Depresja maskowana – objawy, przyczyny i leczenie

Czym jest depresja maskowana?

Obraz kliniczny depresji maskowanej odbiega od potocznego wyobrażenia o depresji. Dolegliwości fizyczne czy przypisywanie smutku, czy melancholii swojej osobowości, działają niczym „maska”, skrywając prawdziwe źródło problemu. Przez to osoba chora często nie zdaje sobie sprawy z psychicznego podłoża swoich objawów.

Depresja chowa się za fasadą dolegliwości fizycznych, lękowych lub behawioralnych, takich jak przewlekły ból, problemy trawienne, zaburzenie rytmu biologicznego (snu) czy natrętne myśli. Jednocześnie klasyczne objawy, jak obniżony nastrój, mogą być tak subtelne i stałe (np. od czasu bycia nastolatkiem), że łatwo je zignorować. Taki stan nierzadko bywa mylony z depresją wysokofunkcjonującą, w której osoba mimo wewnętrznego cierpienia jest w stanie wypełniać codzienne obowiązki na wysokim poziomie, a na co dzień nosi uśmiech.

Objawy depresji maskowanej

Spektrum dolegliwości w depresji maskowanej jest niezwykle szerokie, co jest głównym wyzwaniem diagnostycznym. Zamiast skarżyć się na problemy natury psychicznej, pacjenci zgłaszają uporczywe dolegliwości, które skłaniają ich do szukania pomocy u kolejnych specjalistów, od internisty po gastrologa. Objawy te można podzielić na kilka grup, które nierzadko występują równocześnie, tworząc złożony i mylący obraz kliniczny.

Objawy somatyczne depresji maskowanej

Maska somatyczna to jedna z najczęstszych postaci, za którą skrywa się depresja. W tej formie nierozwiązane problemy emocjonalne manifestują się poprzez dolegliwości fizyczne. Do najczęściej zgłaszanych objawów należą:

•

• zespoły bólowe, takie jak uporczywe bóle głowy (w tym migrenowe), bóle kręgosłupa, mięśni, stawów, a także nerwobóle i uczucie ucisku w klatce piersiowej;

•

• problemy z układem pokarmowym: zespół jelita drażliwego, biegunki, zaparcia, bóle brzucha, nudności i brak apetytu;

•

• dolegliwości neurologiczne, np. zawroty głowy, mrowienia i drętwienia kończyn, szumy uszne;

•

• zaburzenia rytmów okołodobowych - trudności z zasypianiem, częste wybudzanie się w nocy, wczesne wstawanie lub nadmierna senność w ciągu dnia;

•

• inne objawy, np. uczucie ciągłego zmęczenia, spadek libido.

Psychopatologiczne objawy depresji

Depresja maskowana może również przybierać postać innych zaburzeń psychicznych. W takich przypadkach dominują objawy psychopatologiczne - czyli nieprawidłowości - takie jak:

•

• zaburzenia lękowe - pacjenci doświadczają chronicznego niepokoju, napadów paniki lub fobii;

•

• zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne - pojawiają się natrętne myśli (obsesje) i przymus wykonywania określonych czynności (kompulsje);

•

• uzależnienia - osoba dotknięta depresją sięga po alkohol, narkotyki lub leki, próbując w ten sposób złagodzić wewnętrzne napięcie.

Przyczyny depresji maskowanej

Podobnie jak w przypadku klasycznej depresji, przyczyny jej maskowanej odmiany są złożone i obejmują wzajemnie oddziałujące na siebie czynniki biologiczne, psychologiczne oraz środowiskowe. Przyjmuje się, że u jej podłoża leżą te same mechanizmy, co w przypadku innych zaburzeń afektywnych (nastroju).

Do czynników biologicznych zalicza się predyspozycje genetyczne oraz zaburzenia w funkcjonowaniu neuroprzekaźników, takich jak serotonina i dopamina czy noradrenalina.

Z kolei czynniki psychologiczne często wiążą się z funkcjonowaniem emocjonalnym - np. perfekcjonizm, wysokie wymagania wobec siebie oraz trudności w wyrażaniu emocji. Nie bez znaczenia pozostają również czynniki środowiskowe, w tym przewlekły stres, wypalenie zawodowe, problemy w relacjach czy traumatyczne doświadczenia z przeszłości.

Jak rozpoznać depresję maskowaną?

