Depresja – objawy. Jak ją rozpoznać i leczyć?

Czym jest depresja? Definicja i charakterystyka

Depresja to znacznie więcej niż chwilowy smutek, a zaburzenie psychiczne, które dogłębnie wpływa na nastrój, myśli i codzienne funkcjonowanie. Charakteryzuje się uporczywym uczuciem przygnębienia, utratą zainteresowań i niezdolnością do odczuwania radości. Choć dotyka ludzi na całym świecie, statystyki wskazują, że kobiety doświadczają jej epizodów dwa razy częściej niż mężczyźni. Zrozumienie jej natury jest podstawą skutecznego leczenia. Właśnie dlatego warto umieć rozpoznać objawy depresji.

Objawy depresji – jak je rozpoznać?

Rozpoznanie depresji opiera się na obserwacji długotrwałych symptomów, które dzieli się na dwie główne kategorie - objawy psychologiczne oraz somatyczne, czyli fizyczne.

Psychologiczne objawy depresji - co warto wiedzieć?

Psychologiczne objawy depresji najsilniej wpływają na sposób, w jaki osoba mierząca się z depresją postrzega siebie i otaczający go świat. Do najważniejszych z nich należą:

•

• wszechogarniający smutek, poczucie pustki i beznadziejności;

•

• utrata zainteresowania pasjami, hobby czy kontaktami towarzyskimi;

•

• problemy z koncentracją, pamięcią i podejmowaniem decyzji;

•

• negatywne myślenie o sobie, niska samoocena i nieuzasadnione poczucie winy;

•

• myśli samobójcze, które mogą prowadzić do dokonania samobójstwa.

Tego rodzaju objawy zaczynają paraliżować codzienne życie i niezbędna jest natychmiastowa konsultacja ze specjalistą.

Somatyczne objawy depresji - jak się objawiają?

Depresja wpływa nie tylko na psychikę, ale również na ciało. Do najczęstszych objawów somatycznych (cielesnych) należą:

•

• przewlekłe zmęczenie i brak energii, które nie ustępują po odpoczynku;

•

• dolegliwości bólowe bez wyraźnej przyczyny medycznej (np. bóle głowy, pleców, stawów);

•

• problemy żołądkowo-jelitowe (zaparcia, biegunki, nudności);

•

• zaburzenia snu (bezsenność, częste budzenie się w nocy lub nadmierna senność);

•

• zmiany apetytu prowadzące, niekiedy prowadzące do utraty lub przyrostu masy ciała.

Czasem objawy fizyczne stają się na tyle dominujące, że skutecznie maskują psychiczny ból.

Przyczyny depresji – co wpływa na jej rozwój?

Depresja jest złożonym zaburzeniem, a jej rozwój stanowi wynik współdziałania wielu czynników. Do jej przyczyn zalicza się czynniki biologiczne, takie jak predyspozycje genetyczne, zaburzenia równowagi neuroprzekaźników w mózgu (między innymi serotoniny), zmiany hormonalne, a także niektóre choroby somatyczne. Równie istotne są aspekty psychologiczne, obejmujące trudne i traumatyczne doświadczenia życiowe, na przykład utratę bliskiej osoby, przewlekły stres, a także określone cechy osobowości i utrwalone, negatywne schematy myślenia. 

Na rozwój depresji wpływają również czynniki społeczne, takie jak problemy w relacjach, samotność, brak wsparcia ze strony otoczenia, trudna sytuacja materialna. Nie bez znaczenia są negatywne doświadczenia z dzieciństwa, w tym doświadczany chłód emocjonalny lub nadmierny krytycyzm.

Typy depresji – jakie są różnice?

Zaburzenie przybiera różne formy, które różnią się od siebie zarówno przyczynami, jak i dominującymi objawami depresji. Jednym z podstawowych rozróżnień jest podział na depresję endogenną, której podłoże jest czysto biologiczne i wynika z zaburzeń w funkcjonowaniu neuroprzekaźników w mózgu, oraz depresję reaktywną, będącą bezpośrednią odpowiedzią na trudne wydarzenia życiowe. Może to być na przykład utrata bliskiej osoby czy pracy.

Depresja endogenna - często - charakteryzuje się cyklicznym przebiegiem i silnymi objawami, które wymagają leczenia farmakologicznego, podczas gdy depresja reaktywna jest zazwyczaj krótsza, ma łagodniejsze symptomy - o ile są zaopiekowane, a ciężka sytuacja przepracowana. Najlepszą formą pomocy jest psychoterapia w połączeniu niekiedy z farmakoterapią - lekami przepisywanymi przez psychiatrę.

Inne rodzaje depresji wyróżniają się specyficznymi cechami lub okolicznościami występowania. Na przykład depresja agitowana, inaczej lękowa, odznacza się silnym niepokojem, drażliwością i innymi objawami zaburzeń lękowych. Z kolei depresja sezonowa jest bezpośrednio związana z niedoborem światła w okresach jesienno-zimowych, co prowadzi do spadku nastroju i energii. Warto również wspomnieć o dystymii, czyli przewlekłym, utrzymującym się przez długi czas - latami - obniżeniu nastroju o łagodniejszym przebiegu, a także o depresji poporodowej, której przyczyną są gwałtowne zmiany hormonalne po porodzie. 

Szczególnym przypadkiem jest choroba afektywna dwubiegunowa, gdzie epizody depresyjne przeplatają się ze stanami manii, czyli nadmiernie podwyższonego nastroju.

Leczenie depresji — jakie są metody?

Skuteczne leczenie objawów depresji wymaga kompleksowego podejścia, które łączy różne, naukowo potwierdzone metody. Główne formy pomocy to:

•

• farmakoterapia - przyjmowanie leków przeciwdepresyjnych, które pomagają przywrócić równowagę neurochemiczną w mózgu. Ich dobór i dawkowanie odbywa się pod ścisłą kontrolą lekarza psychiatry;

•

• psychoterapia - zwłaszcza w nurcie poznawczo-behawioralnym (CBT), pomaga pacjentowi zrozumieć źródła zaburzenia i nauczyć się strategii radzenia sobie z objawami;

•

• inne metody - w leczeniu niektórych typów depresji (np. sezonowej) stosuje się fototerapię (leczenie światłem), a w lekoopornych przypadkach rozważa się terapię elektrowstrząsową (EW), TMS i leczenie eksetaminą/ketaminą.

Wspomagająco działają również zdrowa dieta i regularna aktywność fizyczna.

Objawy depresji a ryzyko samobójstwa – co należy wiedzieć?

Jednym z najpoważniejszych zagrożeń w depresji jest podwyższone ryzyko dokonania samobójstwa. Zaburzenie wiąże się z cierpieniem psychicznym, poczuciem beznadziejności i utratą sensu życia. W tym stanie osoba mierząca się z depresją może czuć się uwięziona, a śmierć postrzegać jako jedyny sposób na zakończenie bólu.

Nigdy nie ‘robi tego specjalnie’, sam układ nerwowy wzmaga tzw. myślenie tunelowe. Pojawienie się myśli samobójczych to sygnał alarmowy, który wymaga natychmiastowej reakcji. Mogą one ewoluować od niezwykle obciążających pragnień śmierci, przez tworzenie konkretnych planów, aż po samobójstwo dokonane/niedokonane.

Każdą wzmiankę na ten temat, nawet rzuconą w żartach, należy traktować poważnie.