📲 Pobierz aplikację i zadbaj o siebie na własnych zasadach
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) to złożony neurorozwojowy sposób funkcjonowania, którego źródeł nie można sprowadzić do jednego czynnika. Współczesna nauka wskazuje, że ADHD stoi wzajemna interakcja paru głównych czynników.
Badania naukowe dostarczają jednoznacznych dowodów na to, że ADHD ma silne podłoże genetyczne. Szacuje się, że odziedziczalność ADHD wynosi od 70% do nawet 90%, co czyni ją jedną z najwyższych wśród wszystkich zaburzeń neurorozwojowych. W praktyce oznacza to, że jeśli jedno z bliźniąt jednojajowych ma ADHD, prawdopodobieństwo wystąpienia go u drugiego wynosi około 75%.
Dzieci, których rodzice mają ADHD, również mają znacząco wyższe ryzyko rozwoju tego profilu funkcjonowania. Ważne jest jednak, aby podkreślić, że dziedziczymy nie „ADHD jako takie”, ale predyspozycje genetyczne, które w połączeniu z innymi czynnikami mogą, ale nie muszą, prowadzić do ukształtowania się cech spełniających kryteria diagnostyczne. Nie zidentyfikowano jednego „genu ADHD”; mowa raczej o całym zestawie genów wpływających na działanie układu nerwowego.
Geny to przepis, a mózg to struktura, która na jego podstawie powstaje. W przypadku ADHD ten przepis prowadzi do nieco odmiennej budowy i funkcjonowania pewnych obszarów mózgu oraz systemów neuroprzekaźników, które nimi zarządzają.
Ważną rolę w neurobiologii ADHD odgrywają dwa neuroprzekaźniki: dopamina i noradrenalina.
Dopamina jest związana z systemem motywacji, nagrody i zdolnością do utrzymania zainteresowania. U osób z ADHD obserwuje się mniejszą dostępność dopaminy lub mniej efektywne działanie jej receptorów, zwłaszcza w korze przedczołowej. Właśnie dlatego osoby te mogą mieć trudności z motywacją do zadań, które nie są dla nich wewnętrznie stymulujące i są nudzące - mózg nie otrzymuje wystarczającej nagrody, aby podtrzymać zaangażowanie.
Noradrenalina odpowiada za czujność, koncentrację i zdolność do ignorowania nieistotnych bodźców. Jej nieprawidłowe działanie może prowadzić do problemów z utrzymaniem uwagi i łatwego rozpraszania się.
Badania neuroobrazowe, takie jak rezonans magnetyczny (MRI), pokazują subtelne, ale konsekwentne różnice w budowie i aktywności mózgu u osób z ADHD. Dotyczą one przede wszystkim sieci neuronalnych łączących korę przedczołową (odpowiedzialną za planowanie, hamowanie impulsów i podejmowanie decyzji) z prążkowiem (kluczowym dla motywacji i kontroli ruchowej) oraz innymi strukturami, jak ciało migdałowate (emocje). Mózg osoby z ADHD pracuje w nieco inny, mniej typowy sposób - dlatego tak ważne jest wsparcie psychologiczne, by nauczyć się żyć wśród wymagań, które nie są dla naszego funkcjonowania idealne. Dzięki psychoedukacji uczymy się, jak tym wymaganiom sprostać w sposób dla nas satysfakcjonujący i efektywny.
Kurs składa się z 8 modułów i 10 godzin wsparcia dla rodziców, opiekunów i specjalistów. Zawiera materiały video, PDF, ćwiczenia i narzędzia do pracy z dzieckiem. Pomaga zrozumieć ADHD, wspierać z empatią, budować relacje i odzyskać spokój w codzienności.
To workbook uczący współpracy z mózgiem ADHD, a nie walki z nim. Łączy psychologię, coaching i neurobiologię. Zawiera ćwiczenia i karty pracy wspierające uwagę, emocje, planowanie i regulację energii — z empatią i luzem, bez dążenia do perfekcji.
Choć genetyka odgrywa dominującą rolę, czynniki środowiskowe zwiększają ryzyko wystąpienia ADHD (najczęściej są niezbędne, by nastąpiła ekspresja genów, czyli ich "uruchomienie"), zwłaszcza u osób z predyspozycjami genetycznymi. Działają one najczęściej w okresie prenatalnym i okołoporodowym, wpływając na rozwijający się mózg dziecka. Do najważniejszych przyczyn ADHD w odniesieniu do faktorów środowiskowych należą:
Ekspozycja na toksyny w życiu płodowym: używanie przez matkę w czasie ciąży substancji takich jak alkohol czy nikotyna może zakłócać prawidłowy rozwój układu nerwowego.
Komplikacje okołoporodowe: niska masa urodzeniowa, wcześniactwo czy niedotlenienie w trakcie porodu są istotnymi czynnikami ryzyka,
Silny stres matki w czasie ciąży: może on wpływać na środowisko hormonalne, w którym rozwija się płód.
Wczesne urazy głowy: uszkodzenia mózgu we wczesnym dzieciństwie również mogą przyczynić się do rozwoju objawów ADHD.
Warto podkreślić, że czynniki psychospołeczne, takie jak metody wychowawcze, konflikty rodzinne czy stres, nie są uznawane za pierwotne przyczyny ADHD. Mogą one jednak znacząco wpływać na nasilenie objawów i rozwój współwystępujących trudności emocjonalnych.
Ważne staje się odróżnienie tego, co wynika z biologii, od tego, na co mamy wpływ, i skupienie się na praktycznych strategiach, które pozwalają lepiej zarządzać codziennością. Konieczna jest otwarta komunikacja o codziennych wyzwaniach, aby zdejmować z nich stygmat wstydliwych sekretów i przekuwać w realne, codzienne rozwiązania.
Szukasz wsparcia w ADHD? Poznaj naszych specjalistów! To doświadczeni psycholodzy diagności i psychoterapeuci, którzy wiedzą, jak pomóc Ci lepiej radzić sobie z codziennymi wyzwaniami. Rozumieją, z czym się zmagasz. Pomogą Ci znaleźć skuteczne rozwiązania oraz lepiej zarządzać codziennością i trudniejszymi chwilami.
Najtrudniejsze to zacząć szukać. Gratulujemy! Sprawdź naszego Bloga, a także Forum Psychologiczne! Znajdziesz tam merytoryczne artykuły, odpowiedzi Specjalistów_ek, praktyczne przykłady i wskazówki oraz wiele inspiracji.
Przez ostatnie miesiące walczę z nowym wyzwaniem - wspieraniem mojego dziecka, które ma zdiagnozowane ADHD. Sytuacja jest dla mnie zupełnie nowa i mam wrażenie, że bez wsparcia specjalisty nie dam rady dowiedzieć się, jak najlepiej pomóc mojemu maluchowi radzić sobie z emocjami i trudnościami wynikającymi z tego schorzenia. Staram się być cierpliwą mamą, lecz często zastanawiam się, czy postępuję właściwie. Stres u niego wywołują nieoczekiwane zmiany planów, co rzutuje na całe nasze rodzinne życie. Poszukuję skutecznych sposobów, które pomogą lepiej zarządzać emocjami synka i wspierać jego rozwój. Jakie podejścia mogą wspomóc koncentrację i codzienne funkcjonowanie mojego dziecka, zarówno w szkole, jak i w domu? Chciałabym też wzmacniać naszą relację, aby mój syn mógł czuć się bezpiecznie i swobodnie, gdy dzieli się ze mną swoimi uczuciami. Mam potrzebę dowiedzenia się, jak lepiej rozumieć potrzeby mojego dziecka i jak wspierać je w walce z codziennymi wyzwaniami. Bardzo dziękuję.
Moja córka, 13 lat, dostała diagnozę ADHD, a ja jestem w szoku. Zawsze się dobrze uczy, potrafi się zająć czym tam chce (np. polubiła dzierganie włóczką), nie widziałam, żeby była nadpobudliwa. Skierował nas do poradni psycholog szkolny. Niby omówiono ze mną diagnozę, ale w zasadzie to i tak nie umiem zauważyć w córce tego ADHD. No i nie wiem czy mam się inaczej teraz zachowywać, nie wiem czy mam w czymś jej pomóc? Jest raczej ciekawską, wesołą nastolatką, nie widzę problemów.
Dobry wieczór, Mam jedno lecz treściwe pytanie, które mnie nurtuje: Czy po stwierdzeniu przez lekarza, ADHD u osoby dorosłej, taka osoba ma z tego tytułu jakieś nieprzyjemności/ograniczenia? Czy pracodawca może na przykład zwolnić na tej podstawie osobę której stanowisko wymaga skupienia np. kontroler lotów? Bardzo chciałbym zasięgnąć pomocy specjalisty, lecz strach przed tak zwanym „brudem w papierach” mnie od tego odciąga. Pozdrawiam
Dzień dobry, Jestem studentką pierwszego roku medycyny, mam 19 lat i ADHD (zdiagnozowane od niedawna). Jestem też kinestetykiem i w dużo mniejszym stopniu wzrokowcem. 1. Czy uczelnie medyczne mają jakieś dostosowania dla takich ludzi jak ja? Jak tak, to jakie konkretnie i w czym mogą mi one pomóc, patrząc na to, jak działa ADHD? 2. Jak powinnam się uczyć teorii (której ze względu na specyfikę studiów jest niesamowicie dużo) biorąc pod uwagę moje zaburzenie i styl nauki? 3. Jak powinnam planować naukę? I jak przygotowywać się do egzaminów? 4. Co robić, aby moje predyspozycje niepasujące do typowego akademickiego środowiska nie zaburzały mojej samooceny i motywacji do pracy? 5. Jak radzić sobie z ludźmi, którzy po zdaniu dobrze paru egzaminów na krzyż uważają, że są już profesorami? Czuję, że każda normalna rozmowa, którą zaczynam przeradza się w rywalizację - np. mówię "Masakra, uczyłam się tego mega długo, a i tak niewiele pamiętam" —> odpowiedź: " a ja to się zaczęłam uczyć dzisiaj i wszystko pamiętam hahah" (widać, że to nie było dzisiaj, ta osoba ma tabun notatek i pamięta najmniejsze szczegóły) Mogłabym ich olać, ale problemem jest to, że automatycznie się wtedy denerwuję i zniechęcam, a wtedy uczy mi się dużo gorzej (i to jest DUŻO większe nasilenie niż u neurotypowej osoby, bo znacznie utrudnia mi, a czasem nawet uniemożliwia wejście w hiperfokus). 6. Jeżeli to nie jest odpowiednie miejsce do zadawania części tych pytań- gdzie je zadać? 7. Jak określić, że leki (Medikinet 15mg brane na 2 razy- 5 mg rano i 10 mg po południu) działają już w pełni dobrze? Widzę dużą poprawę, ale wciąż jestem pełna energii, zapominam, co przed chwilą chciałam zrobić, nie koncentruję się wciąż tak mocno, jakbym chciała. Chociaż jest lepiej odnośnie do tego, co było. Otoczenie tzn. rodzina też widzi ogromną poprawę mojego zachowania. 8. Czy są może jakieś zabierające mało czasu hobby, które pomagają osobom z ADHD docenić siebie, uspokoić silne emocje, które takowe osoby odczuwają i wyciszyć się? Może też zdobyć uznanie ze strony otoczenia i rówieśników? Dziękuję z góry za odpowiedź na moją niemałą (hah) liczbę pytań. Zależy mi mocno na medycynie, bo pasjonują mnie nauki z zakresu neurologii, neurochirurgii, psychiatrii i endokrynologii i obszar badań, który się nazywa psychoneuroendokrynologia. Niezbyt widzę siebie gdziekolwiek indziej.
Od zawsze czuję się inna. Mój synek został zdiagnozowany jako Autysta. Rozumiemy się bez słów. Przy nim i przez jego diagnozę wiem, że ja też jestem i podejrzewam też ADHD. Gdzie, jako dorosła, czy raczej u kogo mogę się zdiagnozować i dostanę pomoc. Mam stany lękowe, bólowe. Wahania nastroju itd.
Masz wątpliwości, czy potrzebujesz wsparcia? Specjaliści oferują darmowe konsultacje, które pozwolą na otrzymanie wsparcia pomimo barier finansowych. Zero zobowiązań - po prostu szczera rozmowa o Twoich wyzwaniach.
Kiedy warto się zgłosić?
Chaos w codziennym życiu - Gdy ciągle gubisz rzeczy, spóźniasz się, masz problem z organizacją zadań,
Problemy z koncentracją - Trudno Ci się skupić, często zapominasz o ważnych sprawach,
Przytłoczenie emocjami - Czujesz się przytłoczony, masz huśtawki nastrojów, reagujesz impulsywnie,
Trudności w pracy lub szkole - Nie możesz się zorganizować, terminy Cię przytłaczają.
Problemy w relacjach - nieporozumienia, trudność ze spełnieniem wzajemnych potrzeb.
Chcesz porozmawiać? Umów się już teraz - zrób pierwszy krok! 👋
Zrozumienie to pierwszy krok do poprawy. Przeczytaj inne, powiązane, merytoryczne artykuły które przygotowaliśmy dla Was wspólnie z naszymi Specjalistami_tkami.
Bernau, S. ADHD u dorosłych. Jak ułatwić sobie życie i uspokoić myśli. Wydawnictwo Mando. Kraków, 2022
Emery, R., & Pink, R. (2024). Brudne pranie. ADHD u dorosłych i jak sobie z nim radzić. Insignis Media. Kraków, 2023
Zobacz, którzy specjaliści udostępniają bezpłatne konsultacje psychologiczne i łatwo umów pierwszą wizytę.
