📲 Pobierz aplikację i zadbaj o siebie na własnych zasadach
Asperger a autyzm: co oznaczają te diagnozy we współczesnej psychologii? Termin „zespół Aspergera" wciąż funkcjonuje w świadomości społecznej, mimo że współczesna psychiatria włączyła go do spektrum autyzmu (ASD). Wyjaśniamy, jak zmieniło się podejście.
Przez dekady zespół Aspergera był traktowany jako odrębna jednostka diagnostyczna, często określana mianem „łagodniejszej formy autyzmu” czy „autyzmu wysokofunkcjonującego” – terminy, które dziś uważa się za uproszczone i kontrowersyjne. Kluczowa zmiana nastąpiła w 2013 roku, kiedy Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne opublikowało piątą edycję klasyfikacji DSM-5. To wtedy zespół Aspergera formalnie „zniknął” jako samodzielna diagnoza i został włączony do szerokiej kategorii Zaburzeń ze Spektrum Autyzmu (ASD – Autism Spectrum Disorder).
Zmiana ta wynikała z obserwacji, że granice między zespołem Aspergera a spektrum autyzmu wysokofunkcjonującego są płynne i trudne do jednoznacznego wytyczenia. Zamiast szufladkowania, wprowadzono koncepcję spektrum, która lepiej oddaje różnorodność doświadczeń osób neuroatypowych. Równolegle – od stycznia 2022 roku – międzynarodowa klasyfikacja ICD-11 również przyjęła ujednoliconą kategorię „Zaburzenia ze Spektrum Autyzmu,” choć w Polsce nadal obowiązuje ICD-10 z okresem przejściowym do około 2027 roku.
Mimo zmian w klasyfikacjach medycznych wiele osób zdiagnozowanych przed 2013 rokiem nadal używa określenia „Aspie" lub „zespół Aspergera”, traktując je jako ważną część swojej tożsamości. Warto wiedzieć, że osoby w spektrum autyzmu różnie się definiują – niektóre preferują określenie „osoba z autyzmem”, inne „osoba autystyczna”, a jeszcze inne po prostu „autystka" czy „autysta”. Nie ma jednego poprawnego sposobu – to kwestia preferencji indywidualnej.
Historycznie główną różnicą diagnostyczną między zespołem Aspergera a autyzmem dziecięcym był rozwój mowy i funkcji poznawczych.
Mowa: dzieci z zespołem Aspergera zazwyczaj zaczynały mówić o czasie, a ich słownictwo bywało wręcz bogate, „dorosłe” i pedantyczne („mały profesor”). W autyzmie dziecięcym często występowało opóźnienie mowy lub jej brak.
Inteligencja: u osób z zespołem Aspergera norma intelektualna (lub inteligencja powyżej przeciętnej) była warunkiem diagnozy. W przypadku autyzmu dziecięcego mogła (choć nie musiała) współwystępować niepełnosprawność intelektualna.
Dziś, w ramach diagnozy ASD, specjaliści nie szukają różnic w nazwie, ale określają „poziom wsparcia”, jakiego potrzebuje dana osoba w codziennym funkcjonowaniu (poziom 1 – wymagający wsparcia, poziom 2 – wymagający znacznego wsparcia, poziom 3 – wymagający bardzo istotnego wsparcia). To podejście lepiej oddaje rzeczywiste potrzeby każdej osoby, niezależnie od jej zdolności intelektualnych czy umiejętności werbalnych.
Niezależnie od używanej nazwy – czy to autyzm, czy Asperger – rdzeń neuroatypowości pozostaje ten sam i dotyczy dwóch głównych obszarów:
Osoby w spektrum mogą mieć trudność z intuicyjnym rozumieniem niepisanych zasad społecznych. Często:
Nie rozumieją ironii, sarkazmu czy metafor, odbierając komunikaty dosłownie
Mają trudność z nawiązywaniem i podtrzymywaniem kontaktu wzrokowego (może to powodować dyskomfort sensoryczny lub dekoncentrację)
Wydają się być szczere do bólu, co otoczenie może błędnie interpretować jako brak wychowania
Męczą się nadmiarem interakcji społecznych (zjawisko zwane „kacem społecznym" w środowisku osób w spektrum)
To, co kiedyś wyróżniało osoby z zespołem Aspergera, to niezwykle intensywne, wąskie zainteresowania (zwane special interests lub SI w anglojęzycznej literaturze). Może to być fascynacja rozkładami jazdy, dinozaurami, ale też (u dorosłych) programowaniem, psychologią czy statystyką. Pasje te dają poczucie bezpieczeństwa i często stają się atutem zawodowym. Do tego dochodzi silna potrzeba rutyny i przewidywalności – nagła zmiana planów może wywołać silny stres lub trudności w podjęciu decyzji, określane w środowisku jako „paraliż decyzyjny".
