📲 Pobierz aplikację i zadbaj o siebie na własnych zasadach
Dorastanie bywa burzą emocji, którą trudno zrozumieć z zewnątrz. Sprawdź, jak realnie pomóc bliskiej osobie, nie tracąc przy tym siebie i własnych granic.
Okres dojrzewania zmienia przede wszystkim to, jak mocno człowiek odbiera sygnały od innych ludzi. Kiedy przyjaciel przechodzi przez trudny czas, łatwo pomyśleć, że przecież każdy przez to przechodził i jakoś minęło. Tymczasem w tym wieku wrażliwość na akceptację i odrzucenie sięga szczytu. Krzywe spojrzenie w szatni, brak odpowiedzi na wiadomość albo żart rzucony przy całej grupie potrafią uruchomić reakcję o sile porównywalnej z realnym zagrożeniem, bo pozycja wśród rówieśników jest w tym okresie sprawą pierwszej wagi.
Dochodzi do tego przesunięcie rytmu dobowego. Nastolatek nie zasypia przed północą, a wstaje przed siódmą, więc przez lata funkcjonuje na przewlekłym niedoborze snu. Zmęczony organizm reaguje na stres szybciej i mocniej, ma mniej cierpliwości i wyraźniejsze wahania nastroju.
W tym samym czasie gwałtownie zmienia się poziom hormonów płciowych oraz kortyzolu, czyli hormonu stresu, co odbija się na nastroju, śnie i apetycie. Napięcie emocjonalne bardzo często odzywa się wtedy w ciele. Badania nad połączeniem między jelitami a mózgiem pokazują, że układ trawienny reaguje na stres równie szybko jak głowa, dlatego przeciążenie potrafi objawiać się bólami brzucha, nudnościami czy problemami z trawieniem bez żadnej przyczyny medycznej.
Jeśli Twój przyjaciel skarży się na ciągłe bóle głowy albo mówi, że coś jest nie tak z żołądkiem, a lekarz niczego nie znajduje, warto wziąć pod uwagę emocjonalne tło tych dolegliwości. Ból jest wtedy jak najbardziej prawdziwy, a jego źródło leży w napięciu, z którym układ nerwowy sobie nie radzi. Zrozumienie tego mechanizmu pozwala przestać oceniać reakcje przyjaciela i zacząć czytać je jako informację o realnym obciążeniu.
Nadmierny perfekcjonizm bywa jednym z najrzadziej zauważanych sygnałów kryzysu w tym wieku. Skupienie na jednej dziedzinie życia, na przykład na ocenach, treningach albo wyglądzie, często działa jako nieuświadomiony sposób radzenia sobie z emocjonalnym chaosem przez kontrolowanie czegoś, co daje się policzyć i ocenić.
Innym subtelnym sygnałem jest maskowanie emocji, czyli udawanie, że wszystko jest w porządku, szczególnie przy rodzicach, przy jednoczesnym wycofywaniu się z kontaktów z rówieśnikami i porzucaniu dawnych zainteresowań. Zwracaj uwagę nie tylko na to, co przyjaciel mówi, ale też na to, czego przestał robić.
Najczęstszym błędem w próbach pomocy jest chęć natychmiastowego naprawienia sytuacji i dawanie rad, zanim druga osoba poczuje się wysłuchana.
Podstawową techniką jest tutaj walidacja emocji, wywodząca się z terapii dialektyczno-behawioralnej (DBT). Polega na pokazaniu drugiej osobie, że jej emocje mają sens w tej konkretnej sytuacji, nawet jeśli sama reakcja wydaje się nieproporcjonalna. Zamiast "nie stresuj się, to nic wielkiego" możesz powiedzieć: "rozumiem, że masz tego teraz za dużo, to musi być naprawdę ciężkie". Walidacja polega na uznaniu, że emocje przyjaciela są prawdziwe i mają swoje źródło. Zgadzanie się z każdą jego myślą nie jest do tego potrzebne.
Kolejnym filarem jest aktywne słuchanie, czyli technika, w której Twoim zadaniem jest towarzyszenie, a nie mówienie. W praktyce oznacza to utrzymywanie kontaktu wzrokowego, parafrazowanie ("czyli czujesz, że nikt Cię w domu nie rozumie?"), powstrzymanie się od kończenia zdań za drugą osobę i od porównań w stylu "u mnie było podobnie, ale...".
