📲 Pobierz aplikację i zadbaj o siebie na własnych zasadach
Zachowania dziecka, które zazwyczaj nie wskazują na spektrum autyzmu. Jak odróżnić typowe etapy rozwoju od potencjalnych symptomów?
Czy zastanawiasz się, czy zachowanie Twojego dziecka może wskazywać na spektrum autyzmu? To naturalne pytanie wielu rodziców obserwujących rozwój swojego dziecka. Kluczowe jest zrozumienie, że nie każde nietypowe zachowanie oznacza spektrum autyzmu.
Istnieją konkretne zachowania i umiejętności, które - gdy są obecne - zazwyczaj wykluczają spektrum. Według kryteriów diagnostycznych DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th Edition), spektrum autyzmu charakteryzuje się przede wszystkim deficytami w komunikacji społecznej oraz ograniczonymi, powtarzalnymi wzorcami zachowań. Jeśli dziecko wykazuje prawidłowy rozwój w tych obszarach, prawdopodobieństwo spektrum autyzmu jest niewielkie.
W tym artykule omówimy konkretne zachowania i umiejętności, które wskazują na prawidłowy rozwój neurotypowy. Dowiesz się, kiedy niepokój jest niepotrzebny, a kiedy warto skonsultować się ze specjalistą.
Badania naukowe i praktyka kliniczna wskazują na kilka obszarów, których prawidłowy rozwój zazwyczaj wyklucza autyzm:
Komunikacja społeczna i interakcje:
Dziecko spontanicznie nawiązuje kontakt wzrokowy i go utrzymuje
Reaguje na swoje imię konsekwentnie
Dzieli się emocjami i doświadczeniami z innymi (pokazuje zabawki, wskazuje ciekawe rzeczy)
Inicjuje interakcje społeczne z rówieśnikami i dorosłymi
Rozumie i używa komunikacji niewerbalnej (gesty, mimika, ton głosu)
Rozwój emocjonalny:
Wykazuje empatię adekwatną do wieku (pociesza, gdy ktoś płacze)
Szuka bliskości i pocieszenia u opiekunów w trudnych sytuacjach
Okazuje radość w kontakcie z bliskimi osobami
Rozpoznaje i reaguje na emocje innych ludzi
Zabawa i wyobraźnia:
Angażuje się w zabawę symboliczną i udawanie (np. zabawa w "dom", udawanie różnych ról)
Naśladuje zachowania innych osób
Potrafi bawić się z rówieśnikami, dzieląc się zabawkami i przestrzenią
Rozwój każdego dziecka przebiega w indywidualnym tempie. Pewne zachowania, które mogą wydawać się nietypowe, często mieszczą się w granicach normy.
Dziecko, które wykazuje autentyczne zainteresowanie interakcjami społecznymi, zazwyczaj nie spełnia kryteriów diagnostycznych spektrum autyzmu. Inicjuje zabawy z rówieśnikami. Potrafi adekwatnie reagować na emocje innych osób. Jego komunikacja, choćby w ograniczonym zakresie, jest ukierunkowana na budowanie relacji.
Nieśmiałość to nie spektrum autyzmu. Według badań opublikowanych w Journal of Child Psychology and Psychiatry, należy odróżnić nieśmiałość od braku motywacji do interakcji społecznych. Dziecko nieśmiałe chce nawiązywać kontakty, ale potrzebuje więcej czasu i wsparcia. Dziecko w spektrum często nie wykazuje zainteresowania interakcjami społecznymi lub nie rozumie ich zasad.
Dziecko, które w pewnych sytuacjach wycofuje się, ale w innych aktywnie uczestniczy w życiu grupy, prawdopodobnie potrzebuje wsparcia w rozwijaniu umiejętności społecznych. Nie jest to wskazanie do diagnozy w kierunku spektrum autyzmu - chociaż, jeśli dziecko w spektrum doznało trudności w obszarze relacji, może stać się nieśmiałe.
