Depresja poporodowa - przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest depresja poporodowa i smutek poporodowy?

Depresja poporodowa i tzw. baby blues to dwa różne stany emocjonalne, które mogą wystąpić u osób po porodzie, choć różnią się nasileniem i czasem trwania. Baby blues, inaczej smutek poporodowy, jest łagodnym i przejściowym stanem, dotykającym wielu świeżych rodziców. Zazwyczaj pojawia się w pierwszych dniach po porodzie, z największym nasileniem między 3. a 5. dniem, i ustępuje samoistnie w ciągu około dwóch tygodni. Do jego głównych objawów należą wahania nastroju, płaczliwość, drażliwość, lęk oraz uczucie zmęczenia i bezradności. Uważa się go za naturalną reakcję organizmu na nagłe zmiany hormonalne po porodzie, a także na stres i wyczerpanie związane z nową rolą.

Z kolei depresja poporodowa jest zaburzeniem nastroju, które wymaga specjalistycznego leczenia. Może rozwinąć się w ciągu kilku tygodni, miesięcy, a nawet do roku po narodzinach dziecka. Jej objawy są znacznie bardziej nasilone niż w przypadku smutku poporodowego i utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie. W odróżnieniu od baby blues, depresja poporodowa nie ustępuje samoistnie i może znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie oraz opiekę nad noworodkiem. Szacuje się, że dotyka ona od 7% do 20% matek.

Objawy depresji poporodowej

Szybkie rozpoznanie objawów pozwala na wczesne rozpoczęcie leczenia. Główne objawy depresji poporodowej dotyczą zarówno sfery emocjonalnej, jak i fizycznej. Należą do nich:

•

• przewlekły smutek, pustka i poczucie beznadziei;

•

• utrata zainteresowania czynnościami, które wcześniej sprawiały radość;

•

• trudności z nawiązaniem więzi emocjonalnej z noworodkiem;

•

• niechęć do zbliżania się do noworodka (np. niechęć przytulania go),

•

• ciągłe zmęczenie i brak energii;

•

• problemy ze snem (bezsenność lub nadmierna senność);

•

• zmiany apetytu;

•

• trudności z koncentracją;

•

• napady lęku, drażliwość i nagłe wybuchy gniewu;

•

•  w dużym nasileniu - myśli o skrzywdzeniu siebie lub dziecka, a w związku z tym napady lęku, obniżona samoocena, objawy psychotyczne.

Depresja poporodowa u ojców to również realny, choć rzadziej diagnozowany problem, dotykający nawet 10% partnerów. Jej objawy mogą obejmować m.in. większą drażliwość, impulsywność, frustrację oraz wybuchy gniewu skierowane w stronę bliskich. Mężczyźni mogą także wycofywać się z życia rodzinnego, izolując się od partnerki_ra i dziecka, a trudne emocje próbować rozładować poprzez nadużywanie substancji takich jak alkohol, pracoholizm, hazard czy inne ryzykowne zachowania.

Przyczyny depresji poporodowej

Depresja poporodowa jest zaburzeniem o złożonej etiologii (pochodzeniu/przyczynie), na której rozwój wpływa kombinacja czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych. Istotną rolę odgrywają gwałtowne zmiany hormonalne zachodzące w organizmie kobiety po porodzie, w tym nagły spadek poziomu estrogenu i progesteronu. Do tego dochodzą czynniki genetyczne - ryzyko wzrasta, jeśli w rodzinie występowały przypadki depresji. Nie bez znaczenia są również cechy osobowości, takie jak wysoki poziom neurotyczności, perfekcjonizm czy niska samoocena.

Kluczową rolę w rozwoju depresji poporodowej odgrywają także liczne czynniki psychospołeczne i środowiskowe. Ich obecność nie jest równoznaczna z wystąpieniem choroby, ale znacząco zwiększa jej ryzyko. Do najważniejszych z nich należą:

•

• wcześniejsze zaburzenia psychiczne - przebyte epizody depresji (w tym depresji poporodowej), zaburzeń lękowych lub choroby afektywnej dwubiegunowej to jeden z najistotniejszych czynników ryzyka;

•

• brak wsparcia społecznego - niewystarczające wsparcie ze strony partnera, rodziny i przyjaciół, a także trudna relacja w związku;

•

• stresujące wydarzenia życiowe - problemy finansowe, mieszkaniowe, zawodowe czy inne trudności, które pojawiają się w okresie okołoporodowym;

•

• powikłania w ciąży i podczas porodu - trudny, traumatyczny poród, cesarskie cięcie w trybie nagłym lub komplikacje zdrowotne matki (np. cukrzyca ciążowa);

•

• problemy zdrowotne dziecka - urodzenie wcześniaka, dziecka z niską masą urodzeniową lub chorobą wymagającą intensywnej opieki;

•

• doświadczenie silnego i przedłużającego się baby blues - nasilone objawy smutku poporodowego mogą być zwiastunem rozwijającej się depresji.

Leczenie depresji poporodowej

Skuteczne leczenie depresji poporodowej jest zawsze dostosowywane do nasilenia objawów oraz indywidualnych potrzeb. Ważne, by nie opóźniać szukania pomocy. W łagodniejszych epizodach często wystarczające okazują się wsparcie psychologiczne i psychoterapia, która jest jedną z podstawowych i najskuteczniejszych metod leczenia. Pozwala ona zrozumieć swoje emocje, przepracować lęki i nauczyć się nowych strategii radzenia sobie ze stresem i przytłoczeniem. 

Szczególnie polecane są psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT), która pomaga zmienić negatywne wzorce myślenia, oraz psychoterapia systemowa, koncentrująca się na relacjach z rodziną/najbliższymi. Spotkania mogą odbywać się indywidualnie lub w formie grup wsparcia, które stwarzają przestrzeń do dzielenia się doświadczeniami z innymi matkami/ojcami.

Gdy psychoterapia okazuje się niewystarczająca, zwłaszcza w przypadku umiarkowanej lub ciężkiej depresji, psychiatra może zdecydować o włączeniu leczenia farmakologicznego. Polega ono na stosowaniu leków przeciwdepresyjnych, które pomagają przywrócić równowagę chemiczną w mózgu - zaburzonej i przyczyniającej się do depresji. W skrajnych sytuacjach, gdy istnieje bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia matki bądź dziecka, konieczna może okazać się hospitalizacja na oddziale psychiatrycznym. Połączenie psychoterapii i farmakoterapii często przynosi najlepsze rezultaty, zapewniając kompleksowe wsparcie zarówno na poziomie psychicznym, jak i biologicznym.

Wsparcie dla osób z depresją poporodową

W procesie zdrowienia wsparcie bliskich jest niezwykle ważne. Partner, rodzina i przyjaciele mogą pomóc poprzez:

•

• cierpliwość, zrozumienie i akceptację, czyli komunikację bez oceniania i dawania nieproszonych rad;

•

• aktywne słuchanie i zapewnianie o swoim wsparciu;

•

• praktyczną pomoc w codziennych obowiązkach (opieka nad dzieckiem, gotowanie, sprzątanie), aby odciążyć matkę;

•

• zachęcanie do szukania profesjonalnej pomocy i wspieranie w procesie leczenia;

•

• proste gesty troski i wspólne spędzanie czasu, które mogą znacząco poprawić samopoczucie.

Depresja poporodowa to poważna choroba, ale pamiętaj, że przy odpowiednim wsparciu i leczeniu jest w pełni uleczalna.