Czy będę musiał_a brać leki?

To jedna z najczęstszych obaw przed pierwszą wizytą. Krótka odpowiedź: nie, i nikt nie może Cię do tego zmusić.

Kto co może

Psychoterapeuta_ka prowadzi terapię. Nie przepisuje leków, bo nie jest lekarzem, chyba że akurat jest lekarzem z dodatkowym szkoleniem terapeutycznym.

Psycholog_żka diagnozuje, prowadzi poradnictwo, wykonuje badania testami. Też nie wypisuje recept.

Psychiatra jest lekarzem. Diagnozuje, prowadzi leczenie farmakologiczne, wystawia zwolnienia i skierowania. Do psychiatry nie potrzebujesz skierowania.

Te role często się uzupełniają. Częsty układ to psychiatra prowadzący leczenie i terapeuta_ka prowadzący_a proces, którzy za Twoją zgodą kontaktują się ze sobą.

Dlaczego terapeuta_ka może zaproponować psychiatrę

Nie dlatego, że sytuacja jest beznadziejna. Zwykle z jednego z tych powodów:

• Objawy utrudniają samą terapię. Trudno pracować nad wzorcami myślenia, gdy od trzech tygodni śpisz po cztery godziny i nie masz siły wyjść z łóżka. Leki mogą obniżyć objawy na tyle, żeby terapia w ogóle miała się o co zaczepić.
• Obraz wymaga diagnozy lekarskiej. Podejrzenie choroby afektywnej dwubiegunowej, psychozy, ADHD u dorosłych.
• Ryzyko. Nasilone myśli samobójcze, silna autoagresja.
• Wykluczenie przyczyn somatycznych. Niedoczynność tarczycy, niedobory, skutki uboczne innych leków potrafią wyglądać jak depresja.

Co mówią badania

Przy części trudności najlepsze efekty daje połączenie obu form. Wytyczne brytyjskiego NICE dotyczące leczenia depresji u dorosłych (NG222) zalecają przy depresji umiarkowanej i ciężkiej lek przeciwdepresyjny razem z intensywnym oddziaływaniem psychoterapeutycznym, najczęściej terapią poznawczo-behawioralną lub interpersonalną. Podobnie farmakoterapia jest podstawą leczenia w chorobie afektywnej dwubiegunowej i schizofrenii.

Przy depresji o mniejszym nasileniu te same wytyczne nie zalecają rutynowego sięgania po leki jako pierwszy krok. Tu punktem wyjścia są oddziaływania psychologiczne, a leki wchodzą w grę między innymi wtedy, gdy pacjent_ka sam_a je preferuje. Tak samo bywa przy części zaburzeń lękowych.

Sposób działania jest różny i dlatego te metody się nie wykluczają. Leki obniżają nasilenie objawów. Psychoterapia pracuje nad tym, co je podtrzymuje. Same leki przy nieprzepracowanym mechanizmie zwiększają ryzyko nawrotu po odstawieniu. Sama terapia przy bardzo silnych objawach bywa za wolna wobec cierpienia, które trwa teraz.

Częste obawy

„Uzależnię się." Leki przeciwdepresyjne nie uzależniają. Uzależniające są benzodiazepiny, czyli leki uspokajające typu doraźnego, i dlatego psychiatra przepisuje je krótkoterminowo i ostrożnie.

„Przestanę być sobą." Dobrze dobrany lek nie spłaszcza osobowości. Ma zdjąć nadmiar objawu. Jeśli czujesz otępienie albo obojętność, to informacja dla lekarza_ki, że dawka lub preparat wymagają zmiany, a nie cena, którą trzeba płacić.

„To na zawsze." Standardowo leczenie epizodu depresji trwa kilka do kilkunastu miesięcy po ustąpieniu objawów. Część osób bierze leki krótko, część długo, część wcale.

„To oznacza, że nie dałem_am rady." Nie oznacza. Depresja ma komponent biologiczny, tak jak nadciśnienie.

Twoja decyzja

Wizyta u psychiatry to rozmowa, nie automatyczna recepta. Możesz przyjść, wysłuchać i nie podjąć leczenia. Możesz też poprosić o drugą opinię.

Jeśli nie chcesz brać leków, powiedz to wprost i lekarzowi_ce, i terapeucie_tce. Wtedy rozmowa toczy się o tym, co jest możliwe bez nich, zamiast o tym, czy zrealizujesz receptę.

Źródła

• NICE NG222. Depression in adults: treatment and management
• Chaplin R. i in. Updated guideline on managing depression in adults, Prescriber 2022