Aplikacja TwójPsycholog wsparcie, które masz zawsze pod ręką

📲 Pobierz aplikację i zadbaj o siebie na własnych zasadach

Dostępne w Google PlayPobierz w App Store

Lit w ChAD: stężenie, badania kontrolne i sytuacje, które je psują

Lit działa w oknie od 0,6 do 0,8 mmol na litr, a wyjście poza nie w obie strony kosztuje. Sprawdź, kiedy pobrać krew, co i jak często kontrolować oraz które popularne leki potrafią podnieść stężenie w kilka dni.

Jedyny lek, którego wpływu na ryzyko samobójstwa nikt nie powtórzył

Lit jest najstarszym stale stosowanym lekiem psychotropowym i po ponad siedemdziesięciu latach nadal nie ma czym go w pełni zastąpić. Powód jest konkretny: metaanalizy zgodnie pokazują przy długotrwałym stosowaniu około 60 procent redukcji ryzyka zachowań samobójczych i około 70 procent redukcji samouszkodzeń.

Najciekawsze jest to, że efekt pojawia się także u osób, u których nastrój nie ustabilizował się w pełni. Prawdopodobnie wynika ze zmniejszenia impulsywności i agresji, a nie z samej kontroli epizodów. Żaden inny lek stosowany w ChAD nie ma porównywalnie mocnej bazy dowodowej w tym punkcie.

Okno od 0,6 do 0,8 mmol na litr

Lit ma wąski indeks terapeutyczny, czyli odległość między dawką działającą a szkodliwą jest mała. Optymalną długoterminową skuteczność uzyskuje się przy stężeniu w surowicy 0,6 do 0,8 mmol na litr.

Granica górna nie jest umowna. Powyżej 0,8 mmol na litr rośnie ryzyko uszkodzenia nerek. Granica dolna też nie: część badań, które nie wykazały działania przeciwsamobójczego litu, prowadzono na dawkach podprogowych albo przez zbyt krótki czas.

Stan stacjonarny, czyli moment, w którym stężenie przestaje rosnąć po zmianie dawki, ustala się po około pięciu dobach. U osób starszych i z gorszą czynnością nerek trwa to dłużej, więc kontrolny pomiar wykonuje się po 10 do 12 dni.

Kiedy pobrać krew, żeby wynik cokolwiek znaczył

Oznacza się stężenie minimalne, czyli tuż przed kolejną dawką. Wynik pobrany o przypadkowej porze jest bezużyteczny i może doprowadzić do niepotrzebnego obniżenia dawki.

Przy klasycznym dawkowaniu raz na dobę pojawia się pułapka arytmetyczna. Próbka pobrana 12 godzin po dawce daje wartość około 1,3 razy wyższą niż rzeczywiste stężenie minimalne mierzone po 24 godzinach. Jeśli więc bierzesz lit wieczorem, a krew oddajesz rano, wynik zawyża obraz i przy mechanicznym trzymaniu się progów łatwo o niedodawkowanie.

Praktyczna konsekwencja: podaj w laboratorium i lekarzowi_ce dokładną godzinę ostatniej dawki. To jedna informacja, która zmienia interpretację całego wyniku.

Tarczyca, przytarczyce i nerki

Lit gromadzi się nie tylko w surowicy, ale też w kościach, tarczycy i krwinkach czerwonych. Stąd zestaw badań, który wraca regularnie przez cały czas leczenia.

  • Tarczyca. Lit hamuje uwalnianie hormonów tarczycy. Klinicznie istotna niedoczynność dotyczy 8 do 19 procent leczonych, przy 0,5 do 1 procent w populacji ogólnej, a postać subkliniczna nawet 23 procent. Obecność przeciwciał przeciwtarczycowych zwiększa ryzyko ośmiokrotnie. TSH oznacza się przed startem, po 3 do 6 miesiącach, potem co 6 do 12 miesięcy. Niedoczynność nie jest powodem do odstawienia litu, tylko do włączenia lewotyroksyny.

