📲 Pobierz aplikację i zadbaj o siebie na własnych zasadach
łożony zespół stresu pourazowego rozwija się najczęściej na skutek wielokrotnego i długotrwałego doświadczania sytuacji zagrażających życiu lub bezpieczeństwu. Zaburzenie to różni się od PTSD wpływem na osobowość oraz trudnościami w regulowaniu emocji.
Złożony zespół stresu pourazowego (cPTSD) jest specyficzną reakcją organizmu i mózgu na długotrwałe narażenie na traumatyczne wydarzenia, które przewyższały zdolność mózgu do poradzenia sobie. W przeciwieństwie do jednorazowych zdarzeń, takich jak wypadek samochodowy, przyczyna tego zaburzenia leży w powtarzalności krzywdy. Często dotyczy to sytuacji, w których osoba przez długi czas znajduje się pod kontrolą i przemocą innej osoby. Może to obejmować między innymi:
wieloletnią przemoc domową - fizyczną, psychiczną, seksualną, ekonomiczną;
zaniedbania emocjonalne w dzieciństwie;
przebywanie w rejonach objętych długotrwałym konfliktem zbrojnym.
Kluczowym czynnikiem jest tutaj brak poczucia bezpieczeństwa oraz niemożność przewidzenia, kiedy nastąpi kolejne zagrożenie. Układ nerwowy uczy się wtedy funkcjonować w stanie ciągłego czuwania, co trwale zmienia sposób postrzegania rzeczywistości.
Mechanizm powstawania tego zaburzenia jest ściśle związany z neurobiologią mózgu, który w sytuacji chronicznego stresu przestaje prawidłowo przetwarzać bodźce. Złożony zespół stresu pourazowego formuje się często w okresie rozwojowym, kiedy mózg dziecka jest najbardziej plastyczny i podatny na wpływy otoczenia. Jeśli w tym czasie brakuje bezpiecznej więzi z opiekunem lub opiekun jest źródłem zagrożenia, dziecko nie wykształca mechanizmów radzenia sobie ze stresem.
Zamiast tego adaptuje się do zagrożenia poprzez dysocjację (czyli odcięcie od emocji, przeżyć i wspomnień) lub nadmierną czujność. Te strategie, które kiedyś pozwalały przetrwać w trudnym środowisku, w dorosłym życiu stają się nieadaptacyjne i utrudniają codzienne funkcjonowanie. Organizm pozostaje w trybie przetrwania, mimo że realne zagrożenie dawno minęło.
Podstawowa różnica między tymi dwiema jednostkami diagnostycznymi dotyczy czasu trwania oraz charakteru traumatycznego zdarzenia wywołującego objawy:
klasyczne PTSD zazwyczaj wiąże się z pojedynczym, gwałtownym wydarzeniem, które stanowiło zagrożenie dla życia lub zdrowia (swojego lub czyjegoś\jako świadek), i wywołuje konkretne wspomnienia nawrotowe;
złożony zespół stresu pourazowego obejmuje wszystkie objawy klasycznego PTSD, ale dodaje do nich szereg zaburzeń w sferze samoregulacji (emocji, napięcia, lęku czy katastroficznych myśli) i tożsamości.
Osoby z diagnozą złożoną często nie potrafią wskazać jednego momentu, który zapoczątkował to zaburzenie. Ich historia to seria bolesnych doświadczeń, które nawarstwiały się latami, tworząc skomplikowaną sieć reakcji obronnych. Właśnie ta wielowarstwowość sprawia, że proces diagnostyczny i terapeutyczny jest w tym przypadku bardziej wymagający i długotrwały.
Druga istotna różnica dotyczy głębokości zmian w postrzeganiu samego siebie oraz relacji z innymi ludźmi. W przypadku klasycznego PTSD osoba często ma poczucie, że „coś złego jej się przydarzyło”, ale jej fundamentalna tożsamość mogła pozostać nienaruszona. Natomiast złożony zespół stresu pourazowego często prowadzi do przekonania, że to z samą osobą jest coś fundamentalnie nie tak. Może pojawiać się trwałe poczucie bycia innym, uszkodzonym lub niewartym miłości. Często czujemy wtedy, że nasze reakcje są niezrozumiałe dla otoczenia, co pogłębia izolację. Zmiany te są wynikiem internalizacji, czyli uwewnętrznienia negatywnych komunikatów i doświadczeń, które towarzyszyły nam przez lata trwania traumatycznej sytuacji.
Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów, jakie daje złożony zespół stresu pourazowego, jest tak zwana dysregulacja emocjonalna. Oznacza to trudność w powrocie do stanu równowagi po przeżyciu silnych emocji, zarówno negatywnych, jak i pozytywnych. Reakcje emocjonalne mogą być nieproporcjonalne do bodźca, który je wywołał. Na przykład drobna uwaga krytyczna w pracy może wywołać w nas paraliżujący lęk lub wybuch gniewu, który trudno opanować. Nie wynika to ze złej woli, lecz z nadreaktywności ciała migdałowatego w mózgu, które błyskawicznie interpretuje sytuację jako zagrożenie życia.
Osoby z tym zaburzeniem często opisują swoje życie emocjonalne jako jazdę bez trzymanki, gdzie okresy względnego spokoju są gwałtownie przerywane przez stany intensywnego cierpienia psychicznego. Innym aspektem problemów z emocjami jest chroniczne poczucie pustki lub odrętwienia, które służy jako mechanizm obronny przed bólem. Kiedy emocje stają się zbyt trudne do udźwignięcia, umysł może się „wyłączyć”, co w psychologii nazywamy dysocjacją. W takich momentach możemy czuć się odłączeni od własnego ciała lub obserwować siebie z boku, jakbyśmy byli w filmie.
Złożony zespół stresu pourazowego sprawia, że dostęp do własnych uczuć jest utrudniony – albo zalewają nas one z ogromną siłą, albo w ogóle ich nie czujemy. Taki stan utrudnia podejmowanie decyzji i dbanie o swoje potrzeby, ponieważ emocje, które normalnie pełnią funkcję informacyjną, tutaj są zniekształcone przez przeszłe doświadczenia traumatyczne.
Relacje interpersonalne to obszar, w którym złożony zespół stresu pourazowego manifestuje się niezwykle wyraźnie i boleśnie. Osoby dotknięte tym zaburzeniem często oscylują między silną potrzebą bliskości a lękiem przed (ponownym) zranieniem. Zaufanie do innych ludzi zostało w przeszłości wielokrotnie nadużyte, co sprawia, że w dorosłym życiu każdy gest drugiej osoby może być analizowany pod kątem potencjalnego zagrożenia. Możemy mieć trudność z właściwym odczytywaniem intencji innych, przypisując im wrogość lub obojętność, nawet jeśli fakty nie potwierdzają tych obaw. To sprawia, że budowanie stabilnych związków partnerskich czy przyjacielskich staje się ogromnym wyzwaniem, wymagającym ciągłej pracy nad poczuciem bezpieczeństwa.
Częstym zjawiskiem jest również wchodzenie w relacje, które odtwarzają schematy znane z przeszłości, co nazywamy przymusem powtarzania. Dzieje się tak nieświadomie – to, co znane, nawet jeśli bolesne, wydaje się mózgowi „bezpieczniejsze” niż nieznane. Złożony zespół stresu pourazowego może również powodować trudności w stawianiu granic. Z obawy przed odrzuceniem lub konfliktem możemy godzić się na zachowania, które nam nie służą. Z drugiej strony, możemy budować wokół siebie mur niedostępności, aby uniknąć potencjalnego bólu. Oba te mechanizmy prowadzą do osamotnienia i poczucia niezrozumienia, co z kolei może nasilać objawy depresyjne i lękowe towarzyszące traumie.
„Powrót do ciała” to workbook z 25 ćwiczeniami pomagającymi zredukować stres, lepiej rozumieć ciało i zintegrować je z umysłem. Zawiera techniki pracy z sygnałami z ciała, regulacji emocji, budowania granic i radzenia sobie z napięciem oraz dysocjacją.
