Dzień dobry.
W nawiązaniu do Pani pytania: „Czy jak już iść do psychologa, to zdecydować się: * na całą terapię * poradę * czy coś innego”, opowiem – to zależy, czego dokładnie dotyczy Pani problem: czy potrzebuje Pani uzyskać odpowiedź na jakieś nurtujące pytanie (porada), czy zależy Pani na otrzymaniu diagnozy (psycholog diagnosta), wsparcia w kryzysie życiowym (interwent kryzysowy), a może dostrzega Pani trudności w zakresie konkretnych umiejętności psychologicznych, które chciałaby Pani rozwinąć przy wsparciu specjalisty? W przypadku gdy problem nie jest powierzchowny i jednorazowy, ma nieco głębsze podłoże, najskuteczniejszą, a zarazem najbezpieczniejszą formą wsparcia jest psychoterapia. Psycholog-psychoterapeuta posiada wiedzę, pozwalającą na postawienie wstępnego rozpoznania i ocenę zasadności prowadzenia psychoterapii lub innej formy pomocy.
Z Pani pytania odczytuję niepewność, dotyczącą wyboru najlepszej formy rozpoczęcia pracy psychologicznej. To naturalne, że w chwili, gdy obserwuje Pani pewne trudności w swoim życiu, nie ma Pani jeszcze wiedzy pozwalającej na dokonanie adekwatnego wyboru specjalisty. Cieszę się, że rozważa Pani taką możliwość i trzymam kciuki, aby zdecydowała się Pani zwrócić po pomoc. W przypadku gdy nie ma Pani jeszcze pewności, jak głębokie jest podłoże Pani problemu, właściwym wyborem wydaje się: a) psychoterapeuta, który posiada kompetencje rozpoznania charakteru Pani trudności i ocenienia potrzeby rozpoczęcia procesu lub przekierowania do innego specjalisty, bądź jedna z dwu opcji: b) psycholog diagnosta albo c) psychiatra, m. in. w celu postawienia diagnozy i ewentualnego przekazania zaleceń rozpoczęcia psychoterapii lub wyboru innej formy wsparcia. W przypadku wyboru psychiatry, korzyścią jest możliwość rozpoczęcia farmakoterapii jeszcze przed zgłoszeniem się na sesję, jeśli istnieje taka patrzeba (z pytania nie wynika taka informacja, co nie oznacza jednak, że takiej potrzeby nie ma, więc warto o niej wspomnieć). Konsultacja z psychiatrą może mieć niemałe znaczenie, szczególnie w przypadku silnego obniżenia nastroju i intensywnych objawów wymagających takiej pomocy. Zdarzają się niekiedy sytuacje, w których stan pacjenta nie pozwala na prowadzenie psychoterapii, do czasu ustabilizowania przez lekarza psychiatrę i myślę, że to też ważna informacja.
Czy konsultacja u psychologa będzie skutecznym sposobem wyboru najlepszej formy pomocy dla Pani? Nie jestem w stanie powiedzieć na pewno, jakiej formy wsparcia może Pani oczekiwać od każdego psychologa. Mogę jednak opowiedzieć Pani, jak wygląda spotkanie w moim gabinecie lub w gabinetach moich kolegów, którzy wybrali ścieżkę wspierania pacjenta w procesie psychoterapii, zgodnej z założeniami szkoły i nurtu, które wybrałam, a co do których rzetelności i jakości standardów nie mam najmniejszych wątpliwości.
Początkowe wizyty (sesje) w gabinecie psychologa-psychoterapeuty to spotkania, których celem jest rozpoznanie Pani problemu oraz bliższe przyjrzenie się powodom Pani cierpienia, niepewności lub trudności. Na podstawie wstępnych konsultacji, psychoterapeuta przekaże Pani informację, czy w jego ocenie istnieje potrzeba kolejnych spotkań. W przypadku, gdy oceni, że problemy mają inne podłoże lub potrzebny jest Pani inny rodzaj wsparcia – powie Pani o tym i przekieruje Panią do odpowiedniego specjalisty.