Jeśli przyjaciel jest w silnym pobudzeniu emocjonalnym, warto zaproponować mu prostą technikę uziemiającą 5-4-3-2-1: poproś, żeby wymienił pięć rzeczy, które widzi, cztery, które słyszy, trzy, które czuje pod palcami, dwie, które czuje węchem, i jedną, którą czuje w smaku. Ćwiczenie przenosi uwagę z tego, co dzieje się w środku, na to, co dzieje się dookoła, i przywraca poczucie kontroli.
Jeśli zauważasz u przyjaciela objawy silnego lęku lub paniki, możesz zaproponować oddech z wydłużonym wydechem: wdech nosem licząc do czterech i powolny wydech ustami licząc do sześciu lub ośmiu, tak jakby dmuchał przez wąską słomkę. Wystarczy kilkanaście takich oddechów. Dłuższy wydech spowalnia tętno i wycisza reakcję "walcz albo uciekaj", bo pobudza tę część układu nerwowego, która odpowiada za wyhamowanie organizmu.
Ważne jest też ustalenie własnych granic. Wspieranie przyjaciela nie wiąże się z braniem na siebie roli wybawcy. Możesz być obok, słuchać i towarzyszyć, ale nie masz obowiązku rozwiązywać cudzych problemów emocjonalnych przez całą dobę, a próby robienia tego zwykle kończą się wyczerpaniem po Twojej stronie.
E-book dla młodzieży z praktycznymi ćwiczeniami i technikami wspierającymi w radzeniu sobie z lękiem, stresem i niepewnością. Pomaga lepiej zrozumieć emocje i odzyskać poczucie równowagi w codziennych wyzwaniach.
E-book pełen czułości i wsparcia psychologicznego. W 15 rozdziałach prowadzi przez uzdrawianie samooceny, rozpoznanie krytyka, stawianie granic, relację z ciałem i codzienną łagodność. Pomaga poczuć, że już jesteś wystarczająca.
„Relacje” to krótki poradnik z praktycznymi wskazówkami i technikami, które pomagają lepiej rozumieć siebie i partnera, poprawiać komunikację oraz skuteczniej radzić sobie z codziennymi konfliktami.
Workbook „Emocje” to przewodnik do lepszego rozumienia i zarządzania uczuciami. Zawiera teorię, sprawdzone narzędzia CBT oraz praktyczne ćwiczenia, które pomogą Ci świadomie pracować z emocjami i stosować zdobytą wiedzę w codziennym życiu.
„Mów asertywnie o swoich potrzebach” to workbook z wiedzą i ćwiczeniami, które pomogą Ci rozpoznawać potrzeby, formułować asertywne komunikaty i reagować na trudne odpowiedzi otoczenia – z szacunkiem do siebie i innych.
Przejrzysty słowniczek pojęć związanych z tożsamością transpłciową i niebinarną. O języku inkluzywnym, korekcie płci, wsparciu i codziennych wyzwaniach – przygotowany z Fundacją PROMENADA, z linkami do wartościowych źródeł.
Bywa, że mimo najlepszych chęci sytuacja przyjaciela wymaga pomocy specjalisty.
Zaniepokoić powinny Cię:
wypowiedzi lub żarty o braku sensu życia,
wyraźne zmiany wagi lub snu,
ślady samookaleczeń (także te ukrywane pod długimi rękawami w ciepłe dni),
całkowite wycofanie się z relacji i dawnych zainteresowań,
nagły spokój po długim okresie kryzysu, który bywa sygnałem, że ktoś podjął decyzję o zrobieniu sobie krzywdy.
Jeśli podejrzewasz myśli samobójcze, zapytaj wprost. Pytanie "czy myślisz czasem o tym, żeby zrobić sobie coś bolesnego?" nie zwiększa ryzyka, tylko otwiera przestrzeń do rozmowy i pokazuje, że nie oceniasz. Kiedy odpowiedź brzmi "tak" albo nie masz pewności, powiedz o tym dorosłemu tego samego dnia. Dotrzymanie takiej tajemnicy nie jest lojalnością, a ryzykiem, którego nie musisz brać na siebie.
Najbardziej konkretną rzeczą, jaką możesz zrobić, jest pomoc w dotarciu do pomocy. Możesz razem z przyjacielem sprawdzić, w jakich godzinach pracuje psycholog albo pedagog szkolny, i pójść z nim pod gabinet. Możesz wejść z nim do środka, jeśli tego chce, albo zaczekać na korytarzu. Możesz pomóc mu ubrać w słowa to, co się dzieje, bo w kryzysie najtrudniejsze bywa pierwsze zdanie.