Głęboko zakorzenione poczucie wstydu to fundament, na którym często opiera się złożony zespół stresu pourazowego. Nie jest to zwykły wstyd związany z popełnieniem błędu, ale wstyd dotyczący tego, kim się jest. Jak wspomnieliśmy wcześniej, osoba z tym zaburzeniem często nosi w sobie przekonanie o byciu fundamentalnie wadliwą lub złą. Poczucie winy często nie jest adekwatne do rzeczywistości – bierzemy na siebie odpowiedzialność za zachowania innych ludzi, w tym sprawców naszej krzywdy.
Jest to mechanizm, który paradoksalnie daje poczucie kontroli. Jeśli to my jesteśmy winni, to znaczy, że teoretycznie mogliśmy zrobić coś inaczej, by uniknąć cierpienia. W rzeczywistości jednak to przekonanie jest fałszywe i destrukcyjne dla samooceny.
Wewnętrzny krytyk u osób cierpiących na złożony zespół stresu pourazowego jest zazwyczaj niezwykle surowy i bezwzględny. Każde najmniejsze potknięcie staje się dowodem na naszą domniemaną beznadziejność. Trudno jest nam przyjmować komplementy czy wyrazy uznania, ponieważ są one sprzeczne z naszym wewnętrznym obrazem siebie. To zniekształcone postrzeganie własnej wartości wpływa na wszystkie sfery życia – od kariery zawodowej, przez relacje, aż po dbanie o własne zdrowie. Praca terapeutyczna w tym obszarze polega na mozolnym oddzielaniu faktów od przekonań zaszczepionych przez traumatyczne środowisko i budowaniu nowej, opartej na rzeczywistości narracji o sobie.
Ciało pamięta traumę równie mocno, jak psychika, dlatego złożony zespół stresu pourazowego wiąże się z szeregiem dolegliwości fizycznych:
długotrwałe przebywanie w stanie stresu powoduje, że organizm jest zalewany hormonami takimi jak kortyzol i adrenalina – prowadzi to do chronicznego napięcia mięśniowego, które może skutkować przewlekłymi bólami pleców, karku czy głowy;
często pojawiają się problemy z układem trawiennym, takie jak zespół jelita drażliwego, ponieważ stres bezpośrednio wpływa na funkcjonowanie osi jelitowo-mózgowej;
pacjenci często odwiedzają wielu lekarzy różnych specjalizacji, szukając przyczyny swoich dolegliwości, podczas gdy ich źródło leży w rozregulowanym układzie nerwowym.
Zaburzenia snu to kolejny powszechny problem somatyczny, z jakim wiąże się złożony zespół stresu pourazowego. Mogą to być trudności z zasypianiem, częste wybudzanie się w nocy lub koszmary senne, które nie pozwalają na pełną regenerację. Brak snu dodatkowo osłabia zdolności radzenia sobie z emocjami w ciągu dnia, tworząc błędne koło. Długotrwały stres osłabia również układ odpornościowy, co może prowadzić do zwiększonej podatności na infekcje wirusowe i bakteryjne. Coraz częściej badania wskazują także na związek między nieleczoną traumą a rozwojem chorób autoimmunologicznych.
Leczenie tego zaburzenia jest procesem długofalowym i wymaga specjalistycznego podejścia. Farmakoterapia może być pomocna w łagodzeniu najbardziej uciążliwych objawów, takich jak bezsenność czy silny lęk, ale nie zastąpi psychoterapii. Złożony zespół stresu pourazowego najlepiej leczy się w nurcie terapii zorientowanej na traumę. Faza pierwsza to zawsze stabilizacja i budowanie bezpieczeństwa. Zanim przejdziemy do przepracowywania trudnych wspomnień, musimy nauczyć się technik regulacji emocji i ugruntowania w teraźniejszości. Bez tego etapu praca nad przeszłością mogłaby prowadzić do retraumatyzacji, czyli ponownego przeżywania bólu bez możliwości jego ukojenia.
Wśród skutecznych metod terapeutycznych wymienia się między innymi:
psychoterapię poznawczo-behawioralną ukierunkowaną na traumę;
terapię EMDR (odwrażliwianie za pomocą ruchu gałek ocznych);
metody pracy z ciałem, takie jak Somatic Experiencing.
