📲 Pobierz aplikację i zadbaj o siebie na własnych zasadach
Apatia jest najczęstszym objawem neuropsychiatrycznym w chorobie Alzheimera i dotyczy 49 procent chorych, częściej niż obniżony nastrój. Sprawdź, skąd bierze się sześciomiesięczny próg, ile wynosi wzrost ryzyka i co wykluczyć najpierw.
Metaanaliza 48 badań, w których stosowano Inwentarz Neuropsychiatryczny u osób z chorobą Alzheimera, ustawiła objawy w kolejności częstości. Na pierwszym miejscu znalazła się apatia, u 49 procent chorych, z przedziałem ufności od 41 do 57 procent. Depresja była na drugim miejscu, u 42 procent, agresja u 40, lęk u 39.
Ta kolejność ma znaczenie dla rodzin, bo z niej wynika, że najczęstszy objaw pozapamięciowy w tej chorobie nie wygląda jak choroba. Wygląda jak zobojętnienie, wycofanie z życia towarzyskiego, rezygnacja z hobby, siedzenie przed telewizorem. Nazywa się to zwykle starzeniem się i nie zgłasza lekarzowi.
W 2016 roku grupa robocza pod kierunkiem Zahinoora Ismaila zaproponowała kryteria łagodnych zaburzeń zachowania, oznaczanych skrótem MBI. Pomysł polegał na tym, żeby traktować trwałą zmianę zachowania po pięćdziesiątym roku życia jako możliwy pierwszy objaw choroby neurozwyrodnieniowej, także wtedy, gdy testy pamięci wypadają jeszcze prawidłowo.
Kryteria obejmują pięć obszarów: apatię i napęd, nastrój i lęk, kontrolę impulsów, zachowania społeczne oraz myślenie i spostrzeganie. Domena apatii jest wymieniona jako pierwsza.
Dwa warunki decydują o tym, czy objaw w ogóle wchodzi w tę kategorię. Musi utrzymywać się co najmniej sześć miesięcy i nie może dać się lepiej wyjaśnić inną chorobą, w tym zaburzeniem psychicznym rozpoznanym wcześniej w życiu. Trzy tygodnie zobojętnienia po śmierci współmałżonka to nie MBI. Pół roku niezmiennego braku inicjatywy u osoby, która zawsze coś organizowała, spełnia próg czasowy.
Skandynawska metaanaliza objęła 11 badań podłużnych i 9504 osoby z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi. Obecność apatii wiązała się z ryzykiem przejścia w otępienie wyższym o 54 procent, przy współczynniku hazardu 1,54 i przedziale ufności od 1,29 do 1,84. Dla samej choroby Alzheimera wynik był niższy: 1,31.
Autorzy sami oceniają pewność tych wyników w skali GRADE jako niską albo bardzo niską, ze względu na jakość włączonych badań. Ta uwaga jest częścią wyniku, nie przypisem do niego.
Praktycznie oznacza to jedno. Apatia u osoby starszej jest sygnałem, który uzasadnia ocenę poznawczą, a nie wyrokiem. Większość osób z tej grupy w otępienie nie przechodzi.
Włoskie badanie objęło 110 osób z amnestycznymi łagodnymi zaburzeniami poznawczymi, ocenianymi co pół roku przez trzy lata. Apatię mierzono dwa razy: raz pytano osobę badaną, raz jej opiekuna. Różnicę między tymi wynikami potraktowano jako miarę braku świadomości własnego stanu.
W trakcie obserwacji otępienie rozwinęło się u 60 osób, czyli u 54,5 procent, w czasie od 6 do 36 miesięcy. Sama wielkość rozbieżności między oceną chorego a oceną opiekuna wnosiła informację o ryzyku i o tym, jak szybko to nastąpi.
Wniosek dla domu jest konkretny. Zdanie „mamie nic nie jest, sama tak mówi" nie zamyka sprawy. W tym stanie zaniżona samoocena objawu bywa jego elementem, dlatego opis rodziny jest osobnym źródłem danych, a nie ich podważaniem.
Zanim uzna się brak napędu za zwiastun otępienia, trzeba przejść listę przyczyn, które da się odwrócić.
Leki. Cholinolityki, w tym część leków na pęcherz i starsze leki uspokajające, benzodiazepiny stosowane przewlekle oraz leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI potrafią same wywołać apatię i spłycenie emocji.
Metabolizm i niedobory. Niedoczynność tarczycy, niedobór witaminy B12, niedokrwistość, odwodnienie, hiponatremia.
Zmysły. Nieskorygowany niedosłuch i pogorszenie wzroku wycofują z rozmów i z aktywności szybciej niż jakikolwiek objaw psychiczny.
Depresja o późnym początku. Bywa apatyczna z natury i jednocześnie odpowiada na leczenie.
Ból i bezsenność. Przewlekły ból mięśniowo-szkieletowy zabiera napęd i rzadko trafia na listę objawów zgłaszanych psychiatrze.
Ta lista mieści się w jednej wizycie u lekarza rodzinnego i w jednym pobraniu krwi.