Jeśli dziecko spontanicznie przytula rodziców, są to silne przesłanki prawidłowego rozwoju. Szuka ich wzroku w trudnych sytuacjach. Dzieli się swoimi radościami i smutkami.
Nawet jeśli ma trudności z werbalizacją uczuć, ale okazuje je niewerbalnie, nie powinno to budzić nadmiernego niepokoju. Mimika, gesty, postawa ciała - to wszystko są formy komunikacji emocjonalnej.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy dziecko unika kontaktu fizycznego. Nie reaguje na próby pocieszenia. Jego ekspresja emocjonalna jest uboga lub nieadekwatna do sytuacji. Wtedy warto skonsultować się ze specjalistą.
Zabawa symboliczna jako wskaźnik. Badania z Autism Research wskazują, że zdolność do zabawy symbolicznej i naśladowania ról jest istotnym wskaźnikiem rozwoju neurotypowego. Dzieci ze spektrum autyzmu często mają trudności z tego typu zabawą lub nie angażują się w nią spontanicznie.
Opóźnienia w rozwoju mowy są częstym powodem niepokoju rodziców. Jednak nie zawsze oznaczają spektrum autyzmu.
Dziecko, które późno zaczyna mówić, ale aktywnie komunikuje się w inny sposób, prawdopodobnie po prostu potrzebuje wsparcia logopedycznego. Używa gestów, mimiki, wskazuje palcem. Rozumie polecenia. Reaguje na swoje imię. Próbuje nawiązywać kontakt wzrokowy.
Według wytycznych American Speech-Language-Hearing Association (ASHA), kluczowe jest odróżnienie opóźnienia mowy od jakościowych zaburzeń komunikacji charakterystycznych dla spektrum autyzmu.
Opóźnienie mowy:
Dziecko rozumie więcej, niż potrafi powiedzieć
Komunikuje się aktywnie w sposób niewerbalny
Próbuje nawiązywać kontakt i dzielić się doświadczeniami
Rozwój komunikacji, choć wolniejszy, postępuje
Zaburzenia komunikacji w spektrum autyzmu:
Echolalia - powtarzanie usłyszanych fraz bez zrozumienia znaczenia
Trudności z rozumieniem abstrakcyjnych pojęć, metafor, żartów
Komunikacja instrumentalna - służy tylko zaspokajaniu potrzeb
Brak motywacji do dzielenia się myślami i uczuciami
Jeśli dziecko spontanicznie używa mowy do komentowania otaczającego świata, jest to dobry znak. Zadaje pytania. Opowiada o swoich przeżyciach. Nawet jeśli robi to niegramatycznie lub z trudnościami artykulacyjnymi.
Dziecko, które potrafi prowadzić dialog, choćby w ograniczonym zakresie, zazwyczaj nie wykazuje cech autystycznych. Rozumie zasady konwersacji. Czeka na swoją kolej. Odpowiada na pytania. To wszystko wskazuje na prawidłowy rozwój komunikacyjny.
Kiedy niepokój jest uzasadniony? Według kryteriów DSM-5, niepokój powinny budzić sytuacje, gdy dziecko unika komunikacji werbalnej. Preferuje prowadzenie za rękę zamiast wskazywania lub proszenia. Jego mowa jest stereotypowa, powtarzalna i nie służy wymianie myśli.
Ograniczone i powtarzalne wzorce zachowań są jednym z kryteriów diagnostycznych spektrum autyzmu według DSM-5. Jednak nie każde nietypowe zachowanie oznacza spektrum.
Dziecko, które ma silne zainteresowania, ale potrafi o nich rozmawiać z innymi, prawdopodobnie po prostu jest bardzo zaangażowane w daną dziedzinę. Dzieli się swoją pasją. Jego zainteresowania nie dominują nad innymi aspektami życia.
