Nadmierna kontrola w zwiazku, zlosc o szklanki i lyzeczki - OCD, autyzm czy osobowosc anankastyczna?

Dzień dobry,

To, co zwraca uwagę w Pana opisie, to nie tylko potrzeba kontroli dotycząca przedmiotów i zasad, ale także tendencja do przejmowania odpowiedzialności za partnerkę w codziennych sytuacjach. Skoro sam dostrzega Pan, że te zachowania utrudniają relację i nie chce Pan, aby partnerka musiała dostosowywać się do wszystkich Pana reguł, to jest to bardzo dobry punkt wyjścia do zmiany. Na podstawie samego opisu nie da się określić, czy bardziej chodzi o cechy osobowości anankastycznej, OCD, spektrum autyzmu czy mechanizmy związane z doświadczeniami z dzieciństwa, ale wszystkie te obszary można spokojnie omówić i różnicować podczas konsultacji psychologicznej lub diagnostycznej. W gabinecie możliwe jest przyjrzenie się temu, skąd bierze się potrzeba kontroli, jakie emocje pojawiają się przy odstępstwie od zasad oraz czy stoją za tym określone trudności psychiczne lub po prostu utrwalone wzorce funkcjonowania. Niezależnie od ostatecznego wyjaśnienia, warto potraktować to nie jako coś dziwnego lub złego, ale jako obszar, nad którym można pracować tak, aby czuć większy spokój i budować relację opartą na większej swobodzie i mniejszym napięciu.

Pozdrawiam, psycholog Kamila Grobelna

Dzień dobry

 To, co Pan opisuje, może przypominać mechanizmy spotykane w OCD, w cechach osobowości anankastycznej albo przy sztywności i nadwrażliwości na zmianę występującej m.in. w spektrum autyzmu. Jednak pojedynczy objaw jak  np. irytacja na użycie łyżeczki nie wystarczy do rozpoznania żadnej z tych rzeczy. W diagnostyce autyzmu u dorosłych ocenia się przede wszystkim trwałe od dzieciństwa trudności w komunikacji i relacjach społecznych oraz wzorce sztywności, powtarzalności lub ograniczonych zainteresowań, bierze się też pod uwagę OCD i inne możliwe wyjaśnienia. W OCD zwykle kluczowe są natrętne myśli, obrazy, impulsy oraz kompulsje wykonywane po to, aby obniżyć napięcie lub zapobiec przewidywanej katastrofie. W osobowości anankastycznej częściej dominuje przekonanie, że „tak należy”, perfekcjonizm, zasadniczość i trudność z odpuszczaniem kontroli. Te mechanizmy mogą również współwystępować, a nie muszą wzajemnie się wykluczać, ale ostatecznie potwierdzi to diagnoza. Ma Pan prawo odczuwać napięcie, ale inaczej jest już w sprawie regulacji względem partnerki. Ukrywanie irytacji niczego nie zmieni, a jeszcze pogłębi ten stan. Tutaj ważne jest, aby komunikować partnerce, co się czuje i jak to wpływa na Pana. Zalecenia dla Pana to udanie się na diagnozę w kierunku autyzmu jak i OCD oraz rozpoczęcie psychoterapii w nurcie CBT, gdzie można nad tym pracować w terapii ekspozycji. Proszę pamiętać, że badanie w kierunku autyzmu dotyczy funkcjonowania przez całe życie. Czasami drobne niuanse mogą być przełomowe w diagnozie. Proszę wybrać sprawdzonego i doświadczonego diagnostę specjalizującego się w OCD i autyzmie. Życzę powrotu do spokoju. 

Dzień dobry.

Rozumiem Panią doskonale – próba radzenia sobie z tak silną potrzebą kontroli i sztywnością bywa wycieńczająca. W gabinecie psychoterapeutycznym jak najbardziej można to wszystko poukładać, diagnozując źródło problemu – czy są to cechy osobowości anankastycznej, objawy OCD, czy po prostu schematy wyniesione z dzieciństwa. Proszę poszukać terapeuty nurtu poznawczo-behawioralnego (CBT), który pomoże Pani rozmontować te sztywne schematy i uratować związek przed rozpadem.

Powodzenia.