Metaanaliza danych indywidualnych z 21 badań objęła 47 625 osób powyżej 65. roku życia, obserwowanych przez medianę 8,8 roku. Osoby z objawami apatii miały o 21 procent wyższe ryzyko zawału serca, o 37 procent wyższe ryzyko udaru i o 47 procent wyższy współczynnik zgonu z jakiejkolwiek przyczyny, po uwzględnieniu wieku, płci i przebytych incydentów.
Autorzy podkreślają, że efekt utrzymywał się niezależnie od objawów depresyjnych, mierzonych osobno. Apatia u seniora nie jest więc tylko sprawą psychiatryczną, tylko powodem do sprawdzenia ciśnienia, lipidogramu i cukru.
Ustal datę początku. Nie „od dłuższego czasu", tylko przybliżony miesiąc i wydarzenie, po którym coś się zmieniło. Sześciomiesięczny próg z kryteriów MBI opiera się właśnie na tym.
Zrób listę leków ze wszystkimi preparatami bez recepty. Zanieś ją na wizytę w oryginalnych opakowaniach.
Poproś o ocenę poznawczą, a nie o „badanie pamięci". Krótkie testy przesiewowe wykonuje się w poradni podstawowej opieki zdrowotnej i są punktem wyjścia do skierowania.
Przynieś dwie relacje. Opis osoby i opis kogoś, kto widuje ją codziennie, spisane osobno przed wizytą.
Jeśli chcesz mieć twarde dane, notuj przez cztery tygodnie jedną liczbę dziennie: ile czynności bliska osoba rozpoczęła sama, bez cudzego impulsu. To najkrótszy zapis, który lekarz może porównać po kolejnych miesiącach.
Przedstawiamy wyselekcjonowaną grupę doświadczonych psychologów i psychoterapeutów, którzy specjalizują się w pracy z osobami cierpiącymi na abulię i stosują sprawdzone metody terapeutyczne w leczeniu tego zaburzenia.
Zrozumienie to pierwszy krok do poprawy. Przeczytaj inne, powiązane, merytoryczne artykuły które przygotowaliśmy dla Was wspólnie z naszymi Specjalistami_tkami.
Najtrudniejsze to zacząć szukać. Gratulujemy! Sprawdź naszego Bloga, a także Forum Psychologiczne! Znajdziesz tam merytoryczne artykuły, odpowiedzi Specjalistów_ek, praktyczne przykłady i wskazówki oraz wiele inspiracji.
Witam Od pewnego czasu , zaczęło się 3 lata zaczęłam mniej wychodzić z domu. Zaczęłam tracić chęci na cokolwiek. Powodem było moje bezrobocie, wstydziłam się tego. Nie pracowałam bo się bałam pracy, najbezpieczniej czułam się w domu,. Było mi głupio ,że mając trójkę dużych dzieci wciąż jestem na utrzymaniu męża. Tak zaczęłam powoli wycofywać się z życia społecznego. Mąż w pewnym momencie coraz bardziej zaczął naciskać na moją pracę, czy chociażby studia, cokolwiek, wolontariat. Byłam zawsze wycofana i nie przejawiałam żadnego zainteresowania , zaangażowania się w cokolwiek ani w pracę ani naukę. Wszystkiego się bałam(boje) a raczej wstydzę ludzi. Wstydzę się swojego wyglądu, swojego ciała, głosu, swojej mimiki, swoich ruchów. Koleżanka mi kiedyś powiedziała ,że jestem bez emocji. Były okresy ,że potrafiłam w coś bardzo się zaangażować, nie mogłam się od tego oderwać, np szycie na maszynie czy jazda motocyklem. Potrafiłam spędzać np przy szyciu całe dnie, Czytałam , oglądałam jak coś uszyć, zrobić wykrój itd. Tak samo z motocyklem. Czy grą na pianinie. Ze wszystkiego jednak zawsze po jakimś czasie rezygnowałam... Rok temu mąż z powodu mojego bezrobocia zostawił mnie z dziećmi, Po tym stałam się bardziej obojętna, Brakuje mi motywacji, nie mam celu, nic nie robię, leżę całymi dniami, nawet nie jestem w stanie obejrzeć żadnego filmu. Pracę jednak znalazłam. Ale mam ogromne problemy w kontaktach z ludźmi. Jako pracownik dobrze pracuje, ale nie potrafię odnaleźć się w grupie ludzi, wogole się nie odzywam jak wszyscy pijemy kawę, rozmawiam tylko jak jestem sam na sam z kimś. I widzę, że zaczynają dziwnie na to patrzeć . Mam wrażenie ,że jestem obgadywana i wyśmiewana. Pozatym nie lubię mojej pracy, nie tyle co nie lubię ale mam pracę w której trzeba być bardziej otwartym a ja jestem wycofana, nieśmiała, co mi bardzo utrudnia pracę. I przez to moja nieśmiałość zmuszam się żeby wogole tam iść. Mam wrażenie ,że robię wciąż z sobie idiotkę. Mam problemy ze snem. Rano po wypiciu kawy , wymiotuje ta kawę ale to tylko jak muszę iść do pracy. Obawiam się, że pewnego dnia nie wstanę rano i po prostu tam nie pójdę . Bo nie będę w stanie, Teraz rozsyłam CV i szukam czegoś innego, gdzie będzie mniejsza