Wróć do strony głównej bloga
Kiedy słyszymy określenie „napadowe objadanie się”, najczęściej pojawiają się skojarzenia z utratą kontroli, brakiem dyscypliny czy „zajadaniem emocji”. Sama nazwa zaburzenia może wywoływać wstyd i poczucie winy, choć paradoksalnie nie oddaje jego rzeczywistej natury. Warto podkreślić, że przejedzenie zdarza się każdemu - podczas świąt, rodzinnych spotkań czy wyjątkowych okazji. Samo zjedzenie większej ilości jedzenia nie oznacza zaburzenia odżywiania.
Podobnie jak w przypadku anoreksji czy bulimii, sednem problemu nie jest jedzenie, lecz cierpienie psychiczne oraz sposób, w jaki człowiek doświadcza relacji z własnym ciałem, emocjami i jedzeniem. Z perspektywy Intuitive Eating (intuicyjnego jedzenia\żywienia) to właśnie odejście od oceniania siebie przez pryzmat jedzenia staje się jednym z najważniejszych kroków w kierunku zdrowienia.
Zaburzenia odżywiania to poważne zaburzenia psychiczne związane z nieprawidłowymi zachowaniami żywieniowymi, negatywnie wpływające na zdrowie. Obejmują anoreksję, bulimię i kompulsywne objadanie się, ARFID, Pica, czy ortoreksję.
Czym jest zaburzenie napadowego objadania się?
Binge Eating Disorder (BED), czyli zaburzenie z napadami objadania się, jest obecnie najczęściej występującym zaburzeniem odżywiania. Szacuje się, że dotyczy około 2–5% populacji, a wśród osób z nadwagą lub otyłością może występować nawet u 30% badanych. Kobiety chorują częściej niż mężczyźni, jednak różnica nie jest tak duża jak w przypadku anoreksji czy bulimii. Zaburzenie najczęściej rozwija się w okresie dojrzewania lub wczesnej dorosłości, choć coraz częściej rozpoznawane jest również u dzieci i osób starszych.
Według klasyfikacji DSM-5 podstawowym objawem są nawracające epizody napadowego objadania się. W ich trakcie osoba spożywa w krótkim czasie znacznie większą ilość jedzenia, niż większość osób zjadłaby w podobnych okolicznościach. Najbardziej charakterystycznym elementem nie jest jednak ilość spożytego pokarmu, lecz poczucie całkowitej utraty kontroli.
Osobom doświadczającym napadów często towarzyszy przekonanie, że nie są w stanie przerwać jedzenia, nawet jeśli od dawna nie odczuwają głodu lub wręcz czują bolesne przejedzenie. Jedzenie odbywa się zwykle bardzo szybko, najczęściej w samotności, a po zakończeniu napadu pojawiają się intensywne emocje - wstyd, poczucie winy, obrzydzenie wobec siebie czy obniżony nastrój.
Kluczowym elementem diagnozy jest również cierpienie psychiczne związane z napadami. To właśnie ono odróżnia BED od okazjonalnego przejedzenia.
Aby rozpoznać zaburzenie, napady powinny występować co najmniej raz w tygodniu przez okres trzech miesięcy.
Błędne koło diety i napadów
Jednym z najczęściej pomijanych aspektów BED jest rola restrykcji żywieniowych. Choć w przeciwieństwie do bulimii w zaburzeniu tym nie występują regularne zachowania kompensacyjne (czyli zachowania związane bezpośrednio z potrzebą 'zniwelowania' skutków napadu, np. forma przeczyszczenia), badania pokazują, że znaczna część osób z BED ma za sobą wieloletnią historię diet odchudzających.
Z perspektywy Intuitive Eating nie jest to przypadek. Każda dieta oparta na zakazach i kontroli zwiększa ryzyko utraty kontaktu z naturalnymi sygnałami głodu i sytości. Organizm zaczyna odbierać ograniczenia jako zagrożenie, a psychika koncentruje się na jedzeniu jeszcze bardziej. W efekcie pojawia się błędne koło – restrykcja prowadzi do silnego napięcia, napięcie zwiększa ryzyko napadu, a napad wzmacnia przekonanie, że należy jeszcze bardziej się kontrolować.
Problemem nie jest więc brak silnej woli, ale mechanizm biologiczny i psychologiczny, który utrwala zaburzenie.
Relacja z ciałem - więcej niż wygląd
Niezadowolenie z własnego ciała należy do najważniejszych czynników ryzyka rozwoju zaburzeń odżywiania. Jednocześnie samo doświadczanie napadów objadania się jeszcze bardziej pogłębia negatywny obraz siebie.
Badania wskazują, że niezadowolenie z wyglądu może wyjaśniać znaczną część epizodów utraty kontroli nad jedzeniem. Co więcej, praca terapeutyczna nad poprawą relacji z własnym ciałem wiąże się z wyraźnym zmniejszeniem nasilenia objawów BED.
To ważna informacja, ponieważ wiele osób wierzy, że zaakceptowanie swojego ciała oznacza rezygnację z dbania o zdrowie. W rzeczywistości jest odwrotnie. Akceptacja nie oznacza zachwytu nad swoim wyglądem ani porzucenia troski o siebie. Oznacza ograniczenie nieustannej walki z własnym ciałem i budowanie relacji opartej na szacunku, a nie karaniu siebie.