Dobrą praktyką jest przeprowadzenie tzw. wywiadu psychologicznego, podczas pierwszych wizyt. Specjalista zadaje wiele zróżnicowanych pytań, które nie wynikają, ani ze zbytniej ciekawości, ani ze złośliwości lub wścibstwa – lecz z wysokiego standardu pracy psychologa i troski o najlepiej pojęte dobro pacjenta. Pytania te mają na celu zapewnienie poczucia bezpieczeństwa i najwyższych standardów wsparcia „szytego na miarę” indywidualnych potrzeb osoby wspieranej. Im dokładniejszy wywiad zostanie zebrany, tym większa szansa adekwatnego rozpoznania podłoża trudności, ich charakteru, nasilenia i czynników współwystępujących lub wzmacniających, a więc lepszego poznania pacjenta i jego problemu. Również kolejne spotkania dostarczają wielu ważnych informacji.
W ramach istotnej ciekawostki mogę jeszcze dopowiedzieć, że profesjonalny specjalista patrzy na objawy swojego pacjenta z różnych perspektyw i punktów widzenia. Dobrą praktyką jest dopytanie o stan zdrowia somatycznego i aktualną opiekę medyczną. Wiele objawów psychologicznych może mieć jednocześnie związek z ogólnym stanem zdrowia i odwrotnie. Przykładowo, zaburzenia nastroju lub lęk mogą jednocześnie wiązać się z niedoborami witamin, a suplementacja może znacząco poprawić stan emocjonalny pacjenta. Innym razem objawy emocjonalne mogą wiązać się z chorobami tarczycy, zaburzeniami układu hormonalnego. Wiemy również z badań dot. połączenia jelito-mózg, że stan mikroflory jelitowej może mieć związek z dobrostanem psychofizycznym człowieka. Specjalista może więc dopytać o termin i wyniki ostatnich badań, bądź zasugerować potrzebę weryfikacji w tym zakresie, w ramach najlepiej pojętego dobra pacjenta. Niektóre diagnozy wymagają skierowania pacjenta na konsultacje do lekarza neurologa, psychiatry lub lekarza innej specjalności.
W przypadku, gdy podczas spotkań zostaną wniesione informacje, które będą sugerowały potrzebę dodatkowej diagnozy (np. w związku z podejrzeniem ADHD), psychoterapeuta przekaże pacjentowi takie przypuszczenie, pozostawiając do decyzji pacjenta chęć i gotowość poddania się pełnej diagnostyce. To wszystko również są zalecenia, których można spodziewać się w gabinecie psychoterapeuty.
Ważną informacją jest również ta – że nie prowadzimy psychoterapii, ani nie przekazujemy testów diagnostycznych pacjentowi, który jest w aktywnym kryzysie, np. żałoby (m. in. poronienia, rozstania z partnerem, straty zwierzaka), z powodu wiadomości o ciężkiej chorobie, utraty dobytku na skutek powodzi, uczestnictwa w katastrofie naturalnej itp. W takim przypadku psychoterapeuta bądź psycholog posiadający odpowiednie kompetencje może udzielić odpowiedniego wsparcia. Psychoterapia może być rozpoczęta lub kontynuowana, dopiero po upływie określonego czasu od wydarzenia kryzysowego. Ponadto, psychoterapia nie jest prowadzona, gdy pacjent znajduje się pod wpływem środków psychoaktywnych.
Podsumowując, decyzja wyboru specjalisty oraz metody – należy do Pani. Moim zadaniem może być przekazanie informacji o przebiegu wizyt u specjalisty i wysokich standardach realizowanej pomocy w sposób możliwie wyczerpujący. Niezależnie do jakiego specjalisty uda się w pierwszej kolejności, zachęcam aby skorzystać z takiej pomocy, szczególnie gdy obserwuje Pani pogorszony sposób funkcjonowania, samopoczucia.
Pozdrawiam serdecznie
Eliza Śliwińska