Ważne jest, aby psychoterapia uwzględniała nie tylko rozmowę, ale także pracę z reakcjami fizjologicznymi organizmu. Złożony zespół stresu pourazowego zapisuje się w ciele, dlatego samo zrozumienie intelektualne problemu rzadko wystarcza do pełnego wyzdrowienia. Kluczem jest nauczenie układu nerwowego, że zagrożenie minęło i można bezpiecznie odpocząć.
Ponieważ złożony zespół stresu pourazowego powstaje zazwyczaj w relacji z drugim człowiekiem, to również w relacji następuje proces zdrowienia. Więź z psychoterapeutą\psychotraumatologiem staje się poligonem doświadczalnym, na którym możemy uczyć się bezpiecznego przywiązania. Doświadczenie bycia wysłuchanym, zaakceptowanym i traktowanym z szacunkiem, mimo ujawniania bolesnych i często wstydliwych fragmentów historii, ma potężną moc leczenia. Psychoterapeuta\psychotraumatolog staje się stabilnym punktem odniesienia, dzięki któremu uczymy się rozróżniać przeszłość od teraźniejszości. To właśnie w gabinecie często po raz pierwszy doświadczamy zdrowych granic i braku oceny.
Proces ten wymaga czasu i cierpliwości, ponieważ zaufanie jest budowane powoli. Mogą pojawiać się momenty zwątpienia, czy chęć przerwania terapii, co jest naturalnym mechanizmem obronnym. Ważne jest, aby pamiętać, że zdrowienie nie jest linią prostą. Będą okresy poprawy i momenty pogorszenia samopoczucia. Złożony zespół stresu pourazowego jest wyleczalny, choć nie oznacza to wymazania pamięci o przeszłości. Dzięki odpowiedniemu wsparciu możliwe jest zbudowanie satysfakcjonującego życia pomimo trudnych doświadczeń.
Workbook „Emocje” to przewodnik do lepszego rozumienia i zarządzania uczuciami. Zawiera teorię, sprawdzone narzędzia CBT oraz praktyczne ćwiczenia, które pomogą Ci świadomie pracować z emocjami i stosować zdobytą wiedzę w codziennym życiu.
Oto grupa troskliwych i doświadczonych specjalistów, którzy są tu, aby pomóc osobom zmagającym się z cPTSD. Rozumieją oni, przez co przechodzisz i wiedzą, jak wspierać osoby doświadczające trudnych przeżyć i emocji związanych z traumą.
Zrozumienie to pierwszy krok do poprawy. Przeczytaj inne, powiązane, merytoryczne artykuły które przygotowaliśmy dla Was wspólnie z naszymi Specjalistami_tkami.
Najtrudniejsze to zacząć szukać. Gratulujemy! Sprawdź naszego Bloga, a także Forum Psychologiczne! Znajdziesz tam merytoryczne artykuły, odpowiedzi Specjalistów_ek, praktyczne przykłady i wskazówki oraz wiele inspiracji.
Jaki rodzaj terapii jest najlepszy dla osoby z podejrzeniem autyzmu i ADHD? (tak, wiem, jest na to moda, ale dużo o tym czytam i widzę u siebie wiele takich zachowań). Jak odróżnić ADHD od complex PTSD? Dla pełni obrazu, pracuję nad traumami na terapii gestalt, mam też dużo stresu w związku z niepłodnością i chorobą bliskiej osoby. Czuję, że terapia mi pomaga, ale mam też takie myśli czy diagnoza ADHD by coś tu zmieniła, pomogła?
Jak pozbyć się traumy wynikającej ze złego wychowania?
Dzień dobry, mam C-PTSD. Od około 3 miesięcy robię systematycznie różne ćwiczenia aktywujące nerw błędny brzuszny. Od jakiegoś czasu stałem się bardziej drażliwy, pojawia się nadwrażliwość na bodźce, częściej doświadczam niepokoju, lęku i czasem jest on silniejszy niż zwykle, ogólnie chaos emocjonalny. Czy to pogorszenie wynika z tego, że robię coś źle, czy to efekt "rozmrażania" układu nerwowego? Proszę o odpowiedź i wskazówki, bo trochę mnie to martwi.
