckiem.
Tymczasem rzeczywistość wygląda inaczej. W większości przypadków niemożliwe jest utrzymanie dotychczasowego poziomu dbania o dom przy jednoczesnej opiece nad dzieckiem. Odbija się to kosztem matki, prowadząc do wyczerpania, zmęczenia, frustracji i irytacji. W efekcie brakuje sił na bycie przy dziecku. Branie pomocy może być trudne, bo wiąże się z zależnością. Może budzić opór, szczególnie jeśli wcześniej byłaś samowystarczalna. Jednak, aby móc skupić się na macierzyństwie, warto pozwolić sobie na wsparcie.
Jak to zrobić?
Często w stanie wyczerpania nie masz siły wymyślić, o co poprosić. Dlatego pomoc trzeba ustawić zanim będzie potrzebna:
Jeszcze w ciąży zrób listę 5–7 osób, porozmawiaj z nimi i przypisz każdej konkretne zadanie: siostra - zakupy w piątki; dziadek - godzina spaceru z dzieckiem raz w tygodniu. Konkretne zadanie z konkretną osobą i częstotliwością.
Przygotuj gotowe formułki: „Cześć, potrzebuję jednej rzeczy w tym tygodniu - czy możesz wpaść we wtorek z obiadem? Możesz zostawić pod drzwiami." Takie SMS-y wysyła się w trzy sekundy, nawet kiedy nie masz siły myśleć.
Nie pytaj „czy mogłabyś pomóc", ponieważ większość bliskich odpowiada wtedy mglisto. Pytaj: „Czy możesz zrobić X w czwartek?" - pytanie zamknięte ma dwa razy większą szansę na konkretną odpowiedź.
Karmienie zajmuje średnio 6–8 godzin na dobę w pierwszych tygodniach. Wszystko pozostałe może być odciążone. Nie musisz wszystkiego robić sama.
Pamiętaj o sobie
Twoje zdrowie fizyczne oraz psychiczne jest równie ważne, co zdrowie dziecka. Dlatego nie pomijaj siebie, gdy potrzebujesz wizyty u lekarza, fizjoterapeuty, dentysty czy fryzjera i kosmetyczki.
Czasem dbanie o siebie oznacza bardzo małe rzeczy: ciepły posiłek, prysznic, chwilę ciszy czy rozmowę z kimś bliskim. Ważne jest również zauważanie swoich emocji - od radości i ekscytacji po zmęczenie, złość i bezradność. Matki mają tendencję do stawiania dziecka i wszystkiego, co z nim związane, na pierwszym miejscu. To zrozumiałe - w końcu uczysz się wszystkiego od nowa, a sytuacja wymaga zaangażowania i dużej uważności. Jednak, aby móc odpowiadać na potrzeby dziecka, najpierw trzeba zadbać o swoje.
Delegowanie zadań
Po narodzinach dziecka codzienność zmienia się diametralnie. Próba utrzymania dotychczasowej kontroli nad wszystkim często prowadzi do frustracji i wyczerpania.
Warto jeszcze przed porodem porozmawiać z partnerem o podziale obowiązków i ustaleniu realnych możliwości każdej ze stron. Może się okazać, że potrzebna będzie pomoc z zewnątrz - ze strony rodziny, przyjaciół a czasem także niani.
Jasność w tym obszarze zmniejsza napięcie i ogranicza nieporozumienia. Delegowanie oznacza również zaufanie, że ktoś inny może wykonać dane zadanie równie dobrze, nawet jeśli zrobi to inaczej niż Ty.
Jak to zrobić?
Konkretne rozmowy warto odbyć jeszcze przed porodem:
„Kto wstaje w nocy i kiedy?" Jeśli karmisz piersią, partner nie nakarmi, ale może odebrać dziecko po karmieniu, zmienić pieluchę, położyć. To Ci daje dodatkowe 15–20 minut snu przy każdym karmieniu.
„Jak dzielimy noce w weekend?" Rozważ model: jedna noc w tygodniu partner śpi z dzieckiem sam, a Ty śpisz w innym pokoju (jeśli karmisz butelką lub odciągasz mleko).
„Co ja biorę, co Ty bierzesz?" Spisz listę: karmienie, kąpiel, usypianie, pieluchy, wizyty lekarskie, zakupy, pranie, gotowanie.
Kontenerowanie dziecka
Noworodek doświadcza życia bezpośrednio i intensywnie. Może sprawiać wrażenie, że większość czasu przeżywa frustrację związaną z potrzebami swojego ciała - głodem, dyskomfortem czy zmęczeniem. Na tym etapie dziecko nie potrafi samodzielnie regulować swoich stanów. Potrzebuje do tego rodzica. Rolą opiekuna jest tak zwane kontenerowanie, czyli przyjmowanie stanów dziecka i pomaganie mu w ich wyciszeniu.