Prawidłowe intensywne zainteresowania:
Dziecko potrafi przerwać aktywność na prośbę
Angażuje się również w inne formy zabawy
Dzieli się swoją pasją z innymi
Zainteresowania zmieniają się w czasie
Obsesyjne zainteresowania w spektrum autyzmu:
Pochłaniają całą uwagę dziecka
Uniemożliwiają funkcjonowanie w innych obszarach
Dziecko nie potrafi mówić o niczym innym
Próby zmiany tematu wywołują silną frustrację
Badania opublikowane w Journal of Autism and Developmental Disorders pokazują, że powtarzalne zachowania mogą być sposobem na radzenie sobie ze stresem lub nudą. Nie zawsze oznaczają spektrum autyzmu.
Kręcenie się w kółko, machanie rękami - jeśli dziecko potrafi kontrolować te zachowania, nie powinno to budzić nadmiernego niepokoju. Występują tylko w określonych sytuacjach. Ich intensywność nie zakłóca funkcjonowania.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy dziecko nie potrafi powstrzymać się od powtarzalnych zachowań. Wykonuje je kompulsywnie. Próby przerwania wywołują silną frustrację i niepokój. Wtedy warto skonsultować się ze specjalistą.
Dziecko, które wykazuje elastyczność w zabawie, zazwyczaj nie jest w spektrum autyzmu. Potrafi bawić się różnymi zabawkami. Wymyśla nowe scenariusze. Nie powtarza tylko tych samych czynności w kółko.
Według badań z Child Development, zdolność do elastycznego myślenia i zabawy jest jednym z najsilniejszych wskaźników rozwoju neurotypowego. Dzieci w spektrum często preferują sztywne schematy i mają spore trudności z adaptacją do zmian (np. planów, codziennych przywyczajeń)
Centra Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) oraz Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opracowały szczegółowe wskaźniki rozwoju dziecka. Osiąganie tych kamieni milowych w odpowiednim czasie zazwyczaj wyklucza spektrum autyzmu.
12 miesięcy:
Reaguje na swoje imię
Macha "pa pa"
Wskazuje palcem rzeczy, które chce pokazać
Naśladuje proste czynności
18 miesięcy:
Pokazuje zainteresowanie innymi dziećmi
Przynosi rzeczy, aby pokazać rodzicom
Naśladuje czynności domowe
Mówi kilka słów
24 miesiące:
Angażuje się w zabawę symboliczną
Naśladuje zachowania dorosłych i dzieci
Wykazuje empatię
Mówi proste zdania
36 miesięcy:
Bawi się z rówieśnikami
Rozumie pojęcie "moje" i "twoje"
Wyraża szeroką gamę emocji
Prowadzi proste rozmowy
Jeśli Twoje dziecko osiąga te kamienie milowe, prawdopodobieństwo spektrum autyzmu jest niewielkie. Pamiętaj jednak, że każde dziecko rozwija się we własnym tempie.
Nawet jeśli dziecko wykazuje wiele zachowań wykluczających spektrum autyzmu, czasem warto zasięgnąć porady eksperta. Nie ze względu na diagnozę spektrum autyzmu, ale dla wsparcia rozwoju w konkretnych obszarach.
Skonsultuj się z psychologiem dziecięcym, gdy:
Masz wątpliwości dotyczące rozwoju społecznego lub emocjonalnego
Dziecko ma trudności w nawiązywaniu relacji z rówieśnikami
Obserwujesz regres w rozwoju (utratę wcześniej nabytych umiejętności)
Instynkt rodzicielski podpowiada Ci, że coś jest nie tak
Skonsultuj się z logopedą, gdy:
Dziecko ma opóźnienia w rozwoju mowy
Trudności z artykulacją utrudniają komunikację
Chcesz wspierać rozwój językowy dziecka
Skonsultuj się z neurologopedą, gdy:
Obserwujesz nietypowe zachowania motoryczne
Dziecko ma trudności z koordynacją ruchową
Występują problemy z przetwarzaniem sensorycznym
Wczesna interwencja, nawet jeśli nie dotyczy spektrum autyzmu, może znacząco wspomóc rozwój dziecka w różnych obszarach.