  • Przytarczyce. Hiperkalcemia i nadczynność przytarczyc występują u około 10 procent. Objawy bywają mylące: osłabienie, kamica nerkowa, osteoporoza. Wapń warto kontrolować raz w roku.

  • Nerki. Około 26 procent osób długo leczonych rozwija przewlekłą chorobę nerek w stadium 3. Schyłkowa niewydolność nerek pozostaje rzadka, u 0,53 procent wobec 0,2 procent w populacji ogólnej. Ryzyko rośnie z czasem leczenia, wiekiem rozpoczęcia i przebytymi epizodami zatrucia.

Wzmożone pragnienie i częste oddawanie moczu na początku leczenia biorą się z blokowania działania hormonu antydiuretycznego. Wbrew intuicji nie zapowiadają one przejścia w przewlekłą chorobę nerek.

Rzeczy, które w kilka dni podnoszą stężenie litu

Najczęstsze zatrucia litem nie wynikają ze zmiany dawki, tylko z tego, co dzieje się obok.

    1
  1. Diuretyki tiazydowe. Potrafią podnieść stężenie nawet czterokrotnie.

  2. 2
  3. Niesteroidowe leki przeciwzapalne. Ibuprofen czy diklofenak kupione bez recepty na ból pleców to klasyczny scenariusz.

  4. 3
  5. Inhibitory konwertazy angiotensyny, stosowane na nadciśnienie.

  6. 4
  7. Odwodnienie: biegunka, wymioty, gorączka, upał, intensywny trening bez uzupełniania płynów, dieta z drastycznym ograniczeniem soli.

Sygnałem alarmowym jest zmiana charakteru drżenia. Delikatne drżenie rąk bywa działaniem niepożądanym w normie, ale drżenie grube, nieregularne, obejmujące więcej niż dłonie i występujące razem z zaburzeniami równowagi, niewyraźną mową lub splątaniem, oznacza toksyczność i wymaga pilnego kontaktu z lekarzem_ką.

Lit a ciąża: liczby zamiast ogólników

Tutaj najczęściej pada odpowiedź „to zależy", która nikomu nie pomaga. Metaanaliza opublikowana w „American Journal of Psychiatry" podaje konkretne wartości. Ekspozycja na lit wiązała się z podwyższonym ryzykiem jakiejkolwiek wady wrodzonej, iloraz szans 1,81, co odpowiada jednemu dodatkowemu przypadkowi na 33 ciąże. Ryzyko było wyraźnie związane z pierwszym trymestrem i z wyższymi dawkami.

Druga strona bilansu jest równie policzalna: lit okazał się skuteczniejszy niż jego brak w zapobieganiu nawrotom poporodowym, iloraz szans 0,16, jeden przypadek uniknięty na trzy leczone osoby. Dlatego decyzja polega na porównaniu tych dwóch liczb w konkretnej sytuacji, a nie na odruchowym odstawieniu.

Co możesz przygotować przed kolejną wizytą

  • Zapisz godzinę przyjmowania litu i godzinę ostatniego pobrania krwi. Bez tego wynik stężenia jest niepełną informacją.

  • Zrób listę wszystkiego, co bierzesz bez recepty, łącznie z lekami przeciwbólowymi i suplementami.

  • Sprawdź w dokumentacji datę ostatniego TSH, kreatyniny i wapnia. Jeśli któreś ma ponad rok, poproś o zlecenie.

  • Zgłoś każdy epizod odwodnienia, dietę odchudzającą i nową terapię nadciśnienia, zanim zmieni się dawka.

Specjaliści pracujący z osobami wykazującymi objawy choroby dwubiegunowej

Choroba afektywna dwubiegunowa to złożone zaburzenie, które nie musi być ciężarem dźwiganym w samotności. Nasz zespół, składający się z wysoce wykwalifikowanych psychologów i psychoterapeutów, specjalizuje się w prowadzeniu osób potrzebujących wsparcia, przez zawiłości tej choroby, ku stabilizacji i poprawie jakości życia.