Często najważniejsze jest bycie obok: spokojny głos, utulenie, głaskanie, obecność. Nie oznacza to, że dziecko od razu się uspokoi. Jednak przez doświadczenie, że ktoś jest przy nim i wytrzymuje jego emocje, stopniowo uczy się regulacji.
Początkowo takie wyciszanie dziecka może być trudne i wywoływać frustrację, a nawet złość. Nie chodzi jednak o to, by nic nie czuć jako rodzic, ale by w większości sytuacji być dostępnym emocjonalnie. Czyli po prostu być i myśleć o dziecku, zastanawiać się, co mu dolega i jak pomóc. To właśnie w ten sposób buduje się poczucie bezpieczeństwa dziecka.
Co robić, kiedy zauważasz trudność?
Kiedy czujesz, że sama jesteś „na skraju" podczas płaczu dziecka - połóż je bezpiecznie w łóżeczku i wyjdź na 2 minuty do innego pokoju. Oddech 4-6 (wdech 4 sekundy, wydech 6 sekund) przez 2 minuty. Dziecko jest bezpieczne.
Jeżeli masz obok partnera_rkę - przekaż dziecko.
Pytanie do siebie kilka razy dziennie: „Czy ja teraz jestem uregulowana na tyle, żeby być spokojnym punktem dla dziecka?" Jeśli nie, to znaczy, że potrzebujesz własnego kontenera: jedzenia, wody, 10 minut ciszy.
Stan szaleństwa
Pierwsze tygodnie po porodzie - mniej więcej czas połogu - wiele kobiet opisuje jako stan szaleństwa. Można mieć poczucie oderwania od rzeczywistości. To czas intensywnych zmian fizycznych, hormonalnych i psychicznych. Brak snu, ciągła czujność, odpowiedzialność oraz koncentracja wyłącznie na dziecku prowadzą do poczucia chaosu i dezorientacji. Myśli krążą wokół kalkulacji pór karmienia, drzemek, ilości mokrych pieluch…
To moment, w którym trudno złapać oddech i dystans, choć często słyszy się, że trzeba się uspokoić. To doświadczenie bywa przerażające. Warto jednak wiedzieć, że jest ono w dużej mierze naturalne i związane z adaptacją do nowej sytuacji. Pomaga nadanie temu znaczenia - zobaczenie, że to etap, który minie.
A teraz ważne rozróżnienie:
Baby blues pojawia się u 70–80% matek. Zaczyna się w 3.–5. dobie po porodzie, trwa do 2 tygodni. Mija samoistnie i nie wymaga leczenia. Jeśli jednak zauważasz te sygnały:
Objawy utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie lub pojawiają się po 4 tygodniach od porodu (depresja poporodowa może zacząć się nawet po 3–4 miesiącach).
Brak przyjemności z kontaktu z dzieckiem utrzymujący się tygodniami, poczucie pustki wobec niego.
Trudność z jedzeniem lub spaniem mimo że dziecko śpi.
Myśli natrętne dotyczące krzywdy dziecka lub siebie. Uwaga: same myśli natrętne (bez zamiaru) są częste i nie oznaczają, że jesteś niebezpieczna!
Do kogo wtedy pójść? Psycholog lub psychoterapeuta specjalizujący się w okresie okołoporodowym, psychiatra (wiele leków jest zgodnych z karmieniem piersią).
Lęk goni lęk
Okres okołoporodowy sprzyja nasileniu lęku. Już w ciąży pojawia się wiele badań i uważne obserwowanie ciała. Po porodzie dochodzi nowa odpowiedzialność, brak doświadczenia i zmęczenie. W takich warunkach umysł łatwo tworzy katastroficzne scenariusze. Możesz sprawdzać, czy dziecko oddycha, martwić się o jego rozwój lub analizować każdy sygnał z jego strony.
Lęk ma tendencję do samonapędzania się - im bardziej próbujemy go kontrolować lub wyeliminować, tym bardziej się nasila. Pomocne jest zauważenie tego mechanizmu i przyjęcie, że pewien poziom lęku jest naturalny. Kluczowe nie jest jego całkowite usunięcie, ale zdolność do bycia z nim bez utraty kontaktu z rzeczywistością.
Jak możesz sobie pomóc?