Prawidłowy rozwój w zakresie komunikacji społecznej, empatii i elastyczności poznawczej zazwyczaj wyklucza spektrum autyzmu. Dziecko, które spontanicznie nawiązuje kontakt wzrokowy, dzieli się emocjami, angażuje się w zabawę symboliczną i wykazuje zainteresowanie innymi ludźmi, prawdopodobnie nie ma spektrum autyzmu.
Pamiętaj, że każde dziecko jest inne. Rozwój przebiega w indywidualnym tempie. Niektóre dzieci potrzebują więcej czasu na rozwinięcie określonych umiejętności. Nie oznacza to automatycznie spektrum.
Jeśli masz wątpliwości, zawsze warto skonsultować się ze specjalistą. Psycholog dziecięcy, psychiatra dziecięcy lub neurologopeda mogą przeprowadzić kompleksową ocenę rozwoju. Diagnoza spektrum autyzmu wymaga szczegółowej analizy przez zespół specjalistów i nie może opierać się tylko na obserwacji pojedynczych zachowań.
Zaufaj swojej intuicji rodzicielskiej. Jeśli czujesz, że coś wymaga uwagi, zasięgnij porady. Jednocześnie pamiętaj, że wiele zachowań, które mogą wydawać się nietypowe, jest całkowicie normalna w rozwoju dziecka.
Przedstawiamy starannie dobraną grupę doświadczonych specjalistów, którzy specjalizują się w terapii osób ze spektrum autyzmu. Nasi eksperci stosują sprawdzone i skuteczne metody terapeutyczne, dostosowane do indywidualnych potrzeb każdego pacjenta z ASD (Autism Spectrum Disorder).
Zrozumienie to pierwszy krok do poprawy. Przeczytaj inne, powiązane, merytoryczne artykuły które przygotowaliśmy dla Was wspólnie z naszymi Specjalistami_tkami.
Najtrudniejsze to zacząć szukać. Gratulujemy! Sprawdź naszego Bloga, a także Forum Psychologiczne! Znajdziesz tam merytoryczne artykuły, odpowiedzi Specjalistów_ek, praktyczne przykłady i wskazówki oraz wiele inspiracji.
Witam, mam syna Kubę, 15-letniego. Kubuś zawsze był cichy, milczący, trzymał się z boku. Ma Aspergera (chyba to lekki autyzm???). Na spotkaniach rodzinnych jest milczący, póki konkretnie ktoś o coś go nie zagada, nie zapyta. Taki za murem aspołeczny, zdystansowany, chłodny, ale zarazem jak już to sympatyczny. Małomówny. Nie ma kolegów i martwię się o niego. Nie umie nawiązywać bliższych relacji, jedynie pobieżnie powierzchowne, takie jednorazowe. Boję się, że będzie samotny i nawet przez rodzinę opuszczony w przyszłości. Jak sprawić, aby stał się towarzyski, umiał być tak czynnie aktywny na spotkaniach. Większość czasu spędza u siebie w pokoju, a ludzie mu nie są specjalnie potrzebni do szczęścia. Jestem zdołowana widząc, że tak żyje. Toż to uosobienie nieszczęścia, choć nie jest jako taki depresyjny, zdołowany, bo cieszą go wycieczki po lesie, po jurze skałkach, dopomina się kiedy znowu, w domu jest uśmiechnięty i spokojny, ale jego ekspresja zawsze jest raczej taka skromna. Uwielbia łamigłówki, ciekawostki popularnonaukowe i czarne dziury. Ale jak mówi lubi ludzi, ale jakoś nie bardzo umie z nimi być i też nie ma dużych potrzeb towarzyskich, ale nie, że całkiem do zera. Jakieś tam ma. Jednak mnie to bardzo martwi. Ta jego cichość... 😭😭😭CO MAM ZROBIĆ??