Dowiedz się więcej

Zrozumienie to pierwszy krok do poprawy. Przeczytaj inne, powiązane, merytoryczne artykuły które przygotowaliśmy dla Was wspólnie z naszymi Specjalistami_tkami.

Zaburzenie dwubiegunowe – przyczyny, objawy, leczenie

Choroba dwubiegunowa to poważne zaburzenie psychiczne, które może znacząco wpłynąć na jakość życia. Zrozumienie jej objawów, przyczyn i metod leczenia jest kluczowe dla skutecznego radzenia sobie z tym schorzeniem.

Czytaj więcej

Moje dziecko ma zaburzenie afektywne dwubiegunowe – jak mu pomóc?

Praktyczny przewodnik dla rodziców nastolatków z diagnozą ChAD: rozpoznawanie objawów, wsparcie emocjonalne i skuteczne strategie radzenia sobie.

Czytaj więcej

ChAD a depresja: Jak odróżnić te stany?

Zrozumienie różnic między chorobą afektywną dwubiegunową a depresją jest kluczowe dla skutecznego leczenia. Dowiedz się więcej o objawach, diagnozie i dostępnych formach pomocy.

Czytaj więcej

Czy ChAD da się całkowicie wyleczyć?

Rozważamy realia terapii i długotrwałego zarządzania chorobą afektywną dwubiegunową.

Czytaj więcej

ChAD typu I, typu II i cyklotymia: co naprawdę odróżnia te trzy rozpoznania

Typ II nie jest lżejszą wersją typu I. Ryzyko samobójstwa jest w nim co najmniej takie samo, a rozpoznanie zajmuje średnio dekadę dłużej. Sprawdź, co kwalifikuje do której kategorii i dlaczego kolejność epizodów ma znaczenie.

Czytaj więcej

Mania – przyczyny, objawy i leczenie

Mania to złożone zaburzenie psychiczne znacząco wpływające na życie chorego. Artykuł przybliża objawy, przyczyny i metody leczenia tego schorzenia, pomagając zrozumieć problem i skutecznie sobie z nim radzić.

Czytaj więcej

Depresja – przyczyny, objawy i skuteczne leczenie

Depresja to poważne zaburzenie psychiczne, które może dotknąć każdego. Wczesna diagnoza i leczenie są kluczowe – poznaj objawy, metody leczenia i sposoby wsparcia chorych. Pamiętaj, depresję można skutecznie leczyć!

Czytaj więcej

Zaburzenia psychiczne: objawy, rodzaje i leczenie

Zaburzenia psychiczne to poważny problem dotykający wielu osób. Przeczytaj, jak rozpoznać pierwsze symptomy, gdzie szukać pomocy oraz informacji o różnych rodzajach zaburzeń i metodach ich leczenia. Dowiedz się więcej o tym ważnym temacie!

Czytaj więcej

Psychoza - przyczyny, objawy i skuteczne metody leczenia

Psychoza to poważne zaburzenie psychiczne wpływające na życie chorego i jego bliskich. Zrozumienie objawów, przyczyn i metod leczenia jest kluczowe dla skutecznej pomocy. Artykuł przybliża naturę tego złożonego zaburzenia i możliwości terapeutyczne.

Czytaj więcej

Mania z objawami mieszanymi: energia i rozpacz w tym samym tygodniu

Stan mieszany nie leży w połowie drogi między manią a depresją, tylko łączy jedno z drugim. To najbardziej ryzykowny moment w przebiegu choroby dwubiegunowej i jednocześnie ten, w którym najłatwiej o błędne leczenie.

Czytaj więcej

Depresja – objawy. Jak ją rozpoznać i leczyć?

Objawy depresji to nie tylko smutek, ale też szereg dolegliwości fizycznych, które utrudniają codzienne funkcjonowanie. Ich prawidłowe zinterpretowanie to pierwszy krok do skutecznego leczenia. Dowiedz się, jak rozpoznać te sygnały u siebie lub bliskich.