Bożena Nagórska

Dzień dobry,

zacznę od tego, co sam Pan zauważa na końcu: na podstawie opisanej sytuacji rzeczywiście nie da się stwierdzić, czy mamy do czynienia z OCD, spektrum autyzmu, osobowością anankastyczną czy jeszcze czymś innym. I nie jestem pewna, czy od znalezienia właściwej etykiety zaczynałabym szukanie odpowiedzi.

Zainteresowało mnie natomiast coś innego.

Opisuje Pan sytuacje, w których pilnuje Pan, czy partnerka zjadła i wzięła tabletki, zamawia za nią jedzenie czy opowiada za nią jej historie. A obok tego sytuacje, w których ona robi coś inaczej, niż według Pana „powinno” być zrobione — pije ze „złej” szklanki albo używa „niewłaściwej” łyżeczki — i pojawia się w Panu napięcie lub złość.

Spróbowałabym na początku tych dwóch rzeczy nie wrzucać do jednego worka.

W pierwszym przypadku warto byłoby przyjrzeć się granicy między troską o drugą osobę a przejmowaniem odpowiedzialności za nią. Partnerka jest dorosłą osobą. Może zapomnieć zjeść, może sama zamówić jedzenie, może opowiedzieć swoją historię — nawet inaczej, niż Pan by ją opowiedział. Być może pomocnym eksperymentem byłoby czasem świadomie niczego za nią nie robić i zobaczyć, co wtedy dzieje się nie z nią, ale z Panem.

Czy pojawia się niepokój? Irytacja? Poczucie, że coś pójdzie źle? Trudność w patrzeniu, jak ktoś robi coś inaczej, niż zrobiłby to Pan?

Podobnie ze szklanką czy łyżeczką. Pisze Pan: „to tylko łyżeczka, ale dla mnie jednak mimo wszystko tak nie jest”. I właśnie ta druga część zdania wydaje mi się ciekawa.

Nie próbowałabym więc jedynie ukrywać przed partnerką, że coś Pana denerwuje. To może sprawić, że kontroluje Pan zachowanie, ale napięcie pozostaje. Spróbowałabym raczej zostać przez chwilę z tym dyskomfortem bez poprawiania rzeczywistości.

Partnerka je jogurt łyżeczką, która według Pana jest do herbaty. Pan zauważa: „bardzo chcę, żeby wzięła inną”. I nic Pan z tym nie robi. Nie poprawia jej, nie zmienia łyżeczki, nie tłumaczy. Tylko obserwuje, co się w Panu pojawia i co się stanie, jeśli rzeczy pozostaną „nie tak”.

Być może właśnie wtedy zacznie Pan odkrywać, co tak naprawdę jest trudne w tej łyżeczce.

Czy chodzi o porządek? O zasady? O przewidywalność? O poczucie, że rzeczy powinny mieć swoje miejsce i zastosowanie? A może odstępstwo od reguły wywołuje napięcie, które trudno Panu wytrzymać?

To są rzeczy, którym zdecydowanie można przyjrzeć się w gabinecie.

Nie musi Pan przychodzić do psychologa czy psychoterapeuty z gotową diagnozą. Wręcz przeciwnie — może Pan przyjść dokładnie z tym, co napisał tutaj: „mam dużą potrzebę kontroli, pewne odstępstwa od moich zasad wywołują we mnie nieproporcjonalnie duże napięcie i zaczyna to wpływać na moją relację”.

Wtedy można wspólnie przyglądać się temu, od kiedy tak Pan ma, w jakich jeszcze obszarach życia się to pojawia, co uruchamia napięcie, jak Pan sobie z nim radzi i jaką funkcję ta kontrola pełni. Jeżeli w toku konsultacji pojawią się przesłanki do diagnostyki OCD, spektrum autyzmu czy zaburzeń osobowości, można dobrać odpowiednią dalszą diagnostykę.

Nie traktowałabym jednak diagnozy jako sposobu na to, żeby coś w mózgu zaczęło „normalnie grać”. Diagnoza, jeśli jest potrzebna, może pomóc zrozumieć, skąd biorą się pewne doświadczenia i dobrać odpowiednią pomoc. Sama w sobie nie jest naprawą.

I jest w Pana wiadomości coś, od czego można już zacząć: zauważył Pan, że Pana zachowanie wpływa na partnerkę i nie chce Pan, żeby to ona musiała nauczyć się wszystkich Pana zasad, żeby między Wami było spokojnie.

To może być bardzo dobry punkt wyjścia do pracy.

