Nerwica – objawy, których nie można zignorować

Czy to jest nerwica? Objawy, które warto znać

Zaburzenia nerwicowe, określane dawniej wspólnym mianem „nerwicy”, to szeroka grupa zaburzeń psychicznych, których wspólnym mianownikiem jest lęk. Nie jest on adekwatny do sytuacji i pojawia się w momentach, które obiektywnie nie stanowią zagrożenia. U jego podłoża leżą najczęściej nieuświadomione schematy myślenia i zachowania, długotrwały stres oraz trudne doświadczenia życiowe. Zaburzenie to jest złożonym problemem, który utrudnia codzienne funkcjonowanie i jest źródłem prawdziwego cierpienia.

W kontekście nerwicy objawy można podzielić na dwie główne kategorie - psychiczne i somatyczne (fizyczne). Te drugie, czyli sygnały płynące z ciała, bywają szczególnie mylące, ponieważ mogą imitować symptomy różnych schorzeń, np. kardiologicznych czy neurologicznych. Gdy doświadczamy takich dolegliwości, często rozpoczynamy długą wędrówkę po gabinetach lekarskich w poszukiwaniu fizycznej przyczyny swojego stanu. Kiedy kolejne badania nie wykazują żadnych nieprawidłowości, może to prowadzić do frustracji i poczucia niezrozumienia, podczas gdy źródło problemu leży w naszej psychice.

Psychiczne objawy nerwicy, które wpływają na codzienne życie

Sfera psychiczna w zaburzeniach lękowych jest obszarem, w którym rozgrywa się nasz główny dramat. To właśnie myśli, emocje i wewnętrzne odczucia stają się źródłem największego dyskomfortu. Symptomy te, choć niewidoczne dla otoczenia, potrafią zdominować całe życie, wpływając na podejmowane decyzje, relacje z innymi i ogólną zdolność do czerpania radości z codziennych aktywności.

Uporczywy lęk i zamartwianie

Jednym z najbardziej charakterystycznych symptomów nerwicowych jest tzw. lęk wolnopłynący:

•

• to stałe, uporczywe uczucie napięcia i niepokoju, które nie jest związane z żadnym konkretnym obiektem czy sytuacją - czyli nie wskażemy, z jakiego dokładnie powodu odczuwamy napięcie;

•

• możemy odczuwać ciągły niepokój, jakby coś złego miało się za chwilę wydarzyć, ale nie jesteśmy w stanie precyzyjnie określić, czego się obawiamy;

•

• taki stan wyczerpuje psychicznie i fizycznie, ponieważ organizm pozostaje w nieustannej gotowości do reakcji na nieistniejące zagrożenie, co prowadzi do chronicznego zmęczenia.

Kolejnym objawem jest katastrofizacja, czyli tworzenie katastroficznych scenariuszy. Często mamy skłonność do nadmiernego analizowania potencjalnych zagrożeń i wyolbrzymiania negatywnych konsekwencji różnych zdarzeń. Możemy bez końca rozmyślać o zdrowiu swoim i bliskich, stabilności finansowej czy przyszłości zawodowej. Takie myślenie napędza spiralę lęku, ponieważ umysł koncentruje się wyłącznie na negatywnych możliwościach, ignorując bardziej prawdopodobne, pozytywne lub neutralne rozwiązania.

Fobie i natrętne myśli

Fobie to intensywny lęk przed określonymi sytuacjami, zjawiskami lub obiektami. Może to być lęk wysokości (akrofobia), zamkniętych przestrzeni (klaustrofobia) czy pająków (arachnofobia). Szczególnym rodzajem jest fobia społeczna, czyli silny lęk przed oceną ze strony innych ludzi, który prowadzi do unikania sytuacji towarzyskich. W przypadku fobii lęk jest tak silny, że jesteśmy w stanie zrobić bardzo wiele, aby uniknąć kontaktu z jego źródłem, co znacząco ogranicza naszą swobodę i codzienne funkcjonowanie w wielu obszarach życia.

Z kolei obsesje, czyli natrętne myśli, to uporczywe, niechciane idee lub wyobrażenia, które pojawiają się w umyśle wbrew woli. Mogą dotyczyć, np. obawy przed zrobieniem komuś krzywdy, lęku przed brudem i zarazkami lub potrzeby symetrii. Te myśli wywołują silny niepokój, który próbujemy zneutralizować za pomocą kompulsji, czyli przymusowych czynności. Kompulsje to powtarzalne zachowania (np. częste mycie rąk, wielokrotne sprawdzanie zamków w drzwiach) lub akty mentalne (np. liczenie w myślach), które mają na celu chwilowe obniżenie poziomu lęku wywołanego przez obsesje.

Somatyczne objawy nerwicy, czyli co czuje nasze ciało

Ciało i umysł stanowią nierozerwalną całość, dlatego długotrwały stres i napięcie psychiczne nieuchronnie znajdują swoje odzwierciedlenie w dolegliwościach fizycznych. Somatyczne (fizyczne) objawy nerwicy bywają niezwykle intensywne, co sprawia, że łatwo je pomylić z poważnymi schorzeniami organicznymi. To właśnie one najczęściej skłaniają do szukania pomocy medycznej, stając się początkiem drogi diagnostycznej. Kiedy zrozumiemy, że ciało może tak silnie reagować na stan psychiki, wykonujemy ważny krok ku właściwej diagnozie.