Masa ciała nie mówi wszystkiego
Wbrew powszechnym przekonaniom osoby chorujące na BED nie zawsze mają otyłość. Ich masa ciała może mieścić się zarówno w normie, jak i być podwyższona.
Jednocześnie zaburzenie zwiększa ryzyko rozwoju otyłości oraz chorób metabolicznych, takich jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze czy choroby układu sercowo-naczyniowego. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z wyższą masą ciała doświadcza BED ani że sama masa ciała jest przyczyną zaburzenia.
Podejście Intuitive Eating oraz nurt Health at Every Size zwracają uwagę, że zdrowie jest znacznie bardziej złożone niż liczba na wadze. Obejmuje ono także zdrowie psychiczne, poziom stresu, jakość snu, relacje społeczne oraz sposób odżywiania, a nie wyłącznie masę ciała.
Emocje, które trudno unieść
Osoby zmagające się z BED często opisują napady jako chwilową ucieczkę od trudnych emocji. Jedzenie przynosi krótkotrwałą ulgę, jednak po zakończeniu napadu pojawia się jeszcze większy wstyd, poczucie porażki i bezradność.
Badania pokazują również, że osoby z BED częściej doświadczają zaburzeń lękowych oraz depresji. W cięższych przypadkach zwiększa się także ryzyko samouszkodzeń i prób samobójczych. Pokazuje to wyraźnie, że BED nie jest problemem dotyczącym wyłącznie jedzenia. Jest zaburzeniem psychicznym wymagającym profesjonalnego leczenia.
Jak wygląda leczenie?
Najlepiej udokumentowaną skuteczność wykazuje psychoterapia, szczególnie psychoterapia poznawczo-behawioralna, choć coraz częściej wykorzystuje się także terapię skoncentrowaną na emocjach czy terapię dialektyczno-behawioralną. W wielu przypadkach pomocna okazuje się również współpraca z psychiatrą oraz dietetykiem specjalizującym się w zaburzeniach odżywiania.
Coraz większą rolę odgrywa także podejście Intuitive Eating. Nie jest ono dietą ani metodą odchudzania. Uczy odbudowy zaufania do własnego organizmu poprzez:
rozpoznawanie sygnałów głodu i sytości,
rezygnację z restrykcyjnego myślenia o jedzeniu,
rozwijanie życzliwej relacji z ciałem.
Nie oznacza to zachęcania do jedzenia bez ograniczeń. Wręcz przeciwnie - celem jest odzyskanie elastyczności i odejście od ciągłej walki z jedzeniem. Osoby uczą się rozpoznawać swoje potrzeby fizyczne i emocjonalne, zamiast odpowiadać na każdą trudną emocję jedzeniem.
Warto zajrzeć do artykułu "Moje ciało jest i kropka", gdzie znajdziesz wskazówki na lepszą relację ze swoim ciałem!
Podsumowanie
Napadowe objadanie się jest jednym z najczęstszych zaburzeń odżywiania, a jednocześnie pozostaje jednym z najbardziej niezrozumianych. Nie wynika z lenistwa, braku silnej woli ani „uzależnienia od jedzenia”. Jest złożonym zaburzeniem psychicznym, w którym ogromną rolę odgrywają emocje, doświadczenia życiowe, relacja z własnym ciałem oraz wieloletnia historia restrykcyjnych diet.
Perspektywa Intuitive Eating przypomina, że zdrowienie nie zaczyna się od kolejnej diety, lecz od odbudowania zaufania do własnego organizmu, rozwijania samowspółczucia i pracy nad relacją z jedzeniem. Dopiero wtedy możliwe staje się przerwanie błędnego koła restrykcji, napadów i poczucia winy oraz odzyskanie większego poczucia spokoju i bezpieczeństwa wokół jedzenia.
Ten e-book to wsparcie w wychodzeniu z błędnego koła diet i objadania. Pomoże Ci zrozumieć, co stoi za Twoimi trudnościami i pokaże, jak z troską budować zdrowszą relację z jedzeniem – bez wyrzutów sumienia i presji.
Bibliografia:
Giel K. E., Bulik C. M., Fernandez-Aranda F. i wsp. (2022). Binge eating disorder. Nature Reviews Disease Primers, 8(16).
Kucharska K., Kostecka B., Tylec A. i wsp. (2017). Binge eating disorder – etiopathogenesis, disease and treatment. Advances in Psychiatry and Neurology / Postępy Psychiatrii i Neurologii, 26(3), 154–164.
Lewandowska K., Klinkosz W., Styk W. (2022). Zaburzenie napadowego objadania się i jego przebieg. Przegląd literatury dotyczący niediagnostycznych czynników związanych z zaburzeniem. Studia Społeczne, 51–70.
Walenda A., Bogusz K., Kopera M. i wsp. (2021). Emotion regulation in binge eating disorder. Psychiatria Polska, 55(6), 1433–1448.
Tribole E., Resch E. (2020). Intuitive Eating. A Revolutionary Anti-Diet Approach (4th ed.). St. Martin's Essentials.
Tribole E., Resch E. Jedzenie intuicyjne. Rewolucyjny program, który działa. Wydawnictwo Feeria
Błażejewska-Stuhr K., Ziemnicka A. (2023). Znikam. Wydawnictwo MANDO.
Komentarze (0)