Z serdecznością,
Agnieszka Buczma

To, że sam zauważasz, że Twoje zachowanie może być dla partnerki obciążające, jest już bardzo dobrym punktem wyjścia. I rzeczywiście – z tego opisu nie da się rozstrzygnąć, czy ma to związek z OCD, autyzmem, osobowością anankastyczną, doświadczeniami z dzieciństwa czy czymś zupełnie innym. Nie trzeba jednak najpierw znaleźć diagnozy, żeby zacząć nad tym pracować.

Spróbuj przede wszystkim oddzielić „to mnie denerwuje” od „muszę coś z tym zrobić”. To, że partnerka użyła nie tej szklanki czy łyżeczki, może wywołać u Ciebie dyskomfort, ale nie oznacza, że sytuację trzeba naprawić. Możesz zauważyć: „Mam napięcie, bo zrobiła inaczej niż uważam za właściwe, ale nic złego się nie dzieje” – i pozwolić temu napięciu opaść bez komentowania czy poprawiania jej.

Warto też wprowadzić zasadę: jej zdrowie i jej decyzje należą przede wszystkim do niej. Możesz zapytać „Czy chcesz, żebym Ci przypomniał o tabletkach?”, zamiast samodzielnie pilnować. W restauracji pozwól jej zamówić za siebie, nawet jeśli zrobiłaby to inaczej niż Ty. Jeśli opowiada o swojej historii, nie wyręczaj jej, chyba że sama Cię o to poprosi.

Pomocne może być również ustalenie między Wami sygnału, którym partnerka delikatnie pokaże Ci: „właśnie przejmujesz kontrolę”. Nie po to, żeby Cię zawstydzać, tylko żebyś mógł zatrzymać się przed automatyczną reakcją.

I nie próbuj ukrywać każdej irytacji. Celem nie jest to, żebyś nigdy nie czuł dyskomfortu. Celem jest nauczenie się, że możesz go odczuwać i nie musisz wymuszać na partnerce, żeby zachowywała się zgodnie z Twoimi zasadami.

Jeśli te reguły są bardzo silne, powodują napięcie albo konflikty i trudno Ci świadomie od nich odstąpić, zdecydowanie warto omówić to z psychologiem. Można wtedy dokładniej sprawdzić, skąd się bierze potrzeba kontroli i sztywności oraz czy wymaga ona dalszej diagnostyki.

~ Jagoda Jek, psycholożka i seksuolożka

Dzień dobry, 

Sam fakt, że ma Pan swoje przyzwyczajenia dotyczące porządku czy sposobu używania rzeczy, nie oznacza od razu OCD, autyzmu czy osobowości anankastycznej. Natomiast skoro te zasady zaczynają wpływać na partnerkę i powodują konflikty, warto się temu przyjrzeć. Myślę, że ważne jest rozdzielenie dwóch rzeczy: „to mnie drażni” nie musi oznaczać „to musi być zrobione inaczej”. Można zauważyć dyskomfort i jednocześnie pozwolić partnerce użyć innej szklanki czy łyżeczki bez korygowania jej zachowania. To będzie trudne, ale właśnie w ten sposób można stopniowo sprawdzać, czy napięcie rzeczywiście rośnie i czy później samo opada.

Podobnie z wyręczaniem jej, nawet jeśli robi Pan to z troski, warto zostawić jej przestrzeń do samodzielnego decydowania, szczególnie w sprawach, które dotyczą jej samej. Konsultacja psychologiczna lub psychiatryczna jak najbardziej ma sens. Nie po to, żeby koniecznie „przypisać diagnozę”, ale żeby zrozumieć, skąd bierze się potrzeba kontroli i nauczyć się inaczej na nią reagować. Warto zapytać siebie: co czuję, kiedy partnerka robi coś inaczej niż według mojej zasady: złość, lęk, napięcie czy poczucie utraty kontroli?
Co najgorszego, moim zdaniem, wydarzy się, jeśli tym razem pozwolę jej zrobić coś „nie po mojemu”?

Z pozdrowieniami,
Agnieszka Włoszycka

Dzień dobry,

Wskazał Pan 3 diagnozy, które faktycznie mogą być przyczyną takich obsesyjnych czy kompulsyjnhch zachowań u Pana. 

Myślę, że najprostszą drogą do rozwiązania Pana problemu jest podejście się profesjonalnej diagnozy w gabinecie, która pomoże dobrać terapię lub leki. 