Prawidłowa diagnoza depresji maskowanej to jedno z największych wyzwań współczesnej psychiatrii. Z powodu nietypowego obrazu klinicznego, pacjenci przez wiele miesięcy, a nawet lat, bywają leczeni na choroby, których w rzeczywistości nie mają (lub nie są leczeni w ogóle, nie kierują się do lekarzy). Ich droga do uzyskania właściwej pomocy jest często długa i prowadzi przez gabinety wielu specjalistów.

Kluczowy w procesie rozpoznawania jest szczegółowy wywiad przeprowadzony przez psychiatrę lub psychologa diagnostę\klinicznego. Doświadczony specjalista, zadając wnikliwe pytania, jest w stanie dostrzec subtelne sygnały świadczące o problemach z nastrojem, nawet jeśli dana osoba sama o nich nie wspomina. Pomocne bywają też narzędzia diagnostyczne, takie jak kwestionariusze samoopisowe. Czerwona lampka powinna zapalić się wtedy, gdy dolegliwości somatyczne utrzymują się, mimo braku medycznego wyjaśnienia i nieskuteczności dotychczasowego leczenia.

Pamiętaj, że diagnozę stawia tylko lekarz psychiatra.

Leczenie depresji maskowanej

Skuteczne leczenie depresji maskowanej opiera się na podejściu, które łączy farmakoterapię z psychoterapią. Dane naukowe potwierdzają, że jest to najlepszy sposób na udany proces zdrowienia. Strategię pomocową dobiera się indywidualnie, w zależności od nasilenia objawów. Jej celem jest nie tylko złagodzenie symptomów, ale przede wszystkim dotarcie do źródła problemu i nauka zdrowych mechanizmów radzenia sobie z emocjami, zmianami, wyzwaniami, codziennością.

Pierwszym krokiem jest zawsze diagnoza, która pozwala wykluczyć somatyczne przyczyny dolegliwości. Po potwierdzeniu diagnozy psychiatra może wdrożyć farmakoterapię, jednak niezbędne jest równoczesne rozpoczęcie psychoterapii, która pozwala pacjentowi zrozumieć psychiczne podłoże objawów i przepracować problemy. W przypadkach, gdy dominują objawy bólowe, pomocna bywa również fizjoterapia.

Psychoterapia w depresji maskowanej

Psychoterapia w depresji maskowanej pozwala pacjentowi zrozumieć, że jego dolegliwości fizyczne są manifestacją z ciała, że coś jest nie tak. Celem spotkań z psychoterapeutą jest nauka rozpoznawania, nazywania i wyrażania tłumionych dotąd emocji. To proces, który pomaga skonfrontować się z trudnymi doświadczeniami i wewnętrznymi konfliktami stanowiącymi podłoże zaburzenia.

W zależności od indywidualnych potrzeb danej osoby, wykorzystuje się różne nurty psychoterapeutyczne. Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) koncentruje się na zmianie negatywnych wzorców myślenia, radzenia sobie ze zmianami, lękiem i emocjami (tutaj szczególnie nurt DBT), podczas gdy psychodynamiczna skupia się bardziej na zrozumieniu wpływ przeszłości na obecne funkcjonowanie. Niezależnie od metody, cel jest jeden: budowanie samoświadomości, wzmacnianie poczucia własnej wartości i nauka zdrowszych strategii radzenia sobie z trudnościami, co jest drogą do trwałej poprawy.

Farmakoterapia depresji maskowanej

Farmakoterapia depresji maskowanej bywa często niezbędnym elementem leczenia, zwłaszcza gdy objawy są na tyle nasilone, że uniemożliwiają codzienne funkcjonowanie. Stosowane leki przeciwdepresyjne, wpływając na poziom neuroprzekaźników w mózgu, łagodzą zarówno dolegliwości somatyczne, jak i psychiczne. Ich zadaniem jest ustabilizowanie nastroju i zmniejszenie wewnętrznego napięcia. Daje to pacjentowi przestrzeń i siłę do efektywnej pracy nad sobą w ramach psychoterapii.

Dobór leku i jego dawki jest zawsze procesem indywidualnym, który wymaga ścisłej współpracy z psychiatrą. Należy jednak pamiętać, że farmakoterapia łagodzi objawy, ale nie usuwa źródła problemu, dlatego powinna jedynie stanowić wsparcie dla psychoterapii. Dopiero połączenie farmakoterapii z psychoterapią daje największe szanse na powrót do zdrowia i zapobiega nawrotom zaburzenia w przyszłości.