📲 Pobierz aplikację i zadbaj o siebie na własnych zasadach
Poznaj neurobiologiczne mechanizmy stojące za ryzykownymi zachowaniami w adolescencji i dowiedz się, jak wspierać rozwój samokontroli bez oceniania i karania.
Mózg nastolatka nie jest ani niedokończoną wersją mózgu dziecka, ani mniejszą kopią mózgu dorosłego – to intensywnie przebudowywana konstrukcja, w której poszczególne elementy rozwijają się w innym tempie.
Układ limbiczny, odpowiedzialny za emocje, poszukiwanie nagrody i szybkie reakcje na stres (w tym ciało migdałowate, które działa jak wewnętrzny system alarmowy), dojrzewa znacznie szybciej niż kora przedczołowa. Ta ostatnia to obszar mózgu odpowiedzialny za planowanie, przewidywanie konsekwencji i tzw. "hamulce" behawioralne - w pełni kształtuje się dopiero około 25 - 30. roku życia. W efekcie nastolatek dysponuje bardzo mocnym "gazem" emocjonalnym, ale jeszcze niedopracowanymi "hamulcami" poznawczymi.
Do tego dochodzi zjawisko, które psychologowie rozwojowi nazywają wzmożoną czułością na nagrodę. W okresie dojrzewania układ dopaminowy, odpowiedzialny za poczucie przyjemności i motywację, jest szczególnie aktywny – nastolatek potrzebuje silniejszych, bardziej intensywnych stymulacji, aby poczuć satysfakcję porównywalną z tą, którą czuje dorosły przy znacznie mniejszym "zastrzyku" dopaminy. To wyjaśnia, dlaczego nastolatki częściej szukają nowych, intensywnych doświadczeń - od szybkiej jazdy na rowerze bez kasku, przez eksperymenty z substancjami, po nagłe, niezaplanowane decyzje towarzyskie. Nie jest to "zła wola" czy lekkomyślność w rozumieniu moralnym, lecz efekt fizjologicznej przewagi układu nagrody nad jeszcze niedojrzałym systemem kontroli.
Warto również wspomnieć o roli grupy rówieśniczej - badania pokazują, że sama obecność rówieśników zwiększa aktywność ośrodków nagrody w mózgu nastolatka i jednocześnie zmniejsza aktywność obszarów odpowiedzialnych za ocenę ryzyka. To dlatego młody człowiek, który samodzielnie oceniłby sytuację jako niebezpieczną, w towarzystwie znajomych może podjąć zupełnie inną decyzję. Mówiąc obrazowo - mózg nastolatka w grupie rówieśniczej "widzi" bardziej nagrodę, a mniej ryzyko, niż wtedy, gdy jest sam.
E-book dla młodzieży z praktycznymi ćwiczeniami i technikami wspierającymi w radzeniu sobie z lękiem, stresem i niepewnością. Pomaga lepiej zrozumieć emocje i odzyskać poczucie równowagi w codziennych wyzwaniach.
E-book pełen czułości i wsparcia psychologicznego. W 15 rozdziałach prowadzi przez uzdrawianie samooceny, rozpoznanie krytyka, stawianie granic, relację z ciałem i codzienną łagodność. Pomaga poczuć, że już jesteś wystarczająca.
„Relacje” to krótki poradnik z praktycznymi wskazówkami i technikami, które pomagają lepiej rozumieć siebie i partnera, poprawiać komunikację oraz skuteczniej radzić sobie z codziennymi konfliktami.
Workbook „Emocje” to przewodnik do lepszego rozumienia i zarządzania uczuciami. Zawiera teorię, sprawdzone narzędzia CBT oraz praktyczne ćwiczenia, które pomogą Ci świadomie pracować z emocjami i stosować zdobytą wiedzę w codziennym życiu.
„Mów asertywnie o swoich potrzebach” to workbook z wiedzą i ćwiczeniami, które pomogą Ci rozpoznawać potrzeby, formułować asertywne komunikaty i reagować na trudne odpowiedzi otoczenia – z szacunkiem do siebie i innych.
Przejrzysty słowniczek pojęć związanych z tożsamością transpłciową i niebinarną. O języku inkluzywnym, korekcie płci, wsparciu i codziennych wyzwaniach – przygotowany z Fundacją PROMENADA, z linkami do wartościowych źródeł.
