📲 Pobierz aplikację i zadbaj o siebie na własnych zasadach
Uzależnienie psychiczne to stan, w którym dana czynność lub substancja staje się centralnym punktem życia, dominując myśli i emocje. To złożony mechanizm, który tworzy wewnętrzny przymus powtarzania zachowań w celu doznania ulgi.
Uzależnienie psychiczne, nazywane również psychologicznym, to rozwinięta, silna potrzeba stałego wykonywania określonej czynności lub zażywania substancji. W odróżnieniu od uzależnienia fizycznego, w którym organizm domaga się substancji, tutaj kluczową rolę odgrywa sfera emocjonalna i poznawcza - jednak fizyczne jest niezaprzeczalnie powiązane z psychologicznym. Osoba odczuwa wewnętrzny przymus, aby powtórzyć zachowanie, które przynosi jej ulgę, euforię lub pozwala zapomnieć o trudnościach. Ten mechanizm może dotyczyć zarówno substancji psychoaktywnych, jak i zachowań, takich jak hazard, zakupy, gry komputerowe czy korzystanie z internetu.
U podłoża uzależnienia psychicznego leżą złożone mechanizmy, które stopniowo zmieniają sposób funkcjonowania mózgu. Ich zrozumienie pozwala dostrzec, dlaczego zerwanie z nałogiem jest tak dużym wyzwaniem i wymaga specjalistycznego wsparcia.
Jest to jeden z podstawowych mechanizmów, w którym osoba zaczyna używać danej substancji lub zachowania, aby poradzić sobie z trudnymi emocjami - z którymi nie został nauczony radzić sobie innymi sposobami, podczas dorastania. Zamiast przeżywać i rozumieć uczucia takie jak lęk, smutek, złość czy samotność, sięga po, nazwijmy to, regulator, który pozwala je szybko stłumić, zagłuszyć lub zastąpić innym stanem emocjonalnym (nie tylko euforią). Zachowanie to staje się wyuczoną, automatyczną strategią radzenia sobie z każdym dyskomfortem psychicznym, co utrwala pętlę uzależnienia.
Każde zachowanie, które sprawia przyjemność, aktywuje w mózgu tak zwany układ nagrody, powodując uwolnienie dopaminy - neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za motywację i odczuwanie satysfakcji. Substancje psychoaktywne oraz niektóre zachowania (np. hazard) stymulują ten układ w sposób nienaturalnie silny. Mózg uczy się, że dane zachowanie przynosi szybką i intensywną nagrodę, tworząc potężne skojarzenie i pragnienie jego powtarzania. Z czasem pierwotna przyjemność słabnie, a zachowanie jest kontynuowane głównie w celu uniknięcia trudnego stanu związanego z brakiem stymulacji.
To system przekonań i myśli, który pozwala osobie uzależnionej trwać w nałogu pomimo jego niszczącej funkcji. Umysł tworzy iluzje, które podtrzymują uzależnienie - na przykład przekonanie „panuję nad tym” lub „to jedyny sposób, żebym mógł iść dalej”. Zaprzeczanie problemowi, umniejszanie strat i obwinianie otoczenia za swoje trudności to typowe zniekształcenia poznawcze, które uniemożliwiają zobaczenie rzeczywistej skali uzależnienia i podjęcie decyzji o zmianie - która sama w sobie jest bardzo trudna i wymaga wysiłku. Dlatego sięgnięcie po pomoc jest sygnałem odpowiedzialności i siły.