Chodziłam do szkoły w latach 90. Pamiętam tylko, że nauczycielki zadzierały nosy i popisywały się jedna przed drugą (jak np. krzyczą na dzieci). Do tego było szarpanie, ośmieszanie, a nawet bicie... Tak było wszedzie - w mniejszym lub większym natężeniu. Jak wytłumaczyć tamta agresje ze strony nauczycieli, czy pielęgniarek? Ludzie byli głupsi, czy masowo chorzy psychicznie? Nie potrafię wyjaśnić sobie tego, bo ja jestem ddd i nigdy nie przejawiałam przemocy. Nikt z mojej klasy nie wyrósł na patola, chociaż każdy był prany. Rozumiem efekt tłumu i poczucie "władzy", ale to prymitywne, bo Ci ludzie byli nikim i przecież mało co osiągnęli... Pamiętam, jak najulubieńsza nauczycielka przywiązywała sznurkami uczniów do krzeseł albo śmiała się, jak ktoś się zesikał. Przecież to powinno być karalne!! Jakiś czas temu spotkałam jedna z tych bab i powiedziałam, czy jej nie wstyd, no i wiązankę jej puściłam. Była zdziwiona i wyparła się, zaczęła z agresją wyjeżdżać, że kłamie. Absurd
Mam problemy emocjonalne w związku. Mam 28 lat. Kiedy kłócę się ze swoją żoną, to najczęściej jest tak, że dochodzi u mnie do blokady emocjonalnej, w konsekwencji ona dużo mówi, wyrzuca z siebie emocje, a ja milczę i jestem zdezorientowany.
Powodem tych kłótni jest to, że zamykam się w sobie i odcinam się emocjonalnie od partnerki. Dodam, że pochodzę z rodziny, w której matka prawdopodobnie jest narcystyczna, rodzina była dysfunkcyjna. Moje konflikty z żoną mogą się brać z braku wczucia się w uczucia, emocje drugiej osoby. Moja matka jest osobą, która nie myślała o swoich dzieciach, tylko ciągle o sobie i o swoich problemach.
Proszę o pomoc, udzielenie jakichś rad odnośnie do mojej sytuacji w związku. Czy pochodząc z rodziny dysfunkcyjnej, da się stworzyć trwały i szczęśliwy związek? Co można zrobić w życiu dorosłym, kiedy miało się matkę z zaburzeniem osobowości? Pozdrawiam serdecznie
Wychodząc naprzeciw potrzebom osób zmagających się z cPTSD, specjaliści oferują darmowe konsultacje. Rozumiemy, że kwestie finansowe mogą stanowić istotną barierę w podjęciu decyzji o rozpoczęciu terapii, dlatego chcemy ułatwić ten pierwszy, często najtrudniejszy krok. Obawy przed pierwszym spotkaniem są naturalne, to w końcu nowa sytuacja lub nowy Specjalista. Jednak warto!
Kiedy warto?
Gdy zauważasz u siebie lub bliskiej osoby intensywne trudności z regulacją i odczuwaniem emocji, chronicznym napięciem czy stresem.
Kiedy Twoje relacje z bliskimi są skomplikowane przez lęk przed porzuceniem lub trudności w zaufaniu innym ludziom.
Jeśli doświadczasz flashbacków, koszmarów lub innych objawów związanych z przeszłymi traumatycznymi wydarzeniami.
Gdy masz trudności z poczuciem własnej wartości i często odczuwasz wstyd lub poczucie winy związane z przeszłymi doświadczeniami.
Potrzebujesz bezpłatnej pomocy?
Sprawdź dostępnych specjalistów i umów się na bezpłatną pierwszą konsultację już dziś – zrób ten ważny krok w kierunku lepszego zdrowia psychicznego i radzenia sobie ze złożonym zespołem stresu pourazowego.
Zobacz, którzy specjaliści udostępniają bezpłatne konsultacje psychologiczne i łatwo umów pierwszą wizytę.