Impulsywność u nastolatków rzadko wygląda spektakularnie, częściej ukrywa się w drobnych, codziennych zachowaniach, które łatwo zbagatelizować albo odczytać jako złośliwość czy brak wychowania. Może to być nagła zmiana planów w ostatniej chwili, na przykład rezygnacja z wyjścia z rodziną, bo akurat nie ma się na to ochoty, gwałtowny wybuch emocji z powodu z pozoru błahej sytuacji, albo wydanie całego kieszonkowego na jeden impulsywny zakup bez chwili zastanowienia.
Charakterystyczne jest też tak zwane myślenie tunelowe. W momencie silnej emocji nastolatek dosłownie nie widzi konsekwencji swojego działania, bo mózg przełącza się w tym momencie na tryb reagowania emocjami, a obszar odpowiedzialny za planowanie i ocenę sytuacji, kora przedczołowa, na chwilę traci nad tym kontrolę.
Mniej oczywistym symptomem jest silna reakcja na odrzucenie społeczne. Nastolatek może podjąć drastyczną decyzję, na przykład zerwać wieloletnią przyjaźń albo napisać coś obraźliwego w mediach społecznościowych, w odpowiedzi na sytuację, którą dorosły odebrałby jako niewielką przykrość.
Warto też zwrócić uwagę na impulsywność cichą. Część nastolatków nie reaguje gwałtownie na zewnątrz, tylko doświadcza intensywnej gonitwy myśli i emocji, z którą trudno im sobie samodzielnie poradzić. To wewnętrzne napięcie czasem prowadzi do zachowań autodestrukcyjnych, takich jak samookaleczenia, traktowanych jako sposób na szybkie rozładowanie napięcia emocjonalnego.
Kwestionariusz, zawierający 20 pytań, służy do zbadania poziomu samooceny – czyli tego, jak postrzegasz siebie i swoją wartość. To nie diagnoza, a punkt wyjścia do refleksji nad relacją z samym sobą. Wypełnienie testu zajmie Ci około 3 minut.
W samym momencie impulsu najskuteczniejsze jest stworzenie krótkiej przerwy między emocją a działaniem. Nastolatek może na przykład zapisać to, co chce powiedzieć, zamiast wypowiadać to od razu, co daje mu chwilę na ochłonięcie, zanim słowa staną się nieodwracalne.
Głębokie oddychanie działa podobnie: spowalnia tętno i obniża poziom hormonów stresu, dzięki czemu organizm ma szansę wyjść z trybu walki lub ucieczki, zanim nastolatek zdąży zareagować.
Regularna aktywność fizyczna pomaga na dłuższą metę, nie tylko w kryzysowym momencie. Ruch pozwala rozładować nagromadzoną energię i obniża ogólny poziom napięcia, co samo w sobie zmniejsza częstotliwość impulsywnych reakcji.
Praca nad samym schematem myślenia też się sprawdza. Psychoterapia poznawczo-behawioralna pomaga nastolatkowi zauważyć powiązanie między myślą, emocją a działaniem, a następnie budować umiejętności decyzyjne, które uwzględniają konsekwencje, zanim dojdzie do impulsywnego zachowania. Przy silniejszej, trudnej do opanowania reakcji emocjonalnej pomocne bywają też konkretne techniki wywodzące się z terapii dialektyczno-behawioralnej (DBT), na przykład świadome odwrócenie uwagi zamiast tłumienia emocji.
Rola rodzica czy opiekuna jest tu równie ważna jak same techniki. Spokojna reakcja dorosłego działa na nastolatka mocniej niż jakiekolwiek pouczanie, a tłumaczenie konsekwencji najlepiej odłożyć na moment, w którym emocje już opadną, zamiast robić to w środku wybuchu. Zanim padnie jakakolwiek uwaga o samym zachowaniu, warto najpierw nazwać to, co nastolatek czuje, bo to otwiera go na rozmowę zamiast zamykać w obronie. Te umiejętności działają najlepiej, gdy są ćwiczone na spokojnie, na co dzień, a nie tylko wyciągane w chwili kryzysu.
Jeśli impulsywność wiąże się z samookaleczeniami albo innymi zachowaniami autodestrukcyjnymi, same techniki regulacji emocji zwykle nie wystarczą i warto połączyć je z pracą ze specjalistą (psychologiem lub psychoterapeutą).
Przedstawiamy wyselekcjonowaną grupę doświadczonych specjalistów, którzy pomagają młodzieży i ich rodzicom\opiekunom w bezpiecznym przejściu przez okres dojrzewania, oferując profesjonalne wsparcie w radzeniu sobie z fizycznymi, emocjonalnymi i społecznymi wyzwaniami tego etapu rozwoju.
