📲 Pobierz aplikację i zadbaj o siebie na własnych zasadach
Neurolodzy Richard Levy i Bruno Dubois opisali trzy różne awarie prowadzące do tego samego braku działania. W jednej z nich impuls z zewnątrz nadal działa bez zarzutu, i to jest najbardziej praktyczna informacja o abulii.
Z zewnątrz brak działania wygląda zawsze podobnie: ktoś siedzi i nic nie robi. W środku mogą to być trzy zupełnie różne usterki.
Richard Levy i Bruno Dubois opisali w 2006 roku na łamach „Cerebral Cortex" podział, który do dziś organizuje myślenie o tym objawie. Ich punktem wyjścia było spostrzeżenie, że abulia i apatia towarzyszą uszkodzeniom kory przedczołowej oraz jąder podstawy, czyli struktur połączonych w pętle sterujące zachowaniem celowym. Zależnie od tego, który odcinek pętli zawiedzie, powstaje inny wariant.
Autorzy wyróżnili trzy mechanizmy: emocjonalno-afektywny, poznawczy i deficyt autoaktywacji. To nie są nasilenia tego samego zjawiska, tylko odrębne rodzaje przerwania sygnału.
Tu zawodzi połączenie między sygnałem emocjonalnym a zachowaniem, które ten sygnał ma uruchomić lub podtrzymać. Mózg nadal potrafi zaplanować czynność, ale nic jej nie „ogrzewa", więc plan nie ma napędu.
Levy i Dubois wiążą ten wariant z uszkodzeniami kory oczodołowo-przyśrodkowej i odpowiadającego jej limbicznego obszaru jąder podstawy.
W praktyce wygląda to tak, że nagroda przestaje przyciągać, a kara przestaje odstraszać. Perspektywa spotkania z ulubioną osobą nie robi różnicy, groźba konsekwencji w pracy też nie. Motywowanie takiej osoby obietnicą przyjemności zwykle się nie udaje, bo zepsuty jest dokładnie ten element.
Drugi mechanizm dotyczy trudności w ułożeniu planu działania. Nie brakuje chęci, brakuje możliwości poskładania kroków w sekwencję i utrzymania jej.
Ten wariant Levy i Dubois wiążą z korą grzbietowo-boczną przedczołową i skojarzeniowym obszarem jąder podstawy, czyli tymi samymi strukturami, które odpowiadają za funkcje wykonawcze.
Objawy bywają mylone z lenistwem najczęściej właśnie tutaj. Osoba zaczyna sprzątać, po dwóch minutach staje na środku pokoju z rzeczą w ręku i nie wie, co dalej. Zadanie wieloetapowe, takie jak zrobienie zakupów albo złożenie wniosku, rozpada się na etapie, którego nie widać z zewnątrz.
Praktyczny wniosek jest inny niż przy wariancie emocjonalnym: pomaga rozbicie zadania na kroki i zapisanie ich, a nie zachęta.
Trzeci mechanizm jest najbardziej uderzający. Levy i Dubois opisują go jako niezdolność do samodzielnego uruchomienia myśli i działań, przy względnie zachowanej zdolności do zachowań wywołanych bodźcem z zewnątrz.
Zespół ten bywa nazywany akinezją psychiczną albo atymormią, a Dominique Laplane i Bruno Dubois opisali go w 2001 roku jako osobny zespół związany z jądrami podstawy. Charakterystyczne jest to, że pacjenci zapytani, o czym myśleli, opisują pustkę. Nie chodzi o niechęć do rozmowy ani o problem z pamięcią, tylko o brak spontanicznie pojawiającej się treści.
Ta sama osoba potrafi jednak wykonać czynność, gdy ktoś ją zainicjuje albo poprowadzi. To najważniejsza informacja praktyczna z całego podziału: brak działania nie oznacza braku zdolności do działania. Wewnętrzny start nie działa, zewnętrzny start nadal działa.
Najcięższe postacie wiążą się z obustronnymi uszkodzeniami w obrębie pętli łączących korę przedczołową z jądrami podstawy.
Najczęstsze przyczyny to udar, urazy głowy, choroby zwyrodnieniowe mózgu i choroba Parkinsona.
Skala jest większa, niż sugeruje rzadkość samego słowa „abulia". Metaanaliza dotycząca osób po udarze wykazała apatię u około 34,6 procent z nich. Przy chorobie Alzheimera apatia jest najczęstszym objawem neuropsychiatrycznym w ogóle i w zbiorczej analizie występowała u 49 procent badanych.
To znaczy, że u części osób pytanie nie brzmi „czy to depresja, czy lenistwo", tylko „co się stało z mózgiem i kiedy". Nagły początek u osoby, u której wcześniej nic takiego nie występowało, jest sygnałem do badania neurologicznego.