Czy to możliwe, by wykryć autyzm w wieku 20 lat? Bo mam dziwne wrażenie, że mogę mieć, ale jednak nie chcę dokonywać samo - diagnozy.
Witam, piszę już trzeci raz na tym forum, jeszcze raz się przedstawię, jestem Amelia i niebawem skończę już 17 lat. Czuję się coraz bardziej bezradna z moją sytuacją, mam już nowy przepisany lek antydepresyjny ze zwiększoną dawką 30mg (nie potrafię dokładnie oszacować, ale już je biorę 3 tygodnie i narazie zerowa poprawa, a nawet się czuje gorzej czasami, ale dla pewności poczekam jakiś czas, bo wiem jak różnie z lekami jest). Moja pani psycholog czeka na moją diagnozę, ponieważ mówi, że to jeden z ważnych elementów, aby było wiadomo jak ze mną pracować. Na ostatniej wizycie u psychiatry zadawano mi różne pytania w zakresie moich interakcji społecznych i jak wspomniała pani psychiatra "zastanawiałam się nad Amelią" po czym dała karteczkę z przepisanym lekiem i dawką i oznajmiła, że być może mogę mieć zespół aspergera i kazała mi oraz moim rodzicom poczytać o tym. Gdy to usłyszałam bardzo się zaskoczyłam i nieco przeraziłam, myślałam, że to lęk społeczny. Moi rodzice w celu dokładnego potwierdzenia chcą mnie umówić do drugiego psychiatry, którego będę mieć już w maju i tam będzie rozmowa i wiadomo, będzie to raczej czasochłonny proces, czy to jest zespół aspergera i czy tak samo jak moja pani psycholog mówi, czy te moje epizody wynikają z dwubiegunówk,i bo cały czas skarżę się i także mój tata, jak to nie raz jestem gadatliwa, bardziej żywa, a potem leżę w łóżku i nie ma ze mną kontaktu i później znowu. Też ciągle się skarżę na pojawiające się głosy w mojej głowie (często są w moim epizodzie depresyjnym) jeden głos mnie krytykuje, poniża, drugi głos tak samo i mówi, że chciałaby się mnie pozbyć, aby mogła kontrolować moje ciało i odebrać mi świadomość, trzeci głos jest dziwny i nietypowy i nie potrafię go opisać a czwarty głos jest wspierający. Dla mnie wszystko to jest przemęczające i obawiam się, że już ze sobą nie radzę.
Witam. Moje pytanie brzmi, czy jest możliwość diagnozy osoby dorosłej na Zespół Aspergera na NFZ? W internecie prawie wszystko jest skierowane dla dzieci lub ich rodziców, więc ciężko znaleźć konkretne informacje.
Wychodząc naprzeciw potrzebom osób ze spektrum autyzmu oraz ich rodzin, Specjaliści oferują bezpłatną pomoc psychologiczną lub psychoterapeutyczną. Rozumiemy, że kwestie finansowe mogą stanowić istotną barierę w sięgnięciu po wsparcie. Pierwsza, pełna konsultacja jest bezpłatna.
Kiedy warto?
Gdy zauważasz u siebie lub bliskiej osoby trudności w komunikacji społecznej i nawiązywaniu relacji z innymi.
Kiedy obserwujesz powtarzalne zachowania, silne przywiązanie do rutyny lub nietypowe reakcje na bodźce sensoryczne.
Jeśli występują trudności w rozumieniu niepisanych zasad społecznych i komunikacji niewerbalnej.
Gdy potrzebujesz wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub pomocy w organizacji życia zawodowego.
Potrzebujesz bezpłatnej pomocy?
Sprawdź dostępnych specjalistów i umów się na bezpłatną pierwszą konsultację już dziś – zrób ten ważny krok w kierunku lepszego funkcjonowania i zrozumienia spektrum autyzmu.
Zobacz, którzy specjaliści udostępniają bezpłatne konsultacje psychologiczne i łatwo umów pierwszą wizytę.