Jeśli w grę wchodzi rozmowa z rodzicami, zaproponuj, że będziesz obok, kiedy on to powie. Możecie razem zastanowić się, który dorosły jest bezpieczny: ktoś z rodziny, wychowawca, trener, starsze rodzeństwo.
Jeśli przyjaciel boi się rozmowy twarzą w twarz, przypomnij mu o bezpłatnym telefonie zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111, czynnym całą dobę. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoni się pod 112.
Poza tym liczy się zwyczajna obecność. Pisz i proponuj wspólne wyjścia nawet wtedy, gdy przyjaciel odmawia, bo w kryzysie łatwo uwierzyć, że nikomu już się nie chce. Zaproponuj coś, co nie wymaga rozmowy: wspólna droga do domu, granie, oglądanie czegoś, spacer z psem.
Pomóż mu nadrobić zaległości albo przepisać notatki, jeśli szkoła stała się dla niego zbyt dużym ciężarem.
Pilnuj tego, żeby wasza znajomość dalej opierała się na tym, na czym opierała się wcześniej, bo przyjaciel potrzebuje też miejsca, w którym nie jest wyłącznie osobą w kryzysie.
Tymczasem specjalista (psycholog) da mu neutralną przestrzeń i narzędzia, których nie da się przekazać w rozmowie z rówieśnikiem. Ty dajesz mu coś innego: poczucie, że nadal ktoś przy nim jest. Jeśli czujesz, że sytuacja Cię przerasta, oddanie jej w ręce dorosłych jest dobrą decyzją i dowodem na to, że umiesz rozpoznać moment, w którym potrzebna jest pomoc z zewnątrz.
Przedstawiamy wyselekcjonowaną grupę doświadczonych specjalistów, którzy pomagają młodzieży i ich rodzicom\opiekunom w bezpiecznym przejściu przez okres dojrzewania, oferując profesjonalne wsparcie w radzeniu sobie z fizycznymi, emocjonalnymi i społecznymi wyzwaniami tego etapu rozwoju.
Zrozumienie to pierwszy krok do poprawy. Przeczytaj inne, powiązane, merytoryczne artykuły które przygotowaliśmy dla Was wspólnie z naszymi Specjalistami_tkami.
Najtrudniejsze to zacząć szukać. Gratulujemy! Sprawdź naszego Bloga, a także Forum Psychologiczne! Znajdziesz tam merytoryczne artykuły, odpowiedzi Specjalistów_ek, praktyczne przykłady i wskazówki oraz wiele inspiracji.
czuje sie zacofana i nie radze sobie z faktem skonczenia szkoły sredniej. bylam spolecznym mistrzem i codziennie mialam jakas nowa osobe do poznania i pogadania. lubilam sie z nauczycielami i zawsze do kazdego zagadywalam. teraz po skonczeniu szkoly wszystcy ida na studia i wydaja zie tacy poukladani. a ja czuje ze stracilam sens życia i jakiegokolwiek istnienia. od kiedy szkola sie skończyła siedze na dupie i gram na konsoli zaglebiajac sid w uzywki. nie podoba mi sie to i jak poradzic sobie z tym. z takim ciaglym uczuciem zagubienia i z strata mojego sensu istnienia jako nastolatka?
Witam, sprawa nie dotyczy bezpośrednio mnie, tylko mojego partnera, ma on nastoletniego syna, z którym troszeczkę zaniedbał kontakt, co prawda widują się co drugi dzień, bo jeżdżą wspólnie na treningi, ale na tym ich kontakt się kończy. Partner próbuje z Nim porozmawiać, proponuje synowi wspólne wyjście, wspólne spędzenie czasu, ale syn bardzo mało rozmawia, nie chce spędzać tego czasu z ojcem. Wiem, że jest to nastolatek, jest w okresie dojrzewania i będzie im ciężko odbudować tę relacje ojciec - syn, widzę, że partnera bardzo to boli, że nie ma z Nim takiego kontaktu jak kiedyś, bardzo cierpi z tego powodu - chciałabym jakoś Mu pomoc, ale nie wiem jak, każda próba partnera kończy się niepowodzeniem. Jest też podejrzenie, że była żona nastawia syna przeciwko ojcu i troszkę utrudnia im kontakt, a dziecko jest między młotem a kowadłem, niestety nie da się z Nią dojść do porozumienia. Moje pytanie co możemy zrobić, żeby syn partnera bardziej się otworzył na kontakty z ojcem i na rozmowę ?