Zrozumienie to pierwszy krok do poprawy. Przeczytaj inne, powiązane, merytoryczne artykuły które przygotowaliśmy dla Was wspólnie z naszymi Specjalistami_tkami.
Najtrudniejsze to zacząć szukać. Gratulujemy! Sprawdź naszego Bloga, a także Forum Psychologiczne! Znajdziesz tam merytoryczne artykuły, odpowiedzi Specjalistów_ek, praktyczne przykłady i wskazówki oraz wiele inspiracji.
Czy pierwszy okres w wieku 14 lat to dobrze i czy to normalne🤔.Nikt nic nie chce powiedzieć,wszyscy dowiesz się jak dorośniesz
Witam, sprawa nie dotyczy bezpośrednio mnie, tylko mojego partnera, ma on nastoletniego syna, z którym troszeczkę zaniedbał kontakt, co prawda widują się co drugi dzień, bo jeżdżą wspólnie na treningi, ale na tym ich kontakt się kończy. Partner próbuje z Nim porozmawiać, proponuje synowi wspólne wyjście, wspólne spędzenie czasu, ale syn bardzo mało rozmawia, nie chce spędzać tego czasu z ojcem. Wiem, że jest to nastolatek, jest w okresie dojrzewania i będzie im ciężko odbudować tę relacje ojciec - syn, widzę, że partnera bardzo to boli, że nie ma z Nim takiego kontaktu jak kiedyś, bardzo cierpi z tego powodu - chciałabym jakoś Mu pomoc, ale nie wiem jak, każda próba partnera kończy się niepowodzeniem. Jest też podejrzenie, że była żona nastawia syna przeciwko ojcu i troszkę utrudnia im kontakt, a dziecko jest między młotem a kowadłem, niestety nie da się z Nią dojść do porozumienia. Moje pytanie co możemy zrobić, żeby syn partnera bardziej się otworzył na kontakty z ojcem i na rozmowę ?
Dzień dobry, pytanie dotyczy mojej 13-letniej córki. Jest osobą bardzo wrażliwą, nieśmiałą i skrytą. Ma problem z nawiązywaniem nowych znajomosci, tylko jedną kokeżankę. Często powtarza, że nikt jej nie lubi i że jest dziwna. Od kilku lat przewija się też temat jej przedszkola i zaczynam dostrzegać, że to jak teraz układają się jej relacje z dziećmi może mieć związek właśnie z okresem przedszkolnym. Jak miała 5/6lat pojawił się okres, w którym nie chciała wchodzić do sali do swojej grupy. Płakała, wyrywała się jak tylko zobaczyła siedzące dzieci. Wielokrotnie pytałam przedszkolanki czy zauważyły coś niepokojącego, z czego takie zachowanie może wynikać. Twierdziły, że nic się nie dzieje, a córka była wtedy za mała, żeby o tym opowiadać. Dopiero kilka lat po zakończeniu przedszkola zaczęła mówić, że nikt się z nią nie bawił, że dzieci jej nie lubiły, że się z niej naśmiewały i jak miała nowe ubrania to specjalnie szarpały ją za nie, żeby je porwać; że pani wciskała jej jedzenie na siłę, raz nawet złapała ją tak mocno za rękę, że bolało...Temat przedszkola wraca co jakiś czas. Córka sama mówi, że nikt jej nie lubi, tak jak wtedy w przedszkolu. Nie wiem co robić...czy powinna odbyć jakąś terapię? Czy w nastoletnim wieku takie odczucia są po prostu normalne? Boję się, żeby czegoś nie przegapić...
