Objadanie się: zaburzenie czy problem do przepracowania? Rozpoznawanie i skuteczne strategie

Rozumienie objadania się - kiedy jem kompulsywnie?

Napady jedzenia od czasu do czasu, szczególnie w sytuacjach stresu lub emocjonalnego dyskomfortu, jest doświadczeniem całkowicie normalnym. Jednak, gdy epizody objadania się stają się częste i wiążą się z poczuciem winy, wstydu i utraty kontroli, mogą wskazywać na poważniejszy problem, jakim jest zaburzenie odżywiania, a konkretnie zespół kompulsywnego objadania się (BED – Binge Eating Disorder).

Kluczowe jest rozróżnienie między okazjonalnym przejedzeniem a kompulsywnym objadaniem się. To drugie charakteryzuje się spożyciem w krótkim czasie (np. w ciągu 2 godzin) ilości jedzenia wyraźnie większej niż to, co większość ludzi zjadłaby w podobnych okolicznościach.

Dodatkowo, osobie doświadczającej kompulsywnego objadania się towarzyszy poczucie braku kontroli nad jedzeniem – wrażenie, że nie jest w stanie przestać jeść lub kontrolować ilości spożywanego pokarmu. Często objadanie się następuje w ukryciu, w samotności, z powodu wstydu i poczucia winy.

Kryteria diagnostyczne według DSM-5

Według Diagnostycznego i Statystycznego Podręcznika Zaburzeń Psychicznych (DSM-5), zespół kompulsywnego objadania się charakteryzuje się następującymi kryteriami:

•

• Nawracające epizody objadania się, występujące średnio co najmniej raz w tygodniu przez okres 3 miesięcy

•

• Epizody objadania się wiążą się z co najmniej trzema z następujących cech:

- Jedzenie znacznie szybciej niż normalnie

- Jedzenie do uczucia nieprzyjemnego przepełnienia

- Jedzenie dużych ilości pokarmu, gdy nie czuje się fizycznego głodu

- Jedzenie w samotności z powodu zakłopotania ilością spożywanego jedzenia

- Odczuwanie obrzydzenia do siebie, depresji lub silnego poczucia winy po objedzeniu się

- Wyraźny niepokój związany z objadaniem się

- Brak regularnych kompensacyjnych zachowań oczyszczających (jak w bulimii)

Objadanie się a emocje: błędne koło

Emocje odgrywają kluczową rolę w mechanizmie objadania się. Często epizody objadania się są wywoływane przez negatywne emocje, takie jak stres, smutek, lęk, złość, czy nuda.

Jedzenie staje się sposobem na poradzenie sobie z tymi uczuciami. Niestety, ulga jest krótkotrwała, a po epizodzie objadania się pojawiają się negatywne emocje, takie jak poczucie winy, wstydu, obrzydzenia do siebie i żal.

To z kolei może prowadzić do kolejnych epizodów objadania się, tworząc błędne koło. Badania wskazują, że osoby z BED często doświadczają współwystępujących zaburzeń, takich jak depresja czy zaburzenia lękowe.

Pytania screeningowe - oceń swoją sytuację

Jeśli zastanawiasz się, czy Twoje zachowania związane z jedzeniem mogą wskazywać na problem, zadaj sobie następujące pytania:

•

• Czy objadasz się co najmniej raz w tygodniu przez ostatnie 3 miesiące?

•

• Czy podczas objadania się czujesz, że nie masz kontroli nad tym, ile jesz?

•

• Czy jesz znacznie szybciej niż normalnie podczas takich epizodów?

•

• Czy jesz do momentu nieprzyjemnego przepełnienia?

•

• Czy jesz duże ilości jedzenia, gdy nie czujesz fizycznego głodu?

•

• Czy objadasz się w samotności z powodu wstydu?

•

• Czy po objedzeniu się odczuwasz poczucie winy, wstydu, złości lub silnego stresu?

Jeśli odpowiedziałeś twierdząco na większość z tych pytań, warto skonsultować się ze specjalistą.

Nietypowe objawy i subtelne sygnały alarmowe

Oprócz oczywistych objawów, takich jak spożywanie dużych ilości jedzenia w krótkim czasie, istnieją również subtelniejsze sygnały, które mogą wskazywać na problem z kompulsywnym objadaniem się:

•

• Ukrywanie jedzenia: Kupowanie i przechowywanie dużych ilości jedzenia w ukryciu, z powodu poczucia wstydu.

•

• Unikanie jedzenia w towarzystwie: Unikanie wspólnych posiłków z rodziną lub przyjaciółmi z obawy przed oceną lub wstydem.