Tak bardzo mam wszystkiego dość i nie mam ochoty żyć dalej, jestem zmęczona szkołą wracam do domu i nie mam siły na nic, nie chce mi się sprzątać w pokoju ale pomagam mamie, nie chce mi się uczyć, jestem uzależniona od telefonu czuje się z tym bardzo źle ale nie umiem inaczej.. moja była przyjaciółka stara się żeby naszarealacja była taka jak kiedyś, nie wiem jak to powiedzieć ale bardzo jestem do niej zdystansowana, nie lubię jej, ona nie angażowała się w naszą przyjaźń na palcach jednej ręki mogę policzyć ile zaproponowała spotkań , w szkole próbuje do mnie gadać ale odpowiadam krótko albo przytakuje i uśmiecham się, nie widzi tego że nie chce z nią rozmawiać, chciałam powiedzieć jej co o tym wszystkim myślę ale moja mama powiedziała że lepiej nie bo w szkole będzie bardzo niezręcznie po tym. Mam super relacje z mamą ale czasami mnie ignoruje albo to co mówię np. mówię jej o czymś a mama to ignoruje ale jak powiem o tym drugi raz ale przy większym gronie to jest duża szansa że coś odpowie albo odwrót, ignoruje mnie przy innych. Relacja z moja młodsza siostra bardzo mnie wkurza i dołuje, jest bardzo nie miła ale mama tego nie widzi ALE gdy na jestem nie miła bo wcześniej coś złego powiedziała to mama zwraca mi uwagę i mówi że jestem dla niej niemiła i powinnam sie poprawić... Kiedy ja próbuję, proszę mi uwierzyć że naprawdę chce ale ja nie umiem kiedy ona robi coś niemiłego. Czuje się bardzo źle psychicznie ,czuję pustkę i samotność , moje myśli gnębią mnie i czasami mam myśli o popełnieniu samobójstwa a tego bardzo nie chce. Chciałam pójść do psychologa, powiedziałam mamie ale temat ucichł i poszedł w niepamięć , moja mama boi się psychologa i opinie innych na wsi,,co powiedzą ludzie jeśli dowiedzą się że chodzisz do psychologa ? Pomyślała że jesteś walnięta a ja ze nie umiem wybierać dzieci i wgl patologia"coś w tym stylu, szukałam czegoś online ale nie znalazłam , na telefon zaufania nie potrafię zadzwonić bo to temat wrażliwe i płacze a wtedy.gardło.mnie.boli
Niedawno dowiedziałam się, że mam ciągle ataki paniki. Od dłuższego czasu, wydaję się że od roku mam ataki paniki. Jestem nastolatką i zaczęło się to wszystko z prostego lęku, nie wiedziałam co to jest dokładnie i nie mówiłam nikomu, bo się bałam o takich rzeczach mówić, żeby znowu nie był taki stan. To się dzieje okresowo(?), przez miesiąc może być dobrze, ale potem przez 2-3 dni, wieczorem mam nagłe ataki paniki: silny lęk, myślę, że teraz umrę, stracę kontrolę nad sobą,kołotanie serca,uczucie, że serce na chwilę stanęło/potknęło się, szybki oddech. Mam uczucie, jakby moje serce robiło jedno mocne, pojedyncze uderzenie i na chwilę zamierało, co bardzo mnie przeraża, i właśnie dla tego mam lęk i dalej atak paniki. Nie wiem, jak z tym poradzić, czasami przez to nie mogę pójść wcześniej spać. Taki stan może być długo, co też męczy, też nie umiem tego kontrolować
Dzień dobry. Mam 16 lat i w wieku około 11 lat rodzice założyli mi kontrole rodzicielską. Byłam mała, więc nie korzystałam z telefonu długo, bo potrafiłam się bawić i nie rozumiałam dlaczego nagle rodzice ograniczyli mi czas do 15 minut dziennie. Potem było tylko gorzej. Póki miałam androida telefon miałam maksymalnie 30 minut, natomiast miałam możliwość telefonu do każdego. W ósmej klasie dostałam iphona a na tym telefonie nie da się mieć family linka, więc mój tata zrobił tak, żebym i tak była kontrolowana. Teraz kiedy zablokuje mi telefon mogę dzwonić tylko do niego i do taty. Zależy mi na kontakcie ze znajomymi, bo w nich mam jakieś wsparcie. Po wakacjach idę do drugiej klasy szkoły średniej, a jeszcze w pierwszej miałam 30 minut telefonu dziennie. Teraz tata telefonu mi nie blokuje w ogóle tylko mamy ustalone, że jeżeli przekroczę 2 godziny dziennie, to blokuje go na kolejny cały dzień. Niby lepiej, ale dlaczego nie mogę być jak wszyscy dookoła, którzy nie mają tej kontroli?