Czytaj więcej

Zespół serotoninowy: objawy, przyczyny i kiedy szukać pomocy?

Dowiedz się, czym jest zespół serotoninowy, jakie są jego objawy i kiedy stanowi zagrożenie dla zdrowia. Poznaj metody leczenia i zapobiegania.

Czytaj więcej

Warto przeczytać

Najtrudniejsze to zacząć szukać. Gratulujemy! Sprawdź naszego Bloga, a także Forum Psychologiczne! Znajdziesz tam merytoryczne artykuły, odpowiedzi Specjalistów_ek, praktyczne przykłady i wskazówki oraz wiele inspiracji.

Czy choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) może być dziedziczna?

Ojciec moich dzieci choruje na chorobę afektywną dwubiegunową. Nie jesteśmy ze sobą, ale przeszłam z nim dużo. Dzieci mają kolejno 4-latka i 2,5. Czytałam, że ta choroba może być dziedziczna. Chciałabym zapytać, kiedy mogę spodziewać się ewentualnie pierwszych objawów? Kiedy reagować?

217
Czy ChAD może zniknąć/ przyjąć łagodniejszą formę? Czy to, co przeżywam, to właśnie to?

Czy CHAD może "zniknąć" bez farmakoterapii? Kiedy miałam 18 lat, zdiagnozowano u mnie CHAD. Było to oczywiste, dla mnie, szkolnej pedagog i dla pani psychiatry. Pamiętam, że było wtedy na pewno lepiej z lekami niż bez leków. Depresje były wtedy bardzo głębokie i nawet zgodziłam się na pobyt w szpitalu psychiatrycznym. Anhedonia, pesymizm, zaniedbanie higieny osobistej (nie kąpałam się wiele dni), myśli s, samookaleczanie, nie ma wątpliwości, że to depresja. Ciężko natomiast obiektywnie ocenić czy znajdowałam się w stanach manii czy nie (ale tak pewnie bywa u każdego chorego na CHAD). Jednak patrząc na to, że często robiłam ryzykowne rzeczy, miałam problem z alkoholem i marihuaną, Pewnego dnia, nawet pamiętam datę, był to 25 luty 2022, pokłóciłam się z rodzicami, kiedy ich odwiedzałam, mieszkałam wtedy sama w wynajmowanym mieszkaniu. Chciałam wyjść z domu i wrócić do mieszkania pieszo w nocy. Mama nie chciała mnie wypuścić i dostałam ataku szału, w wyniku którego siostra miała siną twarz i mama też miała parę siniaków. Chciałam wyjść z domu w kiepskim stanie psychicznym, ale mama i siostrą musiały mnie trzymać siłą, żebym nie wyszła z domu. Tamtą noc spędziłam u rodziców w domu. Następnego dnia przemyślałam to wszystko i uznałam, że mocno przesadziłam. Postanowiłam wtedy, że nie będę już nikomu mówić o swoich problemach i będę udawać, że u mnie wszystko w porządku. Nie zwierzałam się z problemów nawet chłopakowi, z którym obecnie mieszkam. W depresji płakałam cicho po kątach, tak, żeby nie widział. Po jakimś czasie ten mój CHAD chyba się wyleczył(?). Jednak nadal w momentach, w których sobie nie radzę mam takie myśli, że jedynym rozwiązaniem problemów byłaby śm*erć. Czasem też zdarza mi się łączyć leki z alkoholem, żeby się dobrze poczuć. Raz mam taki okres, że uważam się za tą najgorszą, brzydka i głupią. Innym razem uważam, że jestem ładna i mądra a moja samoocena szybuje w kosmos. Daje radę jednak normalnie pracować i studiować, normalnie żyć. Czuję też, że jakby trzymam wszystkie te objawy za ścianą. Urojenia też nadal towarzyszą mi w gorszym czasie. Potrafię jednak wziąć to na logikę, tłumacząc sobie, że to tylko urojenia, niestety mimo to, czuję lęk. Raz czuję, że wszystko idzie mi świetnie a innym razem czuję się jakbym nigdzie nie pasowała. Obecnie jednak czuję dziwną pustkę i spokój i mam wrażenie, że jestem kimś innym. Tak jakbym stworzyła sobie osobne miejsce w umyśle na przeżywanie wszystkich negatywnych rzeczy. Nadal też ciągnie mnie do używek i zdarzają się spontaniczne popijawy w ciągu tygodnia, kiedy muszę iść do pracy następnego dnia. Dodam, ze leki na CHAD przestałam brać 3 lata temu bo byłam zbyt leniwa, żeby pójść po receptę do psychiatry. W 2022 też zdiagnozowano u mnie ADHD. Pytanie brzmi: czy to może być ten CHAD z łagodniejszymi objawami? Czy powinnam wrócić do leczenia? Czy możliwe, żeby z wiekiem ten CHAD przyjął taką formę? Taką łagodniejszą? Nie wiem co o tym myśleć, a wizytę u psychiatry mam dopiero we wrześniu.