grupa ludzi, Mam coraz częściej myśli samobójcze, nie widzę sensu życia, wciąż chodzę spięta , całe moje ciało jest napięte, w pracy szczególnie, Wychodzę tylko na zakupy, czasami coś do ubrania kupię,w domu nie chce mi się sprzątać, gotować, (muszę się zmuszać żeby to zrobić) głównie leżę. Z dziećmi mam słaby kontakt, nie poswiecam im czasu, mało rozmawiam z nimi, nie mam siły ani chęci. I zawsze wszystko robie na ostatnią chwilę, wszytko odkładam na później. Przestałam dbać o higienę, myje się tylko przed wyjściem z domu. Wieczorem wogole się nie kąpie. Czy to depresja? Chory na depresję nie widzi podobno, że jest chory, nie wie co się z nim dzieje. Zaburzenia lękowe? Fobia społeczna,?? Pozdrawiam
Dzień dobry. Otóż ostatnio mierze się z dość nietypowym stanem samopoczucia. Przez ostatni miesiąc czuje się wypalona, zmęczona, leniwa, zirytowana. Zaniedbuje sen oraz odżywianie się. Nie mam ochoty się z nikim spotykać, lecz nigdy tych spotkań nie odmawiam. Pomimo dużej niechęci. Za nic nie potrafię się zabrać i odkładam. Nawet na treningi nie za bardzo mam ochotę chodzić. Mimo, że przez ostatnie 3 miesiące byłam zorganizowana i zmotywowana. Stało się to nagle i nie potrafię znaleźć przyczyny.
Irytacja , zmęczenie, lenistwo ( sama się sabotuję, , obcy ludzie mnie denerwują i mam czasem ochotę kogoś szturchnąć lub kopnąć na ulicy), przez to myślę, że jestem złym człowiekiem, jestem na studiach, ale nie uczę się i nie robię zadań, bo jestem leniwa i zmęczona, problemy z zasypianiem, gdy mam na 6 wstać do pracy, boję się, że zaśpię i szefowa mnie zwolni, bóle głowy po studiach, szkole, bóle pleców od 2 lat w paru miejscach, co może mieć wpływ na moje gorsze samopoczucie. Jedynie staram się na treningach ( trenuję 8 lat) chociaż nie tak, jak kiedyś. Czasem ( raz na parę miesięcy)wymyślam sobie choroby, np. myślałam kiedyś, że mam coś z wątrobą, ale usg było w porządku, myślałam, że mam przepuklinę, a ostatnio w wigilię myślałam, że mi ość utknęła w gardle i rodzina zawiozła mnie na pogotowie. Mam problemy teraz z lżejszą formą kompulsywnego objadania się, jem szybko i niezdrowo, jestem uzależniona od telefonu. Dodam jeszcze, że nie mam ochoty z nikim się spotykać. Ludzie na dłuższą metę mnie denerwują i męczą. Zakończyłam wszystkie moje przyjaźnie szkolne z własnego wyboru. Jestem introwertykiem. Co i czy powinnam coś zrobić?
Od lat nie mam chęci spotykania się z ludźmi, a odkąd skończyłam szkołę to zerwałam ze wszystkimi kontakt, mieszkam z mamą, a na spotkania rodzinne też nie chce mi się chodzić. Teraz muszę podjąć decyzję na jakie studia iść i co robić z życiem. Ogólnie to powracam do rysowania, ale nie wiem czy to ma sens, też trenuję od 8 lat karate, ale też raczej mi się to w życiu nie przyda, jedynie co wiem, to że lubię chodzić na treningi. Na samą myśl o studiach i pracy z ludźmi mi się wszystkiego odechciewa.
Zhao, Q.F., Tan, L., Wang, H.F. i in. The prevalence of neuropsychiatric symptoms in Alzheimer's disease: systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 190, 264-271 (2016).
Ismail, Z., Smith, E.E., Geda, Y. i in. Neuropsychiatric symptoms as early manifestations of emergent dementia: provisional diagnostic criteria for mild behavioral impairment. Alzheimer's & Dementia, 12(2), 195-202 (2016).
Fresnais, D., Humble, M.B., Bejerot, S., Meehan, A.D., Fure, B. Apathy as a predictor for conversion from mild cognitive impairment to dementia: a systematic review and meta-analysis of longitudinal studies. Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology, 36(1), 3-17 (2023).
Grisanti, S.G., Massa, F., Chincarini, A. i in. Discrepancy between patient and caregiver estimate of apathy predicts dementia in patients with amnestic mild cognitive impairment. Journal of Alzheimer's Disease, 93(1), 75-86 (2023).
Eurelings, L.S., van Dalen, J.W., Ter Riet, G. i in. Apathy and depressive symptoms in older people and incident myocardial infarction, stroke, and mortality: a systematic review and meta-analysis of individual participant data. Clinical Epidemiology, 10, 363-379 (2018).
Zobacz, którzy specjaliści udostępniają bezpłatne konsultacje psychologiczne i łatwo umów pierwszą wizytę.