W dodatku każą mi odkładać do nich telefon na noc o 21.30, bo sądzą, że przez niego nie śpię. W nocy często się boję i nie mam jak otrzymać wsparcia. Przez to, że cały czas mam kontrolę na telefon korzystam z niego cały czas za dużo i ciężko jest mi trzymać sie czasu. Mam dość ciągłego pilnowania się ,bo wszyscy dookoła nie muszą. Męczy mnie to, że nie mam nawet kontaktu z rówieśnikami. Próbowałam rozmawiać z rodzicami o tym, ale za każdym razem są zdania, że jestem uzależniona i jakbym miała telefon bez blokowania to byłabym na nim cały dzień. Nigdy nie przemyśleli tego, co do nich mówię tylko obracali wszystko tak, że to ja jestem problemem i sobie nie radzę. Nie wysłuchują mnie nawet. Nie mogę od nich oczekiwać żadnego wsparcia, bo mi go nie dadzą. Kiedy dzwonię do taty, żeby porozmawiać z nim po tym jak zablokował mi telefon, on się rozłącza po tym jak powie swoje i potem już nie odbiera.
Nie mam już siły. Za niedługo mam 17 lat i co dalej będę kontrolowana? To się może wydawać błahe, że dziewczyna nie dostaje telefonu i ma wielki problem, ale to naprawdę boli kiedy tracę kontakt ze wszystkimi, którzy jakoś powodują, że czuje się mniej samotna każdego dnia. Jestem na takim etapie, że mi się już nie chce tego pilnować tym bardziej jak jestem na wsi, gdzie nie ma nic. Nie wiem już jak mam z nimi rozmawiać, żeby zrozumieli co zrobili nie tak przez tą kontrolę. Nie ufam im. O niczym im już nie mówię. Ale nadal uważają, że to we mnie problem.
Corka rocznikowo 11 lat, ogolnie z natury jest bardzo spokojna taka co muchy nie skrzywdzi, otwarta o wszystkim ze mna rozmawia... latwo ja obrazic ale nie reaguje na to placzem. Od 3tyg corka miala 2epizoty takiego napadu okropnego placzu, tlumaczy ze nie wie skad to sie bierze ze w szkole wszystko ok, w nocy tel jej sprawdzilam nikt nic jej przykrego nie powiedzial... nie wiem czy to jest jakis etap rozwojowy u dziewczynek w tym wieku czy powinnam juz szukac specjalisty, bardzo sie martwie
Wychodząc naprzeciw potrzebom młodzieży i rodziców mierzących się z wyzwaniami okresu dojrzewania, specjaliści oferują darmowe konsultacje. Rozumiemy, że kwestie finansowe mogą stanowić istotną barierę w podjęciu decyzji o skorzystaniu z profesjonalnego wsparcia, dlatego chcemy ułatwić ten pierwszy, często najtrudniejszy krok.
Kiedy warto?
Gdy zauważasz u siebie lub u swojego dziecka intensywne wahania nastroju i trudności w radzeniu sobie z emocjami typowymi dla okresu dojrzewania;
Kiedy relacje rodzinne stają się napięte i konfliktowe, a komunikacja między nastolatkiem a rodzicami jest zaburzona;
Jeśli nastolatek doświadcza silnego niepokoju związanego ze zmianami zachodzącymi w jego ciele lub porównuje się niekorzystnie z rówieśnikami;
Gdy pojawiają się problemy w szkole, izolacja społeczna lub zachowania ryzykowne, które mogą być wyrazem trudności w adaptacji do wyzwań okresu dojrzewania.
Potrzebujesz bezpłatnej pomocy?
Sprawdź dostępnych specjalistów i umów się na bezpłatną pierwszą konsultację już dziś – zrób ten ważny krok w kierunku wspierania zdrowego rozwoju nastolatka.
Zobacz, którzy specjaliści udostępniają bezpłatne konsultacje psychologiczne i łatwo umów pierwszą wizytę.