359
Traumatyczne dzieciństwo i bardzo trudna dorosłość. Nie umiem znaleźć pracy, choruję.

Dzień dobry. Może opowiem od początku . Dzieciństwa nie miałam wcale . Od ojca bicie i złe traktowanie , matka nie umiała go wygonić z domu . Mając 12 lat podjęłam próbę s i marzyłam o śmierci . Nie było na jedzenie , w klasie dokuczali, bo bieda , a o wycieczkach klasowych czy zielonej szkole mogłam zapomnieć . Ojciec pił i bił za to, że żyje i powtarzał, że jestem zerem. Życie dorosłe także pokazało swoje złe oblicze . Pracowałam u pracodawcy, gdzie płacił grosze, a sam się bogacił ( dziś jest bankrutem ) , nie mogę znaleźć normalne pracy i mam dosyć już żebrania o pracę . Dorobiłam się także nadciśnienia tętniczego oraz Chad. Mam 35 lat. Jestem po próbach s i po 6 razie przestałam to liczyć już nawet . Renty także nie chcą przyznać, dlatego, że pracodawca nie płacił do ZUS na mnie składek, a byłam zarejestrowana przez niego do ZUS do ubezpieczenia . Nie stać mnie nawet na leki tak naprawdę, a co chwilę coś nowego i drogiego mi wciskają . Już mam dosyć takiej tułaczki i żebrania o pracę, bo nikt mnie nie chce .. może mam kompetencje, ale mój wygląd zdecydowanie odstrasza, mimo że nie mam nigdzie tatuażu ani kolczyków . Od 12 roku życia modlę się o śmierć .. mam nadzieję, że w końcu moje modlitwy zostaną wysłuchane . Boje się kogokolwiek prosić o pomoc, bo wiem jak to będzie wyglądać . Zamiast pomocy czy cokolwiek to naślą mops czy policję i tyle z tego będzie, a to nie tędy droga . Więc wolę odpuścić ..