Reguła 3 pytań przed sprawdzeniem przemyśleń, np. w Google. Zanim sprawdzisz czy zachowanie\objaw u dziecka to katastrofa, zadaj sobie pytania:
1. Czy pojawił się nowy, obiektywny sygnał, czy to tylko moja myśl\interpretacja?
2. Kiedy ostatnio sprawdzałam sygnały w internecie?
3. Co mi to dało ostatnim razem?
Odłóż Google na 48 godzin. Jeśli niepokoi Cię konkretny objaw, zadzwoń do pediatry, sam internet w okresie okołoporodowym napędza lęk szybciej niż go ukoi.
Nazwij lęk: „To jest lęk, nie rzeczywistość. Mój mózg jest w trybie napięcia i łatwo o silne reakcje".
Nie będzie idealnie
Wiele kobiet wchodzi w macierzyństwo z określonym wyobrażeniem tego, jak będzie wyglądać. Spokojne dziecko, uporządkowany dzień, poczucie spełnienia. Rzeczywistość często okazuje się inna - pojawia się chaos, zmęczenie i momenty zwątpienia. Nawet jeśli próbujemy się na to przygotować, wiele sytuacji nas zaskakuje.
Zgoda na niedoskonałość jest jednym z najważniejszych zasobów psychicznych w tym czasie. Oznacza rezygnację z dążenia do ideału na rzecz bycia “wystarczająco dobrą matką”, jak pisał Donald Winnicott. To oznacza tyle, by mieć siłę być przy dziecku.
Rodzicielstwo to przestrzeń, w której można popełniać błędy, uczyć się i reagować adekwatnie, a nie perfekcyjnie. Paradoksalnie to właśnie odejście od ideału pozwala na większy spokój i autentyczność w relacji z dzieckiem. Macierzyństwo nie musi być perfekcyjne, żeby było dobre.
Partner_ka niezastąpionym oparciem
Relacja partnerska w okresie okołoporodowym ulega zmianie. Pojawia się nowe centrum uwagi, jakim jest dziecko, a jednocześnie rośnie zmęczenie i napięcie. Może to prowadzić do nieporozumień, poczucia osamotnienia czy frustracji. Dlatego tak ważne jest, aby partner_ka stał_a się realnym oparciem.
Wymaga to komunikacji - jasnego mówienia o swoich potrzebach, granicach i trudnościach. Warto jeszcze przed porodem porozmawiać o oczekiwaniach i wyobrażeniach dotyczących tego czasu. Partner_ka nie zawsze domyśli się, czego potrzebujesz, ale może to dać, jeśli zostanie to nazwane.
Bliskość po porodzie
Po porodzie zmienia się wiele w obszarze bliskości. Ciało potrzebuje czasu na regenerację, pojawia się zmęczenie, a uwaga skupiona jest głównie na dziecku.
To naturalne, że potrzeby seksualne i emocjonalne mogą się zmienić lub zejść na dalszy plan. Ważne jest, by nie interpretować tego automatycznie jako problemu w relacji.
Bliskość może przyjmować inne formy: rozmowę, wspólne bycie, wsparcie w codzienności. Powrót do intymności wymaga czasu i zgody na własne tempo. Kluczowa jest tu komunikacja i wzajemne zrozumienie.
Presja w tym obszarze tylko zwiększa napięcie. Warto dbać o bliskość w prostych gestach: całusy, przytulenie, głaskanie. Słowa wdzięczności również będą w tym trudnym czasie potrzebne. W związku warto o bliskości, sposobach na nią i oczekiwaniach porozmawiać wcześniej, zanim pojawi się dziecko na świecie.
W trakcie porodu tylko jedna myśl!
Poród to doświadczenie intensywne - zarówno fizycznie, jak i emocjonalnie. W jego trakcie zdolność do logicznego myślenia i analizowania jest ograniczona. Dlatego pomocne może być przygotowanie jednej prostej myśli, która będzie pełnić funkcję kotwicy. Może to być zdanie dające poczucie bezpieczeństwa lub sprawczości.
Przykłady: „Każdy skurcz to jeden krok do malucha". „Moje ciało wie, co robi". Warto tę myśl zapisać na karteczce i dać partnerowi, żeby przypominał Ci ją, kiedy sama jej zapomnisz.
Pomocne bywa także wsparcie osoby towarzyszącej, która może przypominać: “za chwilę zobaczysz swoje dziecko i będziesz mogła je przytulić”. Powtarzanie takie myśli pomaga utrzymać kontakt ze sobą w momentach największego napięcia. Gdy wiele rzeczy jest poza naszą kontrolą, wewnętrzna stabilność ma ogromne znaczenie.
Macierzyństwo to proces stopniowego uczenia się siebie, dziecka i nowej rzeczywistości. Nie wszystko da się przewidzieć ani kontrolować, ale wiele można sobie ułatwić, dając sobie prawo do niedoskonałości, wsparcia i odpoczynku.
Komentarze (0)