Fazy borderline - zrozumienie zaburzenia osobowości

Fazy borderline – zrozumienie zaburzenia osobowości

Życie z zaburzeniem osobowości nie jest stanem nieprzerwanego kryzysu, lecz cyklem, w którym spokojniejsze okresy przeplatają się z momentami bardzo dużych trudności. Te wahania można opisać jako konkretne fazy borderline, takie jak idealizacja, dewaluacja czy kryzys emocjonalny. Nie są one nazwami klinicznymi, ale dobrze obrazują funkcjonowanie z zaburzeniem borderline. Zrozumienie ich dynamiki pozwala lepiej radzić sobie z emocjami i budować trwalsze relacje. Gdy znamy źródła naszych myśli, emocji czy zachowań, łatwiej nam nimi zarządzać - zajmujemy się tym, co je wywołuje i możemy przewidywać pojawienie się objawów.

Fazy borderline – jak wyglądają?

Zaburzenie borderline charakteryzuje się cyklicznym przebiegiem, w którym przeplatają się różne stany emocjonalne. Okresy względnej stabilizacji, gdy objawy cichną i funkcjonowanie jest łatwiejsze, często przechodzą w fazę niestabilności. Wzrasta wtedy napięcie, a wahania nastroju stają się gwałtowne. Kulminacją cyklu bywa głęboki kryzys, czyli stan ogromnego cierpienia psychicznego, który może prowadzić do zachowań autoagresywnych i wymagać pilnej interwencji specjalistyczne

Chociaż pojęcie fazy borderline jest popularne w obiegu potocznym i terapeutycznym, nie stanowi ono oficjalnego kryterium diagnostycznego. Termin ten odnosi się do cyklicznych okresów, gdy objawy zaburzenia stają się szczególnie intensywne. Mogą one trwać od kilku dni do kilku tygodni, a ich nasilenie i częstotliwość to kwestia indywidualna. 

Warto podkreślić, że jest to jedynie uproszczony model opisujący wahania symptomów. Doświadczenia każdej osoby są unikalne, dlatego istotne pozostaje profesjonalne wsparcie i terapia, które pomagają w zarządzaniu objawami i dążeniu do większego spokoju w codzienności.

Idealizacja – co to jest?

Faza idealizacji to jeden z najbardziej charakterystycznych mechanizmów w relacjach osób żyjących z borderline. Polega na postrzeganiu drugiej osoby – partnera, przyjaciela, innej bliskiej osoby, lekarza czy psychoterapeuty – jako istoty niemal doskonałej, pozbawionej wad. W tym euforycznym stanie świat nabiera barw, a osoba z BPD czuje, że wreszcie odnalazła „bratnią duszę”, która w pełni ją rozumie i akceptuje. Sprawia, że chcemy jak najbardziej i jak najszybciej zbliżyć się do tej osoby, zacieśnić więź. Już po kilku spotkaniach mogą pojawić się plany na wspólną przyszłość i potrzeba dzielenia się najintymniejszymi sekretami.

Co leży u podstaw tego mechanizmu? Przede wszystkim potężny lęk przed odrzuceniem i głęboka potrzeba bezpiecznego przywiązania. Tworząc w umyśle idealny wizerunek drugiej osoby, umysł osoby z BPD na chwilę chroni się przed wewnętrzną pustką i strachem przed samotnością. Tworzy się również poczucie znalezienia swojego stabilnego i bezpiecznego miejsca. Niestety ten stan jest z natury nietrwały. Idealizacja opiera się na nierealistycznych przekonaniach, co nieuchronnie prowadzi do bolesnego rozczarowania i przejścia w kolejną, skrajnie odmienną fazę.

Dewaluacja – na czym polega?

Po euforycznej idealizacji nieuchronnie następuje kolejna faza cyklu zaburzenia borderline – dewaloryzacja. To moment, w którym piedestał, na którym stała druga osoba, gwałtownie się rozpada. Wystarczy obiektywnie niewielka uraza lub niespełnione oczekiwanie, by idealny obraz pękł, a osoba z BPD zaczęła postrzegać partnera czy przyjaciela jako źródło bólu i rozczarowania. Ta nagła zmiana perspektywy wyzwala lawinę trudnych do zniesienia emocji: głębokie poczucie zdrady, rozgoryczenie i frustracja. Osoba, która jeszcze wczoraj była obiektem uwielbienia, dziś tworzy obraz nietrwałego miejsca - które, w końcu, miało być tym bezpiecznym. Relacja często staje się burzliwa i nieprzewidywalna. 

Konsekwencją dewaloryzacji jest często gwałtowne wycofanie się lub zerwanie kontaktu. W obawie przed dalszym zranieniem osoba z BPD woli sama oddalić się od bliskiej osoby, zanim ta – w jej mniemaniu – zdąży ją porzucić. Ten paradoksalny mechanizm to próba ochrony przed bólem - często będąca tą jedyną, znaną nam opcją na poradzenie sobie. Faza ta dobrze pokazuje, jak trudno jest osobie z borderline widzieć innych w odcieniach szarości - świat jest dla niej czarno-biały.

Faza stabilizacji – objawy

Ta faza borderline to okres wytchnienia i względnej równowagi w cyklicznym przebiegu zaburzenia. W tym czasie objawy BPD ulegają wyciszeniu. Gwałtowne wahania nastroju ustępują miejsca większej stałości emocjonalnej. Relacje z bliskimi stają się spokojniejsze i mniej konfliktowe, ponieważ osłabia się lęk przed porzuceniem oraz tendencja do czarno-białego postrzegania innych. 

Osoba w fazie stabilizacji odczuwa większy spokój wewnętrzny, a chroniczne uczucie pustki słabnie, co pozwala na łatwiejsze funkcjonowanie w pracy i życiu społecznym. Może być to moment na regenerację sił oraz utrwalanie umiejętności zdobytych podczas psychoterapii.

Jak żyć z osobowością borderline?

Życie z osobowością borderline jest wyzwaniem zarówno dla osoby z diagnozą, jak i jej bliskich. Kluczem do stabilności jest zaangażowanie w terapię (np. DBT), która uczy radzenia sobie z emocjami, rozumienia swoich potrzeb, wspiera budowanie swojej tożsamości i odkrywania wartości życiowych. Równie ważne jest wsparcie otoczenia, które powinno stawiać jasne granice, okazywać zrozumienie, a jeśli czuje się w odpowiednim miejscu - pomagać w rozpoznawaniu tzw. wyzwalaczy (czyli bodźców, sytuacji itp., które uaktywniają objawy borderline) i wspierać osobę w radzeniu sobie z nimi. Wspólne stosowanie tych strategii pozwala skuteczniej zarządzać trudnymi fazami borderline, dążąc do osiągnięcia równowagi i satysfakcjonujących relacji.