Zaburzenia ze strony układu krążenia i oddechowego

Jednym z najczęstszych i najbardziej alarmujących somatycznych objawów nerwicy są dolegliwości przypominające zawał serca:

•

• nagłe napady paniki mogą powodować gwałtowne kołatanie serca, uczucie ucisku lub kłucia w klatce piersiowej oraz duszności;

•

• serce może bić bardzo szybko (tachykardia) lub nierówno, co potęguje lęk o własne życie;

•

• mimo że te doznania są niezwykle przerażające, w przypadku nerwicy nie wynikają one z choroby serca, lecz są efektem gwałtownego wyrzutu adrenaliny, czyli hormonu stresu, który przygotowuje organizm do walki lub ucieczki.

Problemy z oddychaniem to kolejny symptom, o którym warto wspomnieć. Może pojawić się uczucie braku tchu, niemożności wzięcia pełnego oddechu lub wrażenie duszenia się. Często występuje hiperwentylacja, czyli zbyt szybkie i płytkie oddychanie. Prowadzi to do zaburzenia równowagi gazowej we krwi (spada poziom dwutlenku węgla), co z kolei wywołuje kolejne objawy, takie jak zawroty głowy, mroczki przed oczami, drętwienie kończyn i ust. Tworzy się błędne koło - duszność nasila lęk, a lęk nasila duszność, co może doprowadzić do eskalacji ataku paniki.

Dolegliwości trawienne i bólowe

Nasz układ pokarmowy jest bardzo wrażliwy na stres, dlatego w przebiegu nerwicy często pojawiają się różnorodne problemy gastryczne. Mogą to być bóle brzucha, skurcze jelit, nudności, wzdęcia, biegunki lub zaparcia. Symptomy te często są diagnozowane jako zespół jelita drażliwego (IBS), który jest zaburzeniem funkcjonalnym silnie powiązanym ze stanem psychicznym. Długotrwałe napięcie wpływa na perystaltykę jelit i wydzielanie soków trawiennych, prowadząc do fizycznego dyskomfortu.

Przewlekły ból jest kolejnym z somatycznych przejawów nerwicy. Najczęściej są to napięciowe bóle głowy, opisywane jako uczucie obręczy zaciskającej się wokół czaszki. Powszechne jest również stałe, bolesne napięcie mięśni, zwłaszcza w okolicy karku, barków i pleców. Skutkuje to sztywnością i bólem, które nie ustępują po odpoczynku. Może pojawić się także ogólne poczucie wyczerpania i zmęczenia, które nie jest proporcjonalne do wykonanego wysiłku fizycznego. Nawet nie zdajemy sobie sprawy z tego, że nasze ciało jest w ciągłym stanie alarmu, co zużywa ogromne pokłady energii.

Jak nerwica wpływa na zachowanie i relacje z innymi?

Zaburzenia nerwicowe rzadko kiedy ograniczają się do wewnętrznych przeżyć. Lęk i napięcie w sposób nieunikniony przenoszą się na sferę zachowań, wpływając na codzienne wybory, aktywność zawodową i, co niezwykle ważne, na relacje z najbliższym otoczeniem. Zmiany w postępowaniu często są próbą radzenia sobie z trudnymi emocjami, jednak w dłuższej perspektywie mogą prowadzić do izolacji i pogłębienia problemu. Możemy zacząć funkcjonować w sposób, który jest niezrozumiały dla innych, co staje się źródłem dodatkowych konfliktów.

Jednym z ważnych mechanizmów w nerwicy jest unikanie. Staramy się nie konfrontować z sytuacjami, miejscami czy ludźmi, które wywołują lęk. Jeśli obawiamy się tłumów, możemy przestać chodzić do kina czy na zakupy. Lęk przed oceną może sprawić, że zaczniemy rezygnować ze spotkań towarzyskich lub wystąpień publicznych w pracy. Chociaż unikanie przynosi chwilową ulgę, w rzeczywistości wzmacnia lęk. Nasz świat stopniowo się kurczy, a życie staje się coraz bardziej ograniczone, co prowadzi do poczucia izolacji i osamotnienia.

Kiedy objawy nerwicy wymagają konsultacji ze specjalistą?

Ważne dla odzyskania równowagi jest rozpoznanie momentu, w którym domowe sposoby radzenia sobie ze stresem przestają wystarczać, a objawy zaczynają dominować nad życiem. Sygnałem alarmowym powinno być odczucie, że lęk i towarzyszące mu symptomy w znaczący sposób ograniczają codzienne funkcjonowanie. Jeśli z powodu niepokoju rezygnujemy z pracy, unikamy kontaktów społecznych, zaniedbujemy obowiązki domowe lub gdy każdy dzień staje się walką o przetrwanie, to znak, że potrzebna jest profesjonalna pomoc specjalisty.

Leczeniem zaburzeń lękowych zajmują się psychoterapeuci i psychiatrzy. Podstawową i najskuteczniejszą formą pomocy jest psychoterapia, która pozwala dotrzeć do źródeł lęku i nauczyć się nowych, zdrowych mechanizmów radzenia sobie z nim. Szczególnie polecana jest psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT). Psychiatra może zalecić leczenie farmakologiczne, które ma na celu złagodzenie symptomów i stworzenie lepszych warunków do pracy psychoterapeutycznej. Poszukiwanie pomocy jest wyrazem siły i troski o siebie.