13
Czy postanowiono mi błędną diagnozę? Powinnam wrócić na terapię? Czy to niedojrzałość emocjonalna?

Witam serdecznie. Ostatnio zaczęłam analizować swoją historię choroby. Stwierdzono u mnie od 2013 r. ChAD . W 2011 zaczęłam się źle czuć. Dostawałam ataków paniki, miałam silne lęki , bałam się niemal wszystkiego. Ze stresu często wymiotowałam. Poszłam do lekarza, lekarz stwierdził, że to przejściowe problemy, dostałam lek z grupy SSRI i neuroleptyk. Było lepiej, uspokoiłam się , znalazłam nową miłość ....nagle spadek nastroju, zakończyłam związek, zaczęłam dużo spać , byłam płaczliwa, wszystko mnie przerastało. Poszłam do lekarza już z siostrą, opowiedziała jak wyglądam z jej perspektywy, że podejrzewa u mnie Chad, lekarka zdecydowanie wykluczyła jej podejrzenia, aby to mógł być Chad. Dostałam diagnozę o niedojrzałości emocjonalnej . Poszłyśmy do innego lekarza, znowu siostra opowiedziała co się ze mną dzieje, co się działo i co przypuszcza. Lekarz po zadaniu pytań, stwierdził że to Chad, że siostra miała rację. Leczyłam się u niego od 2013- 2024 roku. Po niemiłych słowach od niego .... znalazłam sobie nowego psychiatrę, do którego poszłam, bo na terapii Pani psycholog zasugerowała epizod mieszany. Pani doktor dała mi kilka innych leków i po nich.... Umarłam, byłam tu na ziemi, ale czułam, że tak jakby mnie nie było . Nie czułam nic, spałam całe dnie, nie interesowałam się dzieckiem, życiem niczym.... Po tym jak obudziłam się popołudniu i nagle mnie olśniło... Wzięłam do ręki wydrukowaną historię choroby, wszystko przeczytałam , zaczęłam analizować leki, moje samopoczucie w danych latach, zaczęłam czytać o niedojrzałości emocjonalnej i tak ! Wszystko jakby się zgadzało... Wydaje mi się, że leczyli mnie na Chad, a wystarczyłoby wysłać mnie wtedy na terapię oraz podać lek na lęki.... Zaczęłam stopniowo schodzić z antydepresantów... I czuję się nareszcie dobrze. Czuję jakbym powróciła, czuję tu i teraz, cieszę się małą rzeczą, zaczęłam opiekować się moim dzieckiem, spędzać z nim mądrze czas, rozmawiać. Byłam u lekarza, przyznałam się do odstawiania niektórych leków. Lekarz przepisał pregabalinę, ponieważ przez ten czas męczyły mnie natrętne myśli katastroficzne. Po dwóch tygodniach brania jest lepiej. Nie śpię w dzień, wykonuję obowiązki, zaczynam się uśmiechać. Czyżby postawili mi błędną diagnozę? Co mogą mi Państwo powiedzieć o niedojrzałości emocjonalnej....czy powinnam wrócić na terapię?

1
Chciałabym założyć rodzinę, jednak powstrzymuję się ze względu na zaburzenie psychiczne - proszę o radę

Choruję od ponad 20 lat na CHAD, mam 39 lat i jestem w stabilnym związku. Czy kobieta w mojej sytuacji może zostać matką? Zastanawiam się czy dam radę podołać tak dużej odpowiedzialności, jak bycie mamą. Pragniemy z partnerem mieć dziecko, ale mamy duże wątpliwości... Proszę o poradę Z góry dziękuję i pozdrawiam.

Bibliografia

  • Roberts, E., Cipriani, A., Geddes, J.R., Nierenberg, A.A., Young, A.H. The evidence for lithium in suicide prevention. The British Journal of Psychiatry, 211(6), 396 (2017). DOI: 10.1192/bjp.211.6.396.

  • Gitlin, M. Lithium side effects and toxicity: prevalence and management strategies. International Journal of Bipolar Disorders, 4(1), 27 (2016). DOI: 10.1186/s40345-016-0068-y.

  • Fornaro, M., Maritan, E., Ferranti, R., Zaninotto, L., Miola, A., Anastasia, A., Fusar-Poli, P., Serretti, A. i in. Lithium exposure during pregnancy and the postpartum period: a systematic review and meta-analysis of safety and efficacy outcomes. American Journal of Psychiatry, 177(1), 76-92 (2020). DOI: 10.1176/appi.ajp.2019.19030228.

  • Goodwin, G.M., Haddad, P.M., Ferrier, I.N. i in. Evidence-based guidelines for treating bipolar disorder: revised third edition. Recommendations from the British Association for Psychopharmacology. Journal of Psychopharmacology, 30(6), 495-553 (2016). DOI: 10.1177/0269881116636545.

Powyższe informacje nie zastępują kontaktu ze specjalistą

Zobacz, którzy specjaliści udostępniają bezpłatne konsultacje psychologiczne i łatwo umów pierwszą wizytę.