Cześć, jestem mamą jedynaczki - 15 lat. Mimo tego, że nie ma rodzeństwa od dziecka ma bliski kontakt z kuzynką rówieśniczką (córka siostry męża). I tak razem w przedszkolu, razem w szkolnej ławce, razem w szkole i razem po szkole, razem na podwórku, na wakacyjnych wyjazdach...Nasze rodziny mieszkają bardzo blisko siebie i często się spotykamy. Mama kuzynki jest chrzestną matką mojej córki. Dopiero w liceum rozstanie, inne miasta i inne otoczenie. Moja córka na początku (pierwsze klasy podstawówki) była bardzo zaborcza jeśli chodzi o relacje z kuzynką, chciała ją mieć tylko dla siebie i nie rozumiała, że tamta ma prawo kolegować się z innymi dziećmi...tak jak ona ma prawo mieć inne koleżanki. Przeżywała różne sytuacje... Można powiedzieć, że kuzynka owinęła sobie córkę wokół palca i mogła robić z nią co chciała a ta i tak była wierna jak piesek. Dużo zmieniło się w ostatnich latach podstawówki, w okresie dojrzewania... Córka trwała przy kuzynce i znosiła jej gwiazdorzenie, przykre uwagi na swój temat, trwała przy niej w każdej chwili zatracając swoją osobowość. Wszyscy z boku patrząc zawsze traktowali je jak siostry. I tak w końcu miarka się przebrała i to moja córka podjęła decyzję o tym żeby pójść w całkiem innym kierunku do liceum, byle nie razem...nie chciała być już dalej jak się wyraziła "przydupasem kuzynki"... Przez całą podstawówkę borykała się z bardzo niską samooceną, nie wierzyła że ktoś może ją lubić za to jak jest, że dla kogoś może być ważna...W pierwszej klasie liceum nawiązała kontakty z rówieśniczkami (choć nie było łatwo) ale nadal nie wierzyła w siebie i na każdym kroku szukała dowodu że ktoś ją akceptuje. Pomogła nam bardzo pani psycholog... Po jakimś czasie okazało się, że kuzynka też miała problem z kontaktami z rówieśnikami i z nawiązaniem relacji w swoim liceum a winę za to (może nie wprost ale bardzo dając do zrozumienia) obarcza się moją córkę. To wszystko przez to, że moja córka się zmieniła i zostawiła kuzynkę. Nie poświęca jej tyle czasu, nie adoruje i nie interesuje się jej sprawami... Prawdę mówiąc widzę, że moja córka ma teraz bardzo lekceważące podejście do kuzynki i faktycznie nie zwraca na nią uwagi... Boję się w sumie, że z miłości przeszło jej całkowicie może jeszcze nie w nienawiść ale w obojętność. Nie wiem co robić. Do tej pory starałam się wspierać moje dziecko i pomóc poprawić jej samoocenę. Ale dochodzą do tego wszystkiego nasze relacje rodzinne. Nie wtrącałam się w taki sposób żeby rozmawiać ze szwagierką o dziewczynach ale bolą mnie insynuacje, że wszystkiemu winna jest moja córka. Kuzynka jest ewidentnie smutna i zdołowana, korzystała z porady psychologa. Ale to przez wiele lat moja córka nakładała maski i udawała przed wszystkimi w rodzinie że jest wszystko ok a potem w domu płakała w poduszkę nieszczęśliwa i zdołowana. Czy powinnam się wtrącał i porozmawiać jak mama z mamą? Czy może one powinny wylać z siebie wszystkie wzajemne żale i pokłócić się a potem może pogodzić i żyć na nowo. Nie wiem, czy w ogóle da się coś z tego zrozumieć co napisałam...może za bardzo się przejmuję...
Wychodząc naprzeciw potrzebom młodzieży i rodziców mierzących się z wyzwaniami okresu dojrzewania, specjaliści oferują darmowe konsultacje. Rozumiemy, że kwestie finansowe mogą stanowić istotną barierę w podjęciu decyzji o skorzystaniu z profesjonalnego wsparcia, dlatego chcemy ułatwić ten pierwszy, często najtrudniejszy krok.
Kiedy warto?
Gdy zauważasz u siebie lub u swojego dziecka intensywne wahania nastroju i trudności w radzeniu sobie z emocjami typowymi dla okresu dojrzewania;
Kiedy relacje rodzinne stają się napięte i konfliktowe, a komunikacja między nastolatkiem a rodzicami jest zaburzona;
Jeśli nastolatek doświadcza silnego niepokoju związanego ze zmianami zachodzącymi w jego ciele lub porównuje się niekorzystnie z rówieśnikami;
Gdy pojawiają się problemy w szkole, izolacja społeczna lub zachowania ryzykowne, które mogą być wyrazem trudności w adaptacji do wyzwań okresu dojrzewania.
Potrzebujesz bezpłatnej pomocy?
Sprawdź dostępnych specjalistów i umów się na bezpłatną pierwszą konsultację już dziś – zrób ten ważny krok w kierunku wspierania zdrowego rozwoju nastolatka.
Zobacz, którzy specjaliści udostępniają bezpłatne konsultacje psychologiczne i łatwo umów pierwszą wizytę.