Będzie to miało nie tylko dobry wpływ na Pana związek, ale na komfort Pana życia. 

Z Pana wypowiedzi wynika, że obawia się Pan radykalnej diagnozy, rozumiem przez to konkretnej, ale jeśli jest ona trafna może bardzo pomóc w dalszym funkcjonowaniu. 

Pozdrawiam serdecznie

Joanna Kaminiak-Orzechowska, psychoterapeutka psychodynamiczna 

Dzień dobry. Z samego opisu nie można stwierdzić, czy mamy do czynienia z OCD, spektrum autyzmu czy określonymi cechami osobowości. Takie zachowania mogą mieć różne podłoże i wymagają szerszej diagnozy.

Warto natomiast przyjrzeć się potrzebie kontroli i temu, co dzieje się z Panem, gdy partnerka robi coś inaczej, niż Pan oczekuje. Pomocne może być stopniowe ćwiczenie tolerowania dyskomfortu bez poprawiania jej czy przejmowania za nią czynności. W gabinecie można dokładniej ocenić charakter tych trudności i zdecydować, czy wskazana jest dalsza diagnostyka.

Pozdrawiam,

Sylwia Skibińska 

To, co opisujesz, rzeczywiście może być obciążające dla związku, ale nie oznacza automatycznie OCD, autyzmu czy osobowości anankastycznej. Takie zachowania mogą mieć różne przyczyny i na podstawie samego opisu nie da się ich rozróżnić.

Zwróciłabym uwagę na dwie rzeczy. Po pierwsze, warto ograniczać wyręczanie partnerki. Zanim zrobisz coś za nią, zatrzymaj się i zapytaj: „Czy ona naprawdę potrzebuje mojej pomocy, czy ja potrzebuję, żeby było zrobione po mojemu?” Pilnowanie leków czy jedzenia może być troską, ale zamawianie za nią czy opowiadanie jej historii może odbierać jej samodzielność.

Po drugie, przy tych „zasadach” dotyczących szklanek czy łyżeczek warto ćwiczyć tolerowanie dyskomfortu. Jeśli zrobi coś inaczej niż uważasz za właściwe, spróbuj tego nie komentować ani nie poprawiać. Możesz pomyśleć: „To mnie drażni, ale nic złego się nie dzieje. Nie muszę tego naprawiać.” Na początku będzie trudno, ale właśnie w ten sposób można stopniowo osłabiać potrzebę kontroli.

Jeśli chcesz zrozumieć, skąd to się bierze, warto zgłosić się do psychologa/psychoterapeuty. Można przeprowadzić dokładny wywiad dotyczący dzieciństwa, potrzeby kontroli, sztywności zachowań, lęku i natręctw, a w razie potrzeby pogłębić diagnostykę.

Nie zaczynałabym jednak od pytania „jaką mam diagnozę?”, tylko: „Dlaczego tak trudno mi zaakceptować, że rzeczy mogą być zrobione inaczej niż po mojemu i jak mogę się tego nauczyć?”. To jest coś, nad czym można pracować niezależnie od ostatecznej diagnozy.

Dzień dobry 💙

Sam fakt, że dostrzegasz problem i zastanawiasz się nad jego przyczynami, jest już ważnym krokiem. Niezależnie od tego, czy źródłem trudności jest potrzeba kontroli, lęk, perfekcjonizm czy utrwalone nawyki, warto przyjrzeć się temu, co dzieje się w Tobie, gdy ktoś postępuje inaczej, niż uważasz za właściwe.

Często za nadmiernym kontrolowaniem nie stoi chęć dominacji, lecz potrzeba poczucia bezpieczeństwa. Kiedy coś wymyka się spod kontroli, pojawia się napięcie, które próbujemy zmniejszyć poprzez poprawianie, pilnowanie lub przejmowanie odpowiedzialności za innych. Problem polega na tym, że ulga jest zwykle chwilowa, a potrzeba kontroli z czasem może się nasilać.

Warto zastanowić się, czy Twoje działania rzeczywiście pomagają partnerce, czy raczej pomagają Tobie poradzić sobie z własnym niepokojem. To rozróżnienie często bywa kluczowe w zrozumieniu mechanizmu trudności.

Pozdrawiam serdecznie,
Wiktoria – psycholog.