Nie da się samodzielnie ustalić własnego wariantu i nie o to chodzi. Chodzi o to, żeby przestać stosować jedno narzędzie do trzech różnych usterek.
Jeśli plany rozpadają się w trakcie, pracuj nad zewnętrzną strukturą: rozpisane kroki, jedna czynność naraz, przypomnienia.
Jeśli nic nie przyciąga, nie czekaj na powrót chęci przed rozpoczęciem. Chęć w tym wariancie może nie wrócić przed działaniem.
Jeśli czynności ruszają dopiero, gdy ktoś je zainicjuje, potraktuj to jako informację, a nie jako powód do wstydu. Umówiona pora, wspólne rozpoczęcie i cudza obecność są wtedy realnym leczeniem objawowym, a nie protezą charakteru.
Zanotuj przez dwa tygodnie, które czynności udaje się rozpocząć samodzielnie, a które tylko z impulsem z zewnątrz. Ten zapis jest konkretnym materiałem na wizytę i często mówi więcej niż opis samopoczucia.
Przedstawiamy wyselekcjonowaną grupę doświadczonych psychologów i psychoterapeutów, którzy specjalizują się w pracy z osobami cierpiącymi na abulię i stosują sprawdzone metody terapeutyczne w leczeniu tego zaburzenia.
Zrozumienie to pierwszy krok do poprawy. Przeczytaj inne, powiązane, merytoryczne artykuły które przygotowaliśmy dla Was wspólnie z naszymi Specjalistami_tkami.
Najtrudniejsze to zacząć szukać. Gratulujemy! Sprawdź naszego Bloga, a także Forum Psychologiczne! Znajdziesz tam merytoryczne artykuły, odpowiedzi Specjalistów_ek, praktyczne przykłady i wskazówki oraz wiele inspiracji.
Witam Od pewnego czasu , zaczęło się 3 lata zaczęłam mniej wychodzić z domu. Zaczęłam tracić chęci na cokolwiek. Powodem było moje bezrobocie, wstydziłam się tego. Nie pracowałam bo się bałam pracy, najbezpieczniej czułam się w domu,. Było mi głupio ,że mając trójkę dużych dzieci wciąż jestem na utrzymaniu męża. Tak zaczęłam powoli wycofywać się z życia społecznego. Mąż w pewnym momencie coraz bardziej zaczął naciskać na moją pracę, czy chociażby studia, cokolwiek, wolontariat. Byłam zawsze wycofana i nie przejawiałam żadnego zainteresowania , zaangażowania się w cokolwiek ani w pracę ani naukę. Wszystkiego się bałam(boje) a raczej wstydzę ludzi. Wstydzę się swojego wyglądu, swojego ciała, głosu, swojej mimiki, swoich ruchów. Koleżanka mi kiedyś powiedziała ,że jestem bez emocji. Były okresy ,że potrafiłam w coś bardzo się zaangażować, nie mogłam się od tego oderwać, np szycie na maszynie czy jazda motocyklem. Potrafiłam spędzać np przy szyciu całe dnie, Czytałam , oglądałam jak coś uszyć, zrobić wykrój itd. Tak samo z motocyklem. Czy grą na pianinie. Ze wszystkiego jednak zawsze po jakimś czasie rezygnowałam... Rok temu mąż z powodu mojego bezrobocia zostawił mnie z dziećmi, Po tym stałam się bardziej obojętna, Brakuje mi motywacji, nie mam celu, nic nie robię, leżę całymi dniami, nawet nie jestem w stanie obejrzeć żadnego filmu. Pracę jednak znalazłam. Ale mam ogromne problemy w kontaktach z ludźmi. Jako pracownik dobrze pracuje, ale nie potrafię odnaleźć się w grupie ludzi, wogole się nie odzywam jak wszyscy pijemy kawę, rozmawiam tylko jak jestem sam na sam z kimś. I widzę, że zaczynają dziwnie na to patrzeć . Mam wrażenie ,że jestem obgadywana i wyśmiewana. Pozatym nie lubię mojej pracy, nie tyle co nie lubię ale mam pracę w której trzeba być bardziej otwartym a ja jestem wycofana, nieśmiała, co mi bardzo utrudnia pracę. I przez to moja nieśmiałość zmuszam się żeby wogole tam iść. Mam wrażenie ,że robię wciąż z sobie idiotkę. Mam problemy ze snem. Rano po wypiciu kawy , wymiotuje ta kawę ale to tylko jak muszę iść do pracy. Obawiam się, że pewnego dnia nie wstanę rano i po prostu tam nie pójdę . Bo nie będę