W dyskursie publicznym, za sprawą postaci takich jak Greta Thunberg czy Elon Musk (którzy publicznie mówią o swoim spektrum), pojawia się narracja o autyzmie jako „supermocy”. Greta Thunberg, w odpowiedzi na krytykę, stwierdziła wprost: „*Mam Aspergera i to oznacza, że czasem trochę różnię się od normy. A w odpowiednich okolicznościach bycie innym jest supermocą*” (The Guardian, 2019).
Ta perspektywa jest ważna, bo pokazuje, że autyzm to nie tylko deficyt. Osoby w spektrum często posiadają unikalne zdolności:
Niezwykłą zdolność do koncentracji, zwłaszcza na tematach zainteresowania (tzw. hiperfokus)
Dostrzeganie detali niewidocznych dla innych
Logiczne, analityczne myślenie wolne od uprzedzeń społecznych
Silne poczucie sprawiedliwości i uczciwość
Jednak, jak zauważa pisarka Joanne Limburg (zdiagnozowana w dorosłości), narracja o „supermocy" nie może przesłaniać realnych trudności. Dla wielu osób spektrum oznacza codzienne zmaganie się z przebodźcowaniem, lękiem czy niezrozumieniem ze strony otoczenia. Osoba w spektrum to nie tylko geniusz z Doliny Krzemowej, to także osoby potrzebujące znacznego wsparcia w codziennym życiu – tę różnorodność odzwierciedla system poziomów wsparcia.
Wielu dorosłych, którzy w dzieciństwie byli określani mianem nieśmiałych czy małych geniuszy, dziś trafia do gabinetów psychologicznych po diagnozę. Często dzieje się to po latach zmagania się z oporną depresją lub stanami lękowymi, które w rzeczywistości były wynikiem maskowania spektrum autyzmu – czyli nieświadomego lub świadomego tłumienia swoich autentycznych zachowań, aby wpisać się w oczekiwania neurotypowego społeczeństwa.
Diagnoza w dorosłości to często moment ulgi – redefinicja własnej historii. Pozwala zrozumieć, że trudności nie wynikały z charakterologicznych wad, ale z innej budowy mózgu i sposobu przetwarzania informacji. Daje też dostęp do odpowiedniej terapii i wsparcia, która zamiast dążyć do „naprawienia” osoby, uczy, jak zarządzać swoją energią, radzić sobie ze stresem sensorycznym i dbać o własny dobrostan w neurotypowym świecie.
Przedstawiamy starannie dobraną grupę doświadczonych specjalistów, którzy specjalizują się w terapii osób ze spektrum autyzmu. Nasi eksperci stosują sprawdzone i skuteczne metody terapeutyczne, dostosowane do indywidualnych potrzeb każdego pacjenta z ASD (Autism Spectrum Disorder).
Zrozumienie to pierwszy krok do poprawy. Przeczytaj inne, powiązane, merytoryczne artykuły które przygotowaliśmy dla Was wspólnie z naszymi Specjalistami_tkami.
Najtrudniejsze to zacząć szukać. Gratulujemy! Sprawdź naszego Bloga, a także Forum Psychologiczne! Znajdziesz tam merytoryczne artykuły, odpowiedzi Specjalistów_ek, praktyczne przykłady i wskazówki oraz wiele inspiracji.
Witam, mam syna Kubę, 15-letniego. Kubuś zawsze był cichy, milczący, trzymał się z boku. Ma Aspergera (chyba to lekki autyzm???). Na spotkaniach rodzinnych jest milczący, póki konkretnie ktoś o coś go nie zagada, nie zapyta. Taki za murem aspołeczny, zdystansowany, chłodny, ale zarazem jak już to sympatyczny. Małomówny. Nie ma kolegów i martwię się o niego. Nie umie nawiązywać bliższych relacji, jedynie pobieżnie powierzchowne, takie jednorazowe. Boję się, że będzie samotny i nawet przez rodzinę opuszczony w przyszłości. Jak sprawić, aby stał się towarzyski, umiał być tak czynnie aktywny na spotkaniach. Większość czasu spędza u siebie w pokoju, a ludzie mu nie są specjalnie potrzebni do szczęścia. Jestem zdołowana widząc, że tak żyje. Toż to uosobienie nieszczęścia, choć nie jest jako taki depresyjny, zdołowany, bo cieszą go wycieczki po lesie, po jurze skałkach, dopomina się kiedy znowu, w domu jest uśmiechnięty i spokojny, ale jego ekspresja zawsze jest raczej taka skromna. Uwielbia łamigłówki, ciekawostki popularnonaukowe i czarne dziury. Ale jak mówi lubi ludzi, ale jakoś nie bardzo umie z nimi być i też nie ma dużych potrzeb towarzyskich, ale nie, że całkiem do zera. Jakieś tam ma. Jednak mnie to bardzo martwi. Ta jego cichość... 😭😭😭CO MAM ZROBIĆ??
