📲 Pobierz aplikację i zadbaj o siebie na własnych zasadach
Uzależnienia krzyżowe to zjawisko, w którym osoba zmagająca się z jednym uzależnieniem, w trakcie próby jego ograniczenia, rozwija kolejne. To np. zamiana jednej substancji psychoaktywnej na inną\ zastąpienie jej uzależnieniem behawioralnym.
Uzależnienie krzyżowe, w terminologii medycznej znane jako politoksykomania, to sytuacja, w której jedna substancja psychoaktywna jest zastępowana inną w celu złagodzenia objawów odstawiennych i podtrzymania stanu uzależnienia. W praktyce oznacza to, że osoba, która przestaje pić alkohol, może zacząć nadużywać leków uspokajających, aby poradzić sobie z objawami odstawiennymi, co w krótkim czasie prowadzi do nowego uzależnienia.
Mechanizm ten opiera się na podobnym wpływie różnych substancji na mózgowy układ nagrody. Wyróżnia się zależność krzyżową pełną, gdy nowa substancja całkowicie znosi objawy odstawienne (np. morfina po heroinie), oraz niepełną, gdy łagodzi je tylko częściowo (np. diazepam po alkoholu).
Mechanizm uzależnień krzyżowych jest złożony i wynika ze zmian neurochemicznych w mózgu, spowodowanych długotrwałym używaniem substancji psychoaktywnych. Układ nagrody w mózgu, odpowiedzialny za odczuwanie przyjemności, przyzwyczaja się do wysokiego poziomu stymulacji. Gdy pierwotna substancja zostaje odstawiona, mózg nadal domaga się podobnych bodźców, co czyni go bardziej podatnym na działanie innych substancji lub zachowań, które aktywują te same ścieżki neuronowe. Problem nie leży więc w samej substancji, ale w mechanizmie poszukiwania ulgi, który podtrzymuje zmiany mózgowe towarzyszące uzależnieniu.
Uzależnienia krzyżowe mogą przybierać różne formy, łącząc substancje o podobnym lub odmiennym działaniu, a także uzależnienia od zachowań. Częstym przykładem jest zastępowanie alkoholu lekami uspokajającymi lub nasennymi, które początkowo mają łagodzić objawy abstynencyjne, ale szybko prowadzą do nowego uzależnienia. Innym powszechnym zjawiskiem jest sięganie po narkotyki w celu poradzenia sobie z głodem alkoholowym. Uzależnienia krzyżowe mogą również obejmować przejście od substancji psychoaktywnych do uzależnień behawioralnych. Osoba, która utrzymuje abstynencję od alkoholu, może wpaść w sidła hazardu, zakupoholizmu czy seksoholizmu, poszukując w tych zachowaniach podobnej regulacji trudnych emocji i potrzeb. Dlatego też podejście całkowitej abstynencji zostaje zastępowane podejściem w duchu redukcji szkód.
Uzależnienia krzyżowe stanowią wyzwanie zarówno dla osoby uzależnionej, jak i dla specjalistów. Wynika to z faktu, że leczenie musi być kompleksowe i uwzględniać wszystkie współistniejące problemy. Osoby zmagające się z wieloma uzależnieniami często wykazują silniejsze mechanizmy obronne. Ponadto uzależnienia krzyżowe często współwystępują z innymi zaburzeniami psychicznymi, takimi jak depresja czy zaburzenia lękowe, co dodatkowo komplikuje proces leczenia i wymaga zintegrowanej pomocy, znanego jako leczenie podwójnej diagnozy.
Psychoterapia uzależnień krzyżowych wymaga indywidualnego podejścia i często jest procesem długotrwałym. Kluczowe jest objęcie leczeniem wszystkich uzależnień jednocześnie, a nie skupianie się tylko na jednym z nich. Podstawą jest psychoterapia, zarówno indywidualna, jak i grupowa, która pomaga pacjentowi zrozumieć mechanizmy rządzące jego nałogami, zidentyfikować czynniki wyzwalające i nauczyć się zdrowych strategii radzenia sobie ze stresem i emocjami.
Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) oraz psychoterapia dialektyczno-behawioralna (DBT) są szczególnie skuteczne w pracy nad zmianą destrukcyjnych wzorców myślenia i zachowania. W niektórych przypadkach konieczne może być również włączenie leczenia farmakologicznego, zwłaszcza jeśli współwystępują inne zaburzenia psychiczne lub zostanie wprowadzone leczenie substytucyjne. Wsparcie grup samopomocowych, takich jak Anonimowi Alkoholicy, również odgrywa ważną rolę w procesie zdrowienia.
W procesie zdrowienia z uzależnień krzyżowych nieocenione jest wsparcie ze strony bliskich oraz profesjonalistów. Ważna jest edukacja na temat samego zjawiska, aby osoba uzależniona i jej otoczenie rozumiały, że skłonność do zastępowania jednego nałogu drugim jest elementem zaburzenia i wymaga specjalistycznego podejścia.
Istotne w profilaktyce uzależnień krzyżowych jest rozwijanie zdrowych strategii radzenia sobie z emocjami i stresem, które nie opierają się na substancjach psychoaktywnych czy kompulsywnych zachowaniach. Budowanie satysfakcjonujących relacji, rozwijanie pasji i zainteresowań oraz dbałość o ogólny dobrostan psychiczny i fizyczny tworzą solidną podstawę do trwałej zmiany i życia w trzeźwości.
Przedstawiamy wyselekcjonowaną grupę doświadczonych psychologów i psychoterapeutów, którzy specjalizują się w pracy z osobami zmagającymi się z różnymi formami uzależnień i stosują sprawdzone metody terapeutyczne w leczeniu tych zaburzeń.
Jeśli masz więcej pytań dotyczących uzależnienia, nasz specjalistyczny chat jest dostępny dla Ciebie przez całą dobę. Możesz bezpiecznie i całkowicie anonimowo porozmawiać z naszym systemem, który został zaprogramowany przez ekspertów w dziedzinie zdrowia psychicznego, aby udzielać rzetelnych informacji i wsparcia.
Najtrudniejsze to zacząć szukać. Gratulujemy! Sprawdź naszego Bloga, a także Forum Psychologiczne! Znajdziesz tam merytoryczne artykuły, odpowiedzi Specjalistów_ek, praktyczne przykłady i wskazówki oraz wiele inspiracji.
Wychodząc naprzeciw potrzebom osób zmagających się z uzależnieniem, niektórzy ze specjalistów oferują darmowe konsultacje. Rozumiemy, że kwestie finansowe mogą stanowić istotną barierę w podjęciu decyzji o rozpoczęciu terapii, dlatego chcemy ułatwić ten pierwszy, często najtrudniejszy krok.
Kiedy warto?
Gdy zauważasz u siebie lub bliskiej osoby utratę kontroli nad zażywaniem substancji lub wykonywaniem określonych czynności.
Kiedy substancja lub zachowanie zaczyna negatywnie wpływać na Twoje życie zawodowe, rodzinne i społeczne.
Jeśli odczuwasz fizyczne lub psychiczne objawy odstawienia, gdy próbujesz przerwać nałóg.
Gdy zauważasz rozwój tolerancji i potrzebę zwiększania dawek dla osiągnięcia tego samego efektu.
Potrzebujesz bezpłatnej pomocy?
Sprawdź dostępnych specjalistów i umów się na bezpłatną pierwszą konsultację już dziś – zrób ten ważny krok w kierunku lepszego zdrowia.
W sytuacjach nagłych i kryzysowych możesz skorzystać z:
Ogólnopolski Telefon Zaufania Uzależnienia: 800 199 990
Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym: 800 702 222
Kryzysowy Telefon Zaufania: 800 108 108
Zrozumienie to pierwszy krok do poprawy. Przeczytaj inne, powiązane, merytoryczne artykuły które przygotowaliśmy dla Was wspólnie z naszymi Specjalistami_tkami.
Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. (n.d.). Informacje o uzależnieniach. https://www.kcpu.gov.pl/
Cierpiałkowska, L., & Chodkiewicz, J. (2020). Uzależnienie od alkoholu. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Habrat, B. (2010). Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania związane z używaniem substancji psychoaktywnych. Systemy diagnostyczne, klasyfikacje, terminologia W: Psychiatria, tom 2. red. M. Jarema, J. Rabe-Jabłońska. Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.).
Zobacz, którzy specjaliści udostępniają bezpłatne konsultacje psychologiczne i łatwo umów pierwszą wizytę.
