Czy terapia w ogóle działa?

To uczciwe pytanie i za rzadko dostaje uczciwą odpowiedź. Zamiast zapewnień, dane.

Co mówią badania

Psychoterapia jest jedną z lepiej przebadanych interwencji w psychologii. Klasyczna analiza łącząca wyniki kilkuset kontrolowanych badań pokazała, że przeciętna osoba po terapii jest w lepszym stanie niż 75 procent osób z grup porównawczych, które pomocy nie otrzymały. Siła efektu wyniosła 0,85, przy czym za umiarkowany uznaje się efekt rzędu 0,5.

Warto od razu poprawić przekręcenie, które krąży po internecie. Ta liczba nie znaczy „terapia pomaga 75 procentom ludzi". Znaczy, że typowa osoba po terapii wypada lepiej niż trzy czwarte osób nieleczonych. To inne i mocniejsze zdanie, bo mówi o porównaniu z brakiem pomocy.

Nurt ma mniejsze znaczenie, niż myślisz

Drugie ustalenie bywa zaskoczeniem: różnice w skuteczności między nurtami są niewielkie. Terapie behawioralne i niebehawioralne wypadały w badaniach podobnie.

Nie znaczy to, że nurt jest bez znaczenia. Przy konkretnych trudnościach, na przykład w zaburzeniach lękowych czy OCD, część metod ma mocniejsze dowody i krótszą drogę do efektu. Znaczy to natomiast, że wybór osoby jest ważniejszy niż wybór szkoły. Najsilniejszym pojedynczym czynnikiem skuteczności jest relacja terapeutyczna.

Praktyczny wniosek: nie spędzaj tygodni na wybieraniu idealnego nurtu. Umów konsultację u kogoś, kto pracuje z Twoim tematem, i sprawdź, czy chcesz tam wrócić.

Czego terapia nie robi

Z rozczarowań biorą się przerwane procesy, więc lepiej wiedzieć zawczasu.

• Nie daje gotowych rad. Terapeuta_ka rzadko mówi, co masz zrobić. Pomaga Ci dojść do własnej odpowiedzi, bo ta się utrzyma.
• Nie usuwa trudnych emocji. Uczy je rozumieć i znosić. Smutek, lęk i złość zostaną, przestaną tylko rządzić.
• Nie zmienia innych ludzi. Zmienia to, co robisz ze swoją częścią sytuacji, i to zwykle wystarczy, żeby układ się ruszył.
• Nie działa sama z siebie. Największa praca dzieje się między sesjami, nie na nich.
• Nie działa natychmiast. Pierwsze zauważalne zmiany pojawiają się zwykle po 6 do 10 spotkaniach.

Co realnie zwiększa szansę, że zadziała

Kiedy terapia nie działa

Zdarza się i warto umieć to rozpoznać, zamiast uznawać całą metodę za nieskuteczną.

Najczęstsze przyczyny to nietrafiona osoba (brak kontaktu, poczucie oceniania), zbyt rzadkie spotkania, nieleczona sprawa medyczna w tle (na przykład tarczyca albo niedobory) oraz aktywne uzależnienie, które wymaga najpierw własnej ścieżki leczenia. Czasem powodem jest też źle dobrany format: część trudności lepiej odpowiada na terapię par albo grupową niż indywidualną.

Każda z tych przyczyn wskazuje na zmianę jednego elementu, nie na rezygnację z całości. O tym, jak poznać, że to kwestia dopasowania, piszemy osobno.

Źródła

• Smith M.L., Glass G.V. Meta-Analysis of Psychotherapy Outcome Studies, American Psychologist
• American Journal of Psychotherapy. Specific Techniques vs. Common Factors? Psychotherapy Integration and its Role in Ethical Practice
• Cuijpers P. i in. Exploring the efficacy of psychotherapies for depression, a multiverse meta-analysis