Rozpoznanie uzależnienia psychicznego opiera się na obserwacji objawów, które dotyczą sfery myśli, emocji i zachowań:
Silne pragnienie lub poczucie przymusu (głód psychiczny) sięgnięcia po substancję lub wykonania czynności
Zaabsorbowanie myślami o obiekcie uzależnienia - planowanie, wspominanie, obsesyjne myślenie o zdobyciu i użyciu
Utrata zainteresowań i zaniedbywanie pasji, relacji oraz obowiązków, które wcześniej były ważne
Kontynuowanie zachowania pomimo świadomości jego negatywnych skutków zdrowotnych, społecznych czy psychologicznych
Przekonanie, że substancja lub czynność jest niezbędna do normalnego funkcjonowania, poradzenia sobie ze stresem czy odczuwania radości
Wzrost tolerancji, czyli potrzeba zwiększania dawki zachowania lub substancji, aby osiągnąć ten sam efekt emocjonalny
Doświadczanie nieprzyjemnych stanów emocjonalnych (niepokój, drażliwość, obniżony nastrój) w sytuacji, gdy zachowanie jest niemożliwe do wykonania
Psychoterapia uzależnień psychicznych jest procesem, który koncentruje się na dotarciu do przyczyn problemu i trwałej zmianie sposobu myślenia oraz funkcjonowania. U podłoża leżą głębokie mechanizmy psychologiczne, dlatego samo odstawienie substancji lub zaprzestanie zachowania jest niewystarczające - i najczęściej niebezpieczne, ponieważ osoba nie jest jeszcze zaopatrzona w alternatywne, zdrowsze sposoby funkcjonowania. Najskuteczniejszą formą pomocy jest psychoterapia uzależnień, która pomaga zrozumieć, jaką funkcję w życiu pacjenta pełni uzależnienie.
Psychoterapia pozwala zidentyfikować i zmienić destrukcyjne wzorce myślowe, dostrzec przeżyte traumy i cechy środowiska, na podstawie którego uczymy się żyć. Celem jest nauczenie się zdrowych sposobów regulowania emocji i budowanie życia, w którym substancje i nałogowe zachowania nie są już potrzebne.
Przedstawiamy wyselekcjonowaną grupę doświadczonych psychologów i psychoterapeutów, którzy specjalizują się w pracy z osobami zmagającymi się z różnymi formami uzależnień i stosują sprawdzone metody terapeutyczne w leczeniu tych zaburzeń.
Jeśli masz więcej pytań dotyczących uzależnienia, nasz specjalistyczny chat jest dostępny dla Ciebie przez całą dobę. Możesz bezpiecznie i całkowicie anonimowo porozmawiać z naszym systemem, który został zaprogramowany przez ekspertów w dziedzinie zdrowia psychicznego, aby udzielać rzetelnych informacji i wsparcia.
Najtrudniejsze to zacząć szukać. Gratulujemy! Sprawdź naszego Bloga, a także Forum Psychologiczne! Znajdziesz tam merytoryczne artykuły, odpowiedzi Specjalistów_ek, praktyczne przykłady i wskazówki oraz wiele inspiracji.
Wychodząc naprzeciw potrzebom osób zmagających się z uzależnieniem, niektórzy ze specjalistów oferują darmowe konsultacje. Rozumiemy, że kwestie finansowe mogą stanowić istotną barierę w podjęciu decyzji o rozpoczęciu terapii, dlatego chcemy ułatwić ten pierwszy, często najtrudniejszy krok.
Kiedy warto?
Gdy zauważasz u siebie lub bliskiej osoby utratę kontroli nad zażywaniem substancji lub wykonywaniem określonych czynności.
Kiedy substancja lub zachowanie zaczyna negatywnie wpływać na Twoje życie zawodowe, rodzinne i społeczne.
Jeśli odczuwasz fizyczne lub psychiczne objawy odstawienia, gdy próbujesz przerwać nałóg.
Gdy zauważasz rozwój tolerancji i potrzebę zwiększania dawek dla osiągnięcia tego samego efektu.
Potrzebujesz bezpłatnej pomocy?
Sprawdź dostępnych specjalistów i umów się na bezpłatną pierwszą konsultację już dziś – zrób ten ważny krok w kierunku lepszego zdrowia.
W sytuacjach nagłych i kryzysowych możesz skorzystać z:
Ogólnopolski Telefon Zaufania Uzależnienia: 800 199 990
Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym: 800 702 222
Kryzysowy Telefon Zaufania: 800 108 108
Zrozumienie to pierwszy krok do poprawy. Przeczytaj inne, powiązane, merytoryczne artykuły które przygotowaliśmy dla Was wspólnie z naszymi Specjalistami_tkami.
E. Wojtynkiewicz, Uzależnienie od alkoholu w świetle teorii psychodynamicznych. Część I. Przegląd teorii klasycznych [w:] „Psychoterapia” 2018, nr 1 (184), s. 31-39 (dostęp online)
Zobacz, którzy specjaliści udostępniają bezpłatne konsultacje psychologiczne i łatwo umów pierwszą wizytę.