w stanie, Teraz rozsyłam CV i szukam czegoś innego, gdzie będzie mniejsza grupa ludzi, Mam coraz częściej myśli samobójcze, nie widzę sensu życia, wciąż chodzę spięta , całe moje ciało jest napięte, w pracy szczególnie, Wychodzę tylko na zakupy, czasami coś do ubrania kupię,w domu nie chce mi się sprzątać, gotować, (muszę się zmuszać żeby to zrobić) głównie leżę. Z dziećmi mam słaby kontakt, nie poswiecam im czasu, mało rozmawiam z nimi, nie mam siły ani chęci. I zawsze wszystko robie na ostatnią chwilę, wszytko odkładam na później. Przestałam dbać o higienę, myje się tylko przed wyjściem z domu. Wieczorem wogole się nie kąpie. Czy to depresja? Chory na depresję nie widzi podobno, że jest chory, nie wie co się z nim dzieje. Zaburzenia lękowe? Fobia społeczna,?? Pozdrawiam
Dzień dobry. Otóż ostatnio mierze się z dość nietypowym stanem samopoczucia. Przez ostatni miesiąc czuje się wypalona, zmęczona, leniwa, zirytowana. Zaniedbuje sen oraz odżywianie się. Nie mam ochoty się z nikim spotykać, lecz nigdy tych spotkań nie odmawiam. Pomimo dużej niechęci. Za nic nie potrafię się zabrać i odkładam. Nawet na treningi nie za bardzo mam ochotę chodzić. Mimo, że przez ostatnie 3 miesiące byłam zorganizowana i zmotywowana. Stało się to nagle i nie potrafię znaleźć przyczyny.
Irytacja , zmęczenie, lenistwo ( sama się sabotuję, , obcy ludzie mnie denerwują i mam czasem ochotę kogoś szturchnąć lub kopnąć na ulicy), przez to myślę, że jestem złym człowiekiem, jestem na studiach, ale nie uczę się i nie robię zadań, bo jestem leniwa i zmęczona, problemy z zasypianiem, gdy mam na 6 wstać do pracy, boję się, że zaśpię i szefowa mnie zwolni, bóle głowy po studiach, szkole, bóle pleców od 2 lat w paru miejscach, co może mieć wpływ na moje gorsze samopoczucie. Jedynie staram się na treningach ( trenuję 8 lat) chociaż nie tak, jak kiedyś. Czasem ( raz na parę miesięcy)wymyślam sobie choroby, np. myślałam kiedyś, że mam coś z wątrobą, ale usg było w porządku, myślałam, że mam przepuklinę, a ostatnio w wigilię myślałam, że mi ość utknęła w gardle i rodzina zawiozła mnie na pogotowie. Mam problemy teraz z lżejszą formą kompulsywnego objadania się, jem szybko i niezdrowo, jestem uzależniona od telefonu. Dodam jeszcze, że nie mam ochoty z nikim się spotykać. Ludzie na dłuższą metę mnie denerwują i męczą. Zakończyłam wszystkie moje przyjaźnie szkolne z własnego wyboru. Jestem introwertykiem. Co i czy powinnam coś zrobić?
Od lat nie mam chęci spotykania się z ludźmi, a odkąd skończyłam szkołę to zerwałam ze wszystkimi kontakt, mieszkam z mamą, a na spotkania rodzinne też nie chce mi się chodzić. Teraz muszę podjąć decyzję na jakie studia iść i co robić z życiem. Ogólnie to powracam do rysowania, ale nie wiem czy to ma sens, też trenuję od 8 lat karate, ale też raczej mi się to w życiu nie przyda, jedynie co wiem, to że lubię chodzić na treningi. Na samą myśl o studiach i pracy z ludźmi mi się wszystkiego odechciewa.
Levy, R., Dubois, B. Apathy and the functional anatomy of the prefrontal cortex-basal ganglia circuits. Cerebral Cortex, 16(7), 916-928 (2006).
Laplane, D., Dubois, B. Auto-activation deficit: a basal ganglia related syndrome. Movement Disorders, 16(5), 810-814 (2001).
Miller, D.S. i in. Diagnostic criteria for apathy in neurocognitive disorders. Alzheimer's & Dementia, 17(12), 1892-1904 (2021).
van Dalen, J.W., Moll van Charante, E.P., Nederkoorn, P.J., van Gool, W.A., Richard, E. Poststroke apathy. Stroke, 44(3), 851-860 (2013).
Zobacz, którzy specjaliści udostępniają bezpłatne konsultacje psychologiczne i łatwo umów pierwszą wizytę.