Czy to możliwe, by wykryć autyzm w wieku 20 lat? Bo mam dziwne wrażenie, że mogę mieć, ale jednak nie chcę dokonywać samo - diagnozy.
Witam, piszę już trzeci raz na tym forum, jeszcze raz się przedstawię, jestem Amelia i niebawem skończę już 17 lat. Czuję się coraz bardziej bezradna z moją sytuacją, mam już nowy przepisany lek antydepresyjny ze zwiększoną dawką 30mg (nie potrafię dokładnie oszacować, ale już je biorę 3 tygodnie i narazie zerowa poprawa, a nawet się czuje gorzej czasami, ale dla pewności poczekam jakiś czas, bo wiem jak różnie z lekami jest). Moja pani psycholog czeka na moją diagnozę, ponieważ mówi, że to jeden z ważnych elementów, aby było wiadomo jak ze mną pracować. Na ostatniej wizycie u psychiatry zadawano mi różne pytania w zakresie moich interakcji społecznych i jak wspomniała pani psychiatra "zastanawiałam się nad Amelią" po czym dała karteczkę z przepisanym lekiem i dawką i oznajmiła, że być może mogę mieć zespół aspergera i kazała mi oraz moim rodzicom poczytać o tym. Gdy to usłyszałam bardzo się zaskoczyłam i nieco przeraziłam, myślałam, że to lęk społeczny. Moi rodzice w celu dokładnego potwierdzenia chcą mnie umówić do drugiego psychiatry, którego będę mieć już w maju i tam będzie rozmowa i wiadomo, będzie to raczej czasochłonny proces, czy to jest zespół aspergera i czy tak samo jak moja pani psycholog mówi, czy te moje epizody wynikają z dwubiegunówk,i bo cały czas skarżę się i także mój tata, jak to nie raz jestem gadatliwa, bardziej żywa, a potem leżę w łóżku i nie ma ze mną kontaktu i później znowu. Też ciągle się skarżę na pojawiające się głosy w mojej głowie (często są w moim epizodzie depresyjnym) jeden głos mnie krytykuje, poniża, drugi głos tak samo i mówi, że chciałaby się mnie pozbyć, aby mogła kontrolować moje ciało i odebrać mi świadomość, trzeci głos jest dziwny i nietypowy i nie potrafię go opisać a czwarty głos jest wspierający. Dla mnie wszystko to jest przemęczające i obawiam się, że już ze sobą nie radzę.
Witam. Moje pytanie brzmi, czy jest możliwość diagnozy osoby dorosłej na Zespół Aspergera na NFZ? W internecie prawie wszystko jest skierowane dla dzieci lub ich rodziców, więc ciężko znaleźć konkretne informacje.
Wychodząc naprzeciw potrzebom osób ze spektrum autyzmu oraz ich rodzin, Specjaliści oferują bezpłatną pomoc psychologiczną lub psychoterapeutyczną. Rozumiemy, że kwestie finansowe mogą stanowić istotną barierę w sięgnięciu po wsparcie. Pierwsza, pełna konsultacja jest bezpłatna.
Kiedy warto?
Gdy zauważasz u siebie lub bliskiej osoby trudności w komunikacji społecznej i nawiązywaniu relacji z innymi.
Kiedy obserwujesz powtarzalne zachowania, silne przywiązanie do rutyny lub nietypowe reakcje na bodźce sensoryczne.
Jeśli występują trudności w rozumieniu niepisanych zasad społecznych i komunikacji niewerbalnej.
Gdy potrzebujesz wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub pomocy w organizacji życia zawodowego.
Potrzebujesz bezpłatnej pomocy?
Sprawdź dostępnych specjalistów i umów się na bezpłatną pierwszą konsultację już dziś – zrób ten ważny krok w kierunku lepszego funkcjonowania i zrozumienia spektrum autyzmu.
Zobacz, którzy specjaliści udostępniają bezpłatne konsultacje psychologiczne i łatwo umów pierwszą wizytę.