•

• Skrajne diety: Przechodzenie na restrykcyjne diety, które prowadzą do uczucia deprywacji i zwiększają ryzyko epizodów objadania się. Często występuje cykl restrykcji i objadania się.

•

• Myśli obsesyjne o jedzeniu: Ciągłe myślenie o jedzeniu, planowanie posiłków, odczuwanie silnej pokusy, której trudno się oprzeć.

•

• Problemy z koncentracją: Trudności z koncentracją na innych sprawach niż jedzenie.

•

• Niska samoocena: Poczucie beznadziejności, niska samoocena i negatywny obraz własnego ciała.

Skuteczne strategie radzenia sobie z objadaniem się

Istnieje wiele strategii, które mogą pomóc w radzeniu sobie z kompulsywnym objadaniem się. Ważne jest, aby podejść do problemu kompleksowo i skorzystać z różnych metod.

•

• Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT)

CBT jest uważana za złoty standard w leczeniu zaburzeń odżywiania, w tym zespołu kompulsywnego objadania się. Pomaga w rozpoznaniu i zmianie negatywnych myśli i zachowań, które prowadzą do epizodów objadania się. Uczy również zdrowych strategii radzenia sobie z emocjami i stresem.

•

• Terapia akceptacji i zaangażowania (ACT)

ACT pomaga w akceptacji trudnych emocji i myśli, zamiast z nimi walczyć. Uczy również, jak skupić się na wartościach i podejmować działania zgodne z nimi, co może pomóc w przerwaniu cyklu objadania się.

•

• Uważność (mindfulness)

Praktykowanie uważności pomaga w zwiększeniu świadomości własnych emocji, myśli i sygnałów płynących z ciała. Może pomóc w rozpoznawaniu wczesnych sygnałów głodu emocjonalnego i podjęciu świadomej decyzji, zamiast automatycznego sięgania po jedzenie.

Technika Uziemienia 5-4-3-2-1: Pomaga powrócić do "tu i teraz" i odwrócić uwagę od natrętnych myśli o jedzeniu. Nazwij:

•

• 5 rzeczy, które widzisz

•

• 4 rzeczy, które możesz dotknąć

•

• 3 rzeczy, które słyszysz

•

• 2 rzeczy, które czujesz (zapachy)

•

• 1 rzecz, którą możesz posmakować

•

• Regulacja emocji

Nauka rozpoznawania, nazywania i wyrażania emocji w zdrowy sposób. Może obejmować techniki relaksacyjne, ćwiczenia oddechowe, pisanie dziennika, rozmowę z bliską osobą lub uprawianie sportu.

Oddech przeponowy: Połóż się na plecach, jedną rękę połóż na klatce piersiowej, drugą na brzuchu. Weź głęboki wdech przez nos, tak aby uniosła się ręka na brzuchu, a ręka na klatce piersiowej pozostała nieruchoma.

Powoli wypuść powietrze przez usta, obserwując opadanie brzucha. Powtarzaj przez kilka minut.

•

• Wsparcie społeczne

Rozmowa z bliskimi, udział w grupach wsparcia lub terapia grupowa mogą zapewnić wsparcie emocjonalne i pomóc w radzeniu sobie z poczuciem izolacji. W Polsce działa kilka organizacji oferujących wsparcie osobom z zaburzeniami odżywiania.

•

• Zdrowe nawyki żywieniowe

Przede wszystkim warto zorientować się w ciało-neutralności i intuicyjnym jedzeniu. To najlepsze sposoby na radzenie sobie z napadami jedzenia. Im mniej zakazów, tym bardziej ciało i mózg czują się bezpiecznie i komfortowo - tym mniej poczucia winy wokół jedzenia. Co ważne! Mniej poczucia winy zmniejsza napady jedzenia, a nie odwrotnie.

Kiedy szukać pomocy specjalisty?

Jeśli epizody napadu na jedzenie negatywnie wpływają na Twoje życie, warto skonsultować się z psychologiem, psychoterapeutą lub psychiatrą czy psychodietetykiem.

Specjalista może pomóc w zdiagnozowaniu problemu, opracowaniu indywidualnego planu leczenia i nauczeniu skutecznych strategii radzenia sobie z kompulsywnym objadaniem się.

Gdzie szukać pomocy w Polsce?

•

• Poradnie zdrowia psychicznego – dostępne w ramach NFZ

•

• Prywatni psychologowie i psychoterapeuci specjalizujący się w zaburzeniach odżywiania

•

• Poradnie dietetyczne oferujące wsparcie psychodietetyczne

•

• Telefon zaufania dla osób z zaburzeniami odżywiania: Fundacja "Spójrz Inaczej" – 22 889 84 88

•

• Ogólnopolski